80 năm xây dựng đội ngũ cán bộ thực sự là “công bộc của dân”

80 năm đi cùng đất nước

Bộ Nội vụ được thành lập vào ngày 28/8/1945, là một trong 13 bộ đầu tiên của Chính phủ lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Ưu tiên thành lập Bộ Nội vụ để quản lý nội bộ và nhân sự ngay từ buổi đầu khai sinh nền độc lập đã minh chứng tầm nhìn chiến lược của Bác Hồ và Đảng ta lúc bấy giờ.

Lựa chọn chiến lược này đã đặt nền móng quan trọng cho mọi sự phát triển và cải cách sau này, định hình con đường phát triển của nền hành chính công Việt Nam.

Dù trải qua nhiều lần thay đổi chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức nhưng Bộ Nội vụ luôn khẳng định vai trò nòng cốt trong công tác tổ chức nhà nước và quản lý công chức, công vụ.

Năm 2025 đánh dấu chặng đường 80 năm đi cùng đất nước của Bộ Nội vụ, một hành trình gắn liền mật thiết với lịch sử cách mạng của dân tộc, từ những ngày đầu kháng chiến, kiến quốc đầy gian khó đến thời kỳ đổi mới toàn diện và hội nhập quốc tế sâu rộng.

Trong suốt 80 năm đó, Bộ Nội vụ đã tham mưu cho Đảng, Nhà nước một hệ thống cơ chế, chính sách hiệu quả, phù hợp để xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức thực sự là “công bộc của dân”, do nhân dân, và vì nhân dân phục vụ.

Đóng góp của ngành Nội vụ đã góp phần xây dựng nền hành chính chuyên nghiệp, hiện đại, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu quản trị đất nước trong từng giai đoạn lịch sử cách mạng.

1945-1975: Xây dựng nền công vụ cách mạng

Ngay sau khi thành lập, Bộ Nội vụ đã khẩn trương thực hiện hàng loạt nhiệm vụ trọng yếu, hết sức khó khăn, quyết định đến sự tồn vong của Chính quyền dân chủ, nhân dân còn non trẻ.

Trong đó, việc chuẩn bị và tổ chức Tổng tuyển cử bầu Quốc hội, xây dựng hệ thống chính quyền địa phương, xây dựng đội ngũ công chức cách mạng... là những ưu tiên hàng đầu, đặt nền móng cho một nền hành chính phục vụ nhân dân.

Một trong những cải tổ đầu tiên mang tính biểu tượng của ngành là Sắc lệnh số 41/SL ban hành ngày 3/10/1945.

Sắc lệnh trên quy định tất cả các công sở và cơ quan thuộc phủ Toàn quyền Đông Dương đã thành lập ở Việt Nam đều bị bãi bỏ.

Để khắc phục tình trạng thiếu cán bộ, Sắc lệnh cũng quy định việc tuyển chọn và sử dụng nhân viên của hệ thống chính quyền cũ có hạnh kiểm tốt và trình độ nghiệp vụ cao, đặt nền móng cho việc xây dựng đội ngũ công chức mới.

Ngày 8/9/1945, thay mặt Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Nội vụ đã ký Sắc lệnh số 14 về việc “mở cuộc Tổng tuyển cử để bầu Quốc dân Đại hội”. Trong điều kiện đất nước vừa giành độc lập, còn nhiều khó khăn về vật chất, chính trị, an ninh nhưng Bộ Nội vụ đã hoàn thành tốt nhiệm vụ tổ chức cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên, góp phần xây dựng Nhà nước dân chủ, do nhân dân làm chủ.

Tiếp đó, Bộ Nội vụ đã đệ trình để Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 63/SL ngày 22/11/1945 về tổ chức, quyền hạn, cách làm việc của Hội đồng nhân dân và Ủy ban hành chính các cấp (xã, huyện, tỉnh, kỳ).

Ngày 21/2/1946, theo đề nghị của Bộ Nội vụ, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh “hợp các Sở Cảnh sát và các Sở Liêm phóng toàn quốc thành một cơ quan đặt tên là Việt Nam Công an vụ”. Việt Nam Công an vụ do một ông Giám đốc điều khiển, dưới quyền chỉ huy trực tiếp của Bộ Nội vụ.

Như vậy, trong khoảng thời gian rất ngắn, Bộ Nội vụ đã hoàn thành tốt vai trò của mình trong việc xây dựng nền công vụ cách mạng, do nhân dân và vì nhân dân, đánh dấu bước trưởng thành đầu tiên của ngành công tác xây dựng, tổ chức và điều hành chính quyền.

1975-2003: Đổi mới để đáp ứng yêu cầu trong bối cảnh mới

Theo Vụ Công chức - Viên chức, Bộ Nội vụ, sự kiện nổi bật nhất của lĩnh vực quản lý cán bộ - công chức trong giai đoạn này là sự ra đời của Pháp lệnh Cán bộ, công chức vào ngày 26/2/1998.

Đây là văn bản pháp lý cao nhất đầu tiên kể từ khi giành được độc lập vào năm 1945 điều chỉnh về cán bộ, công chức. Văn bản pháp lý này càng trở nên ý nghĩa khi được xây dựng và ban hành trong thời kỳ đổi mới.

Pháp lệnh Cán bộ, công chức đánh dấu một bước chuyển mình quan trọng từ quản lý hành chính thuần túy, dựa trên đạo đức sang trách nhiệm giải trình; từ các chuẩn mực đạo đức phi chính thức và lòng trung thành chính trị, hướng tới thể chế hóa đạo đức và hành vi công vụ trong một khuôn khổ pháp lý chặt chẽ; phản ánh sự trưởng thành của nhà nước và cam kết chuyên nghiệp hóa nền công vụ.

Năm 2003, để phù hợp với thực tiễn phát triển và giải quyết các vấn đề phát sinh, Chính phủ đã trình Ủy ban thường vụ Quốc hội ban hành Pháp lệnh số 11/2003/PL-UBTVQH11 sửa đổi, bổ sung Pháp lệnh Cán bộ, công chức năm 1998.

Điểm nổi bật đầu tiên của pháp lệnh năm 2003 là mở rộng và làm rõ hơn khái niệm cán bộ, công chức; đặc biệt là chính thức đưa cán bộ, công chức cấp xã vào phạm vi điều chỉnh.

Đây là bước tiến lớn về tư tưởng của Đảng, Nhà nước đối với vai trò thiết yếu của cán bộ, công chức cấp xã trong quản trị cấp cơ sở nói riêng và trong tổng thể quản trị quốc gia nói chung; tiến tới chuyên nghiệp hóa toàn bộ khu vực công, từ cấp trung ương đến địa phương.

Pháp lệnh năm 2003 cũng thực hiện phân biệt 2 đối tượng công chức và viên chức. Điều này đặt nền tảng cho việc xây dựng các khuôn khổ pháp lý khác biệt đối với 2 đối tượng trên, hướng tới chuyên nghiệp hóa và tự chủ hóa các đơn vị sự nghiệp công lập, mở đường cho các cải cách theo định hướng thị trường.

Pháp lệnh năm 2003 còn thực hiện hàng loạt đổi mới như: Bổ sung chế độ công chức dự bị; điều chỉnh một số nội dung về quản lý, tuyển dụng, khen thưởng và kỷ luật; quy định xét tuyển đối với các khu vực vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo...

Theo Vụ Công chức - Viên chức, Pháp lệnh Cán bộ, công chức năm 2003 đã thực hiện những sửa đổi và bổ sung mang tính chiến lược, phản ánh sự phát triển và ngày càng hoàn thiện tư duy quản lý nhà nước đối với đội ngũ cán bộ, công chức tại Việt Nam.

2004-2024: Những dấu ấn pháp lý mang tính cách mạng

Năm 2008 là năm đặc biệt đối với lĩnh vực công chức, công vụ, đánh dấu bằng sự kiện Quốc hội ban hành Luật Cán bộ, công chức thay thế Pháp lệnh Cán bộ, công chức vào ngày 13/11/2008. Tiếp đó là năm 2010, Luật Viên chức được thông qua vào ngày 15/11/2010.

Đây là những dấu ấn pháp lý mang tính cách mạng đối với nền công vụ nước nhà. Kể từ đây, đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức được quản lý bằng luật, loại văn bản pháp lý cao nhất, đáp ứng đòi hỏi nền công vụ phải có một khung pháp lý vững chắc và toàn diện hơn để tổ chức và quản lý.

Luật Cán bộ, công chức quy định hàng loạt nội dung quan trọng, như: Hệ thống hóa các nguyên tắc thi hành công vụ và quản lý cán bộ, công chức; phân định cụ thể hai khái niệm “cán bộ” và “công chức”; lần đầu tiên giới thiệu khái niệm “vị trí việc làm”; bổ sung và làm rõ các cơ chế quản lý nhân sự quan trọng...

Theo Vụ Công chức - Viên chức, Luật Cán bộ, công chức là cột mốc pháp lý mang tính cách mạng, đột phá, tạo nền tảng vững chắc cho việc xây dựng nền công vụ chuyên nghiệp, hiện đại và hiệu quả.

Tiếp đó, Luật viên chức đã hoàn thiện khung pháp lý, tách bạch rõ việc quản lý đội ngũ viên chức trong các đơn vị sự nghiệp công lập với đội ngũ cán bộ, công chức hành chính. Điều này đánh dấu sự chuyên biệt hóa sâu sắc trong quản lý nhân sự khu vực công.

Sự ra đời của một luật riêng biệt cho viên chức đã tạo ra một khung pháp lý chuyên biệt, toàn diện, phù hợp với đặc thù hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập (như bệnh viện, trường học, viện nghiên cứu), vốn có tính chất cung ứng dịch vụ công thay vì quản lý nhà nước trực tiếp.

Luật cũng đã chuyên nghiệp hóa đội ngũ và quy trình quản lý viên chức bằng các nghiệp vụ đặc thù như: tuyển dụng theo hợp đồng, bổ nhiệm, thay đổi chức danh nghề nghiệp, thay đổi vị trí việc làm, biệt phái...

Theo Vụ Công chức - Viên chức, Luật Viên chức là văn bản pháp lý mang tính đột phá, hoàn thiện khung pháp luật về quản lý nhân sự khu vực công tại Việt Nam.

Những đổi mới này không chỉ giải quyết hạn chế của các pháp lệnh trước đó mà còn là tiền đề quan trọng cho các cải cách tiếp theo trong lĩnh vực công vụ.

Năm 2025 - dấu mốc đặc biệt quan trọng

Năm 2025 là một dấu mốc quan trọng của ngành khi Luật Cán bộ, công chức (sửa đổi) được Quốc hội thông qua ngày 24/6 và có hiệu lực từ ngày 1/7.

Theo Vụ Công chức - Viên chức, đây là văn bản pháp lý mang tính chiến lược, đánh dấu bước tiến vượt bậc trong công cuộc hiện đại hóa nền công vụ Việt Nam.

Luật Cán bộ, công chức năm 2025 không chỉ giải quyết các bất cập từ thực tiễn mà còn định hình một tầm nhìn mới với mục tiêu xây dựng nền công vụ hiện đại, chuyên nghiệp, gắn trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ.

Đổi mới mang tính đột phá và chiến lược của luật này là thống nhất chế độ công vụ từ Trung ương đến cấp xã, không còn phân biệt cán bộ, công chức cấp xã như một đối tượng riêng biệt.

Đây là bước tiến mang tính lịch sử, xóa bỏ rào cản về chế độ, chính sách giữa các cấp hành chính. Điều này không chỉ tạo sự bình đẳng, minh bạch hơn trong quản lý nhân sự mà còn thúc đẩy tính chuyên nghiệp, liên thông và đồng bộ của nền công vụ.

Đổi mới này mở ra cơ hội cho cán bộ, công chức cấp xã được hưởng các chế độ, chính sách và lộ trình phát triển nghề nghiệp thống nhất với các cấp. Đồng thời, đổi mới còn tạo điều kiện thuận lợi cho công tác luân chuyển, điều động cán bộ giữa các cấp.

Sửa đổi quan trọng thứ hai là Luật Cán bộ, công chức năm 2025 bổ sung nhiều quy định về cơ chế quản lý và sử dụng cán bộ, công chức theo hướng minh bạch, hiệu quả, phù hợp với yêu cầu cải cách hành chính.

Cụ thể như: Chuyển đổi phương thức quản lý cán bộ, công chức theo vị trí việc làm; bỏ chế độ tập sự; linh hoạt các phương thức tuyển dụng; nâng cao hiệu quả đánh giá, sử dụng và sàng lọc cán bộ, công chức...

Những sửa đổi này góp phần tạo động lực phấn đấu cho cán bộ, công chức; là cơ chế quan trọng để xóa bỏ tư duy “biên chế suốt đời” và nâng cao kỷ luật, kỷ cương hành chính.

Luật Cán bộ, công chức năm 2025 còn có nhiều đổi mới trong chính sách thu hút, trọng dụng nhân tài; yêu cầu đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong quản lý cán bộ, công chức...

Theo Vụ Công chức - Viên chức, Luật Cán bộ, công chức năm 2025 là văn bản pháp lý mang tính đột phá, khẳng định quyết tâm chính trị mạnh mẽ của Việt Nam trong công cuộc cải cách hành chính và xây dựng nền công vụ hiện đại.

Những đổi mới này không chỉ nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước mà còn hướng tới xây dựng một đội ngũ cán bộ, công chức thực sự chuyên nghiệp, liêm chính, có năng lực thích ứng cao, tận tâm phục vụ và thực sự là “công bộc của nhân dân”.

Nguồn:

Tham luận “Những thành tựu và kết quả hoạt động của Bộ Nội vụ trên lĩnh vực thể chế quản lý cán bộ, công chức, viên chức và công vụ” của Vụ Công chức – Viên chức, Bộ Nội vụ tại Hội thảo khoa học “Lịch sử, truyền thống và định hướng phát triển của Bộ Nội vụ giai đoạn 2025-2045”.