Cá chép đỏ từ ao làng trở về thiên nhiên dịp lễ Tết ông Công - ông Táo

Rằm tháng Chạp, người dân làng Thủy Trầm (xã Tiên Lương, tỉnh Phú Thọ) bước vào mùa thu hoạch nhộn nhịp nhất năm. Tại vùng nuôi cá chép đỏ lớn nhất miền Bắc này, người dân đồng loạt kéo lưới, hút cạn ao để kịp đưa cá phóng sinh đi khắp các thành phố lớn, tỉnh lân cận.

Hiện nay, cá chép đỏ được nuôi trên khoảng 100ha mặt nước ở Thủy Trầm, mỗi năm cho ra thị trường chừng 35 tấn cá. Nghề này thu hút khoảng 300 hộ dân tham gia, tạo việc làm thường xuyên cho hơn 1.000 lao động tại địa phương.

Nhắc đến cá chép đỏ, nhiều người nghĩ ngay tới làng Thủy Trầm. Từ những ao cá nhỏ xuất hiện từ những năm 1960, nghề nuôi cá ở đây dần lớn lên cùng năm tháng. Hơn 60 năm qua, cá chép đỏ không chỉ mang lại nguồn thu mà còn trở thành một phần quen thuộc trong nhịp sống thường ngày của người dân trong làng, gắn với mỗi mùa vụ, mỗi dịp cuối năm.

Ông Hà Công Vụ đang nuôi hai ao cá chép đỏ, dự tính bán hơn 4 tạ dịp Tết ông Công ông Táo. Thế nhưng năm nay, cơn bão số 10 khiến cá hao hụt nhiều, trong khi giá bán chỉ quanh mức 100.000-120.000 đồng/kg, thấp hơn năm ngoái khoảng 20.000 đồng, nên thu nhập giảm đáng kể. Số cá còn lại chủ yếu được ông xuất cho các mối quen ở các tỉnh phía Bắc.

Cá chép đỏ sau khi vớt khỏi ao không được đưa đi ngay mà được thả vào các bể xi măng để “ép” trong khoảng 12-24 tiếng. Đây là công đoạn quen thuộc ở Thủy Trầm trước mỗi vụ cá lớn.

Trong thời gian này, bể cá được sục oxy và thay nước liên tục để cá quen dần với môi trường mới, tăng độ dẻo dai.

Nhờ vậy, cá có thể chịu được quãng đường vận chuyển dài hàng trăm km, theo các chuyến xe về nhiều tỉnh, thành phố phục vụ nhu cầu phóng sinh dịp 23 âm lịch.

Trong thời tiết mưa rét rạng sáng 22 tháng Chạp, chợ cá Yên Sở tất bật suốt đêm. Nhiệt độ chỉ khoảng 12 độ C nhưng các chuyến cá chép đỏ vẫn nối nhau đổ về, khu chợ đầu mối lớn nhất Hà Nội là điểm trung chuyển phục vụ ngày cúng ông Táo.

Anh Phạm Văn Đủ cùng vợ rời tỉnh Hải Dương trong đêm, có mặt tại chợ cá Yên Sở từ khoảng 1h sáng, chở theo 2,5 tấn cá chép đỏ. Thời điểm vừa hạ cá, giá bán vào khoảng 130.000 đồng/kg và tăng dần theo từng giờ, đến khoảng 4-5h sáng có thể chạm mức 170.000 đồng/kg. 

Tại chợ, cá chép đỏ được chọn lọc lại một lần nữa trước khi đưa ra bán. Những con khỏe, bơi nhanh được giữ lại theo từng cỡ, còn cá yếu hoặc chết sẽ bị loại bỏ để đảm bảo cá đến tay người dân đều trong tình trạng tốt nhất.

Từ chợ cá đầu mối, cá tiếp tục được chia nhỏ theo từng mối, theo xe máy và xe tải tỏa về các khu chợ dân sinh trong nội thành. Những chậu cá được bày dọc lề đường, người mua ghé nhanh chọn cá mang về. Cá thường được bán theo suất nhỏ, phổ biến khoảng 60.000 đồng/3 con.

Theo quan niệm dân gian, cá chép đỏ không chỉ là lễ vật ngày 23 âm lịch mà còn mang theo niềm tin về sự hanh thông, khởi đầu thuận lợi. Thả cá sau lễ cúng là cách gửi gắm ước mong bình an, may mắn cho năm mới.

Sáng 22 âm lịch, chị Thu Hà (ở phường Tây Mỗ) tất bật chuẩn bị mâm cỗ tiễn ông Công - ông Táo với những món quen thuộc của ngày Tết như gà luộc, bánh chưng, xôi và hoa quả. Mâm cỗ không cầu kỳ nhưng đủ đầy, gắn với nếp sinh hoạt đã duy trì nhiều năm của gia đình chị.

"Năm 2025 vừa qua trôi qua trong không khí ấm áp, khi gia đình tôi luôn đủ đầy, các con khỏe mạnh và việc làm ăn ổn định. Trước thềm năm mới, tôi chỉ mong những điều bình dị tiếp tục được giữ trọn, để gia đình bước sang năm tới trong sức khỏe, may mắn và những thành quả tốt đẹp hơn", chị Hà chia sẻ.

Khi tuần hương kết thúc, nhiều gia đình mang cá ra sông, hồ thả về với dòng nước. Không ít người tranh thủ đưa theo con nhỏ, vừa để hoàn tất nghi lễ, vừa để các con hiểu thêm về phong tục ngày 23 âm lịch.

Lần đầu tiên thả cá trong ngày tiễn ông Công - ông Táo, chị Thùy Dương (ở phường Tây Mỗ) có chút bỡ ngỡ. Mới lấy chồng được một năm, chị cho biết đây là dịp để tự tay làm trọn vẹn một phong tục mà trước đây chỉ quen nhìn theo bố mẹ. Với chị, khoảnh khắc thả cá cũng là lúc khép lại một năm đã qua, mong sang năm mới gia đình yên ấm, mọi việc dần vào guồng, cuộc sống nhẹ nhàng hơn.