Giải pháp căn cơ ngăn bi kịch nhà cháy không lối thoát ở TPHCM

6 tháng trước, vụ cháy thương tâm tại cư xá Độc Lập (phường Phú Thọ Hòa, TPHCM) vào đêm 6/7 khiến 8 người thiệt mạng. Đến ngày 5/12, bi kịch thứ 2 lại tiếp nối với vụ cháy quán ăn tại phường Cầu Ông Lãnh khiến 4 người chết.

Ngay sau vụ cháy hồi tháng 7, người dân tại cư xá Độc Lập đã khẩn trương tháo dỡ chuồng cọp và các công trình lấn chiếm lối thoát hiểm. Đội Cảnh sát PCCC&CNCH các khu vực cũng lập tổ công tác đi tuyên truyền, vận động người dân tháo dỡ công trình cơi nới, đảm bảo đường thoát khi hỏa hoạn xảy ra.

Sau những nỗ lực đó, bi kịch vẫn lặp lại vào ngày 5/12 với điểm tương đồng: lửa bịt kín lối thoát nạn duy nhất; căn nhà không được thiết kế lối thoát nạn thứ 2; nhiều chướng ngại cản trở lối thoát nạn. 

Bi kịch nối tiếp chưa hồi kết

Sau vụ hỏa hoạn nghiêm trọng vào sáng 5/12 khiến 4 người tử vong tại TPHCM, Phòng Cảnh sát Phòng cháy chữa cháy và Cứu nạn cứu hộ (PC07, Công an TPHCM) thêm một lần cảnh báo người dân về việc đảm bảo lối thoát nạn thứ 2 trong tình huống xảy ra hỏa hoạn.

Theo đánh giá của PC07 TPHCM, hầu hết vụ cháy thương tâm xảy ra khi căn nhà chỉ có một lối thoát nạn duy nhất qua cửa chính tầng trệt. Khi xảy ra cháy tại khu vực này (thường là nơi để xe máy, đặt máy móc hoặc chứa hàng hóa), lối thoát duy nhất nhanh chóng bị bịt kín bởi khói, nhiệt và lửa.

Điều này khiến người trong nhà dễ bị mắc kẹt ở các tầng phía trên, khó tiếp cận nơi an toàn. Nguy hiểm hơn, nhiều hộ gia đình tự ý lắp đặt khung sắt, chấn song, lam chắn tại ban công, cửa sổ… Các vị trí này vốn có thể làm lối thoát hiểm thứ hai, trở thành “chiếc lồng kín” khi có sự cố cháy, nổ.

Bên cạnh đó, nhiều hộ gia đình và cơ sở kinh doanh chưa ý thức được tầm quan trọng của việc lắp đặt thiết bị báo cháy sớm như đầu báo khói, đầu báo nhiệt. Việc phát hiện cháy chậm khiến đám cháy có thời gian âm ỉ, lan rộng trước khi chủ nhà nhận biết, làm tăng đáng kể thiệt hại về người và tài sản.

Theo PC07, việc trang bị phương tiện chữa cháy ban đầu và dụng cụ hỗ trợ thoát nạn cũng chưa được người dân chú trọng. Rất nhiều nhà ở kết hợp kinh doanh không có bình chữa cháy, mặt nạ phòng độc, thang dây hay búa, rìu để mở lối thoát hiểm. Trong nhiều vụ cháy, các nạn nhân bị mắc kẹt chỉ vì không có dụng cụ để di chuyển sang nơi an toàn lân cận.

Ngoài ra, việc cải tạo công trình tùy tiện, không tuân thủ quy chuẩn xây dựng cũng làm gia tăng nguy cơ cháy, nổ. Nhiều hộ dân tự ý nâng tầng, mở rộng diện tích, cơi nới, bố trí vật liệu dễ cháy trong không gian hẹp hoặc sử dụng hệ thống điện cũ kỹ, quá tải, khiến nguy cơ cháy, nổ luôn thường trực.

Đặc biệt cẩn trọng với nhà ống

Trao đổi với phóng viên Dân trí, PGS.TS Ngô Văn Xiêm, nguyên Phó hiệu trưởng Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy, cho biết, nhiều căn nhà ống trên địa bàn TPHCM được thiết kế chỉ với một cửa chính, thường là cửa cuốn.

Đây là loại cửa tiềm ẩn nhiều bất cập khi xảy ra sự cố, bởi đám cháy có thể làm mất điện khiến cửa không thể vận hành. Nếu dùng loại cửa này, người dân cần trang bị thiết bị lưu điện kết nối trực tiếp với mô tơ cửa cuốn để vẫn có thể mở cửa khi điện bị cắt.

Quan sát căn nhà bị cháy tại phường Cầu Ông Lãnh, PGS.TS Ngô Văn Xiêm đánh giá cửa cuốn không phải là điểm bất lợi duy nhất. Các cửa phía mặt tiền căn nhà trong tình huống này cũng khó thoát vì bên ngoài đã xây lam chắn, biển hiệu.

Phần sau căn nhà cũng không có cửa ngách ở tầng trệt. Các tầng lầu có thiết kế cửa lùa nhưng không có thang dây. Người mắc kẹt không thể thoát ra ngoài an toàn mà chỉ còn cách nhảy từ trên cao xuống.

Nguyên Phó hiệu trưởng Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy đề xuất cơ quan chức năng tăng cường kiểm tra, yêu cầu các nhà hàng, quán ăn thiếu lối thoát nạn thứ hai phải khắc phục để đảm bảo an toàn.

"Không chỉ với cơ sở kinh doanh, nhà ở riêng lẻ của người dân cũng rất cần có lối thoát nạn thứ hai. Trường hợp diện tích nhỏ hẹp, không thể mở thêm lối thoát nạn, chủ nhà cần tính lối thoát nạn sang nhà bên cạnh hoặc chuẩn bị thang dây để đu xuống", PGS.TS Ngô Văn Xiêm nói.

Theo PC07, nhà ống có mặt tiền phục vụ kinh doanh rất phổ biến tại TPHCM. Những căn nhà này có diện tích hẹp, chiều sâu lớn, đồng thời sử dụng nhiều tầng để vừa ở, vừa trưng bày hàng hóa hoặc làm kho chứa nên tiềm ẩn nguy cơ hỏa hoạn rất cao.

Giải pháp khắc phục

Trao đổi với phóng viên Dân trí, một cán bộ PC07 TPHCM đánh giá thực trạng nhà ở kết hợp kinh doanh chưa đảm bảo tiêu chuẩn phòng cháy tại TPHCM vẫn còn nhiều.

Loại hình nhà ở kết hợp sản xuất, kinh doanh tại TPHCM phát triển mạnh mẽ trong những năm qua, trở thành mô hình phổ biến ở hầu hết các xã, phường, đặc khu trên địa bàn thành phố.

Tuy nhiên, rất nhiều công trình trong số này chưa đạt tiêu chuẩn phòng cháy, chữa cháy do được xây dựng từ trước khi các tiêu chuẩn về an toàn phòng cháy được ban hành.

Để giải quyết vấn đề này, Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ (Luật 55/2024/QH15) và Nghị định 105/2025/NĐ-CP hướng dẫn thi hành luật đã nêu rõ điều khoản chuyển tiếp.

Theo đó, đối với nhà ở không đảm bảo về phòng cháy đã tồn tại trước thời điểm Luật 55/2024/QH15 có hiệu lực, UBND cấp tỉnh có trách nhiệm lập và công bố danh sách các công trình này. Chậm nhất đến ngày 1/1/2026, địa phương phải hoàn thành rà soát, kiểm kê.

Chậm nhất đến ngày 1/7/2026, bộ quản lý chuyên ngành về xây dựng phải chủ trì, phối hợp với Bộ Công an đưa ra giải pháp kỹ thuật để nâng cao an toàn phòng cháy, chữa cháy cho các công trình nói trên.

Chủ công trình nhà ở kết hợp kinh doanh căn cứ hiện trạng kiến trúc, kết cấu, công năng, thiết bị, dây chuyền sản xuất để trang bị phương tiện, thiết bị phòng cháy, chữa cháy phù hợp và lựa chọn giải pháp kỹ thuật tương ứng để tăng cường phòng cháy, chữa cháy.

Theo Nghị định 105/2025/NĐ-CP, thời hạn để các cơ sở này tổ chức khắc phục là ngày 1/7/2028. Trường hợp quá thời hạn mà chưa khắc phục, chủ hộ kinh doanh phải chuyển đổi công năng căn nhà phù hợp với quy mô, tính chất hoạt động.