Cải cách ba trụ cột để chuyển đổi số trong quản lý nhà nước hiệu quả

Nỗ lực chuyển mình trong thời đại mới

Ông Võ Lập Phúc, Phó Bí thư Chi đoàn UBND phường An Khánh (TPHCM), chuyên viên Ngoại giao Nhà nước, cho rằng môi trường quản lý nhà nước đang chứng kiến nhiều chuyển biến tích cực nhờ sự lãnh đạo thống nhất của Đảng trong thúc đẩy khoa học – công nghệ và chuyển đổi số.

“Trước hết, Nghị quyết 57 đã mở ra lộ trình rộng và sâu nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế, tạo đồng thuận xã hội trong việc làm chủ, quản trị và ứng dụng công nghệ, qua đó khơi dậy tinh thần chung sức, đồng lòng vì mục tiêu phát triển”, ông Phúc nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, hệ thống chính trị đang quyết liệt triển khai chuyển đổi số theo hướng từ cơ sở lên, gắn với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, qua đó tạo nền tảng vững chắc cho những đột phá ở tầm cao và đưa công nghệ trở thành công cụ thường nhật trong quản lý hành chính.

“Sự tham gia ngày càng đông đảo của đội ngũ công chức trẻ, đặc biệt là thế hệ Z (sinh từ năm 1997 đến 2012), đang mang đến nguồn năng lượng mới, tư duy mới và nhiều giải pháp sáng tạo, góp phần thúc đẩy đổi mới quản trị nhà nước trong kỷ nguyên số.

Nhờ đó, nền hành chính đang bước vào giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ, năng động và hiện đại hơn”, Phó Bí thư Chi đoàn UBND phường An Khánh chia sẻ.

Đồng quan điểm, ThS Nguyễn Tuấn Anh, công tác tại Tổng Công ty Công nghiệp Sài Gòn, đánh giá chuyển đổi số trong quản lý nhà nước đã đạt nhiều kết quả rõ nét.

“Nhận thức của cả hệ thống được nâng lên, các nền tảng như Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, dịch vụ công trực tuyến, VNeID từng bước phát huy hiệu quả.

Việc Chính phủ xác định khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực phát triển nhanh, bền vững đã tạo quyết tâm chính trị mạnh mẽ và sự thống nhất từ Trung ương đến địa phương, thúc đẩy các bộ, ngành, địa phương chủ động vào cuộc”, ông Tuấn Anh nhận định.

Đừng để “số đẹp” mà người dân chưa hài lòng

Bên cạnh những thành tựu và thuận lợi đã đạt được, ThS Nguyễn Tuấn Anh cho rằng chuyển đổi số trong quản lý nhà nước vẫn đối diện nhiều thách thức.

“Điểm nghẽn lớn nhất không nằm ở công nghệ, thiết bị hay nguồn lực tài chính, mà nằm ở chính tư duy và cấu trúc vận hành của bộ máy”, ông nhấn mạnh.

Theo phân tích của ông, hạ tầng số hiện nay chưa đồng bộ, dữ liệu còn phân tán, thiếu kết nối và chia sẻ. Không ít thủ tục hành chính vẫn được thực hiện song song trên giấy và môi trường điện tử.

Trong khi đó, khung pháp lý cho việc liên thông, khai thác dữ liệu chưa theo kịp thực tiễn. Tâm lý e ngại trách nhiệm khiến nhiều cơ quan dè dặt phối hợp, làm giảm hiệu quả ứng dụng công nghệ.

“Khó khăn lớn nhất vẫn nằm ở con người và tư duy vận hành. Một bộ phận cán bộ, công chức còn quen với lối làm việc cũ, ngại thay đổi, chưa biết khai thác công nghệ và dữ liệu phục vụ điều hành.

Tình trạng “số hóa cho có”, chạy theo hình thức vẫn tồn tại, tạo ra khoảng cách đáng kể giữa mục tiêu chuyển đổi số và kết quả thực tế”, ông Tuấn Anh nhận định.

Theo ông, yêu cầu của thời đại số không chỉ dừng ở việc biết sử dụng công nghệ, mà còn đòi hỏi tư duy dựa trên dữ liệu, ra quyết định bằng phân tích số và quản lý trên nền tảng số.

Nếu không thay đổi tư duy của đội ngũ cán bộ, mọi nỗ lực chuyển đổi số sẽ chỉ dừng lại ở “điện tử hóa thủ tục”, chưa tạo ra giá trị mới cho người dân và doanh nghiệp.

Cùng quan điểm, ông Võ Lập Phúc cho rằng điểm nghẽn lớn nhất hiện nay vẫn nằm ở nhận thức và tư duy của đội ngũ cán bộ. Ông nhấn mạnh cần khơi dậy tinh thần học tập suốt đời để mỗi cán bộ, công chức, viên chức sẵn sàng rời bỏ lối mòn cũ, làm quen và làm chủ công nghệ, chủ động đổi mới phương thức làm việc thay vì chỉ lặp lại các tác vụ thường ngày.

“Công cụ số đã có, nhưng điều quan trọng là khả năng sử dụng và quản trị. Vì vậy, cần tăng cường đào tạo ngay tại nơi làm việc, khuyến khích sáng tạo tại chỗ để đổi mới diễn ra trong từng nhiệm vụ hằng ngày”, ông Phúc chia sẻ.

Ba trụ cột đưa chuyển đổi số trong quản lý nhà nước tiến nhanh hơn

ThS Nguyễn Tuấn Anh khẳng định Việt Nam đang đi đúng hướng và đã có nền tảng để tăng tốc. Tuy nhiên, để chuyển đổi số thực sự trở thành động lực của cải cách hành chính, ông cho rằng cần đồng thời cải cách toàn diện 3 trụ cột cốt lõi: hoàn thiện thể chế, tái thiết quy trình và nâng cao năng lực số của đội ngũ cán bộ.

“Thể chế phải đi trước một bước, tạo hành lang pháp lý thống nhất về dữ liệu quốc gia, chia sẻ dữ liệu bắt buộc và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Chỉ khi quy trình được tinh gọn, minh bạch và nhất quán, công nghệ mới phát huy sức mạnh thực sự”, ông nhấn mạnh.

Theo ông, yếu tố quyết định vẫn nằm ở đội ngũ cán bộ, công chức. Chuyển đổi số không thể thành công nếu người triển khai thiếu năng lực và tinh thần đổi mới.

Vì vậy, cần chuẩn hóa năng lực số theo từng vị trí việc làm, gắn tiêu chí này với công tác đánh giá, bổ nhiệm và khen thưởng. Cán bộ phải trở thành “công dân số mẫu mực”, biết sử dụng dữ liệu, vận hành hệ thống và phục vụ người dân trên môi trường số với tinh thần trách nhiệm cao.

“Một trụ cột khác là xây dựng nền tảng dữ liệu liên thông thống nhất trên toàn quốc, coi đó là “xương sống” của Chính phủ số. Người dân và doanh nghiệp chỉ cần cung cấp thông tin một lần duy nhất.

Các cơ quan nhà nước có trách nhiệm kiểm tra, chia sẻ và khai thác dữ liệu theo thẩm quyền. Khi dữ liệu được thông suốt, quản lý nhà nước sẽ nhanh hơn, minh bạch hơn, giảm tối đa chi phí và hạn chế nhũng nhiễu”, ông chia sẻ.

Về đo lường hiệu quả, ThS Nguyễn Tuấn Anh cho rằng chuyển đổi số không thể đánh giá bằng các chỉ số hình thức.

Điều quan trọng không phải là có bao nhiêu dịch vụ công trực tuyến, mà là thời gian giải quyết thủ tục giảm bao nhiêu, chi phí tuân thủ giảm thế nào, mức độ hài lòng của người dân tăng ra sao và bao nhiêu thủ tục được cắt giảm thực chất. Đó mới là những thước đo phản ánh trung thực chất lượng cải cách.

“Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, chuyển đổi số thành công không phụ thuộc vào việc sở hữu công nghệ hiện đại nhất, mà cốt lõi nằm ở tư duy quản trị tiến bộ và cách tiếp cận lấy con người làm trung tâm”, ông nhận định.

Theo đó, Nhật Bản là ví dụ tiêu biểu khi nhất quán thiết kế thể chế và dịch vụ công từ góc nhìn người dân, tối giản quy trình, chuẩn hóa thông tin và đặt sự thuận tiện của người sử dụng lên trên lợi ích vận hành của bộ máy hành chính.

Hàn Quốc mang đến bài học về thể chế hóa dữ liệu quốc gia thông qua Luật Chính phủ số, quy định bắt buộc chia sẻ dữ liệu giữa các bộ, ngành, đồng thời làm rõ trách nhiệm giải trình và bảo mật thông tin. Nhờ hành lang pháp lý đồng bộ, dữ liệu không còn bị “giữ riêng”, tạo nền tảng cho quản trị liên thông và ra quyết định dựa trên dữ liệu.

Quốc gia Estonia cũng được xem là hình mẫu nổi bật với mô hình “chỉ một lần” (Once Only), theo đó người dân không phải cung cấp lại những thông tin mà Nhà nước đã có. Các cơ quan công quyền tự động liên thông, kiểm tra và đối chiếu dữ liệu, qua đó tiết kiệm hàng triệu giờ lao động, giảm chi phí vận hành và hạn chế tiêu cực.

Bên cạnh các giải pháp và kinh nghiệm quốc tế, ông Võ Lập Phúc gợi ý cần tăng cường triển khai các cơ chế, diễn đàn đối thoại, thảo luận và tiếp thu ý kiến từ nhiều chủ thể ở đa ngành, đa lĩnh vực; đồng thời ưu đãi nhiều hơn cho doanh nghiệp địa phương, đặc biệt là các công ty khởi nghiệp lĩnh vực công nghệ số, để đồng hành chính quyền trong triển khai các giải pháp và công cụ cải cách hành chính.