Động lực thúc đẩy hàng loạt nước phương Tây công nhận Nhà nước Palestine

“Làn sóng” công nhận Nhà nước Palestine ở phương Tây

Trong bối cảnh tình hình chiến sự tại Dải Gaza tiếp tục diễn biến phức tạp và cuộc khủng hoảng nhân đạo tại khu vực này càng ngày càng trầm trọng, xuất hiện “làn sóng” các quốc gia phương Tây tuyên bố sẽ chính thức công nhận Nhà nước Palestine nhằm gây sức ép với Israel và tìm cách chấm dứt xung đột ở Dải Gaza, hướng tới giải pháp hòa bình bền vững cho người dân trên dải đất này cũng như hòa bình và ổn định cho khu vực Trung Đông.

Từ tháng 7, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron tuyên bố Pháp sẽ chính thức công nhận Nhà nước Palestine tại kỳ họp thứ 80 Đại hội đồng Liên hợp quốc vào tháng 9 tới. Với tuyên bố này, Pháp - quốc gia có cộng đồng người Do Thái và Hồi giáo lớn nhất châu Âu - sẽ trở thành quốc gia phương Tây lớn đầu tiên công nhận Nhà nước Palestine.

Ngay sau đó, Pháp cùng Ả rập Xê út đồng chủ trì Hội nghị “Giải quyết hòa bình vấn đề Palestine và thực thi giải pháp 2 Nhà nước” tại trụ sở Liên hợp quốc ở New York, Mỹ với sự tham gia của đại diện Liên minh châu Âu, Liên đoàn Ả Rập và đại diện nhiều quốc gia, tổ chức quốc tế. Đáng chú ý, Pháp cùng 14 nước như Andorra, Australia, Canada, Phần Lan, Pháp, Iceland, Ireland, Luxembourg, Malta, New Zealand, Na Uy, Bồ Đào Nha, San Marino, Slovenia và Tây Ban Nha… đã ra tuyên bố chung kêu gọi các nước trên toàn thế giới tiến tới việc công nhận chính thức Nhà nước Palestine.

Ngày 21/9, Anh, Canada, Australia và Bồ Đào Nha đã tuyên bố chính thức công nhận Nhà nước Palestine.

Đến ngày 22/9, tại Đại hội đồng Liên hợp quốc, một loạt các quốc gia đã chính thức công nhận Nhà nước Palestine, gồm Pháp, Bỉ, Luxembourg, Monaco, Malta.  

“Làn sóng” các quốc gia phương Tây tuyên bố chính thức công nhận Nhà nước Palestine phản ánh sự lo ngại ngày càng tăng về tình hình chiến sự cũng như cuộc khủng hoảng nhân đạo tồi tệ hiện nay ở Dải Gaza nơi nạn đói đang đè nặng lên hơn 2 triệu người dân trên dải đất nhỏ hẹp ven bờ Địa Trung Hải này.

Trong khi đó, một số nước châu Âu khác như Đức, Italy còn lưỡng lự với khả năng công nhận Nhà nước Palestine.

Giải pháp 2 nhà nước là ý tưởng thiết lập hai lãnh thổ tách biệt cho Israel và Palestine, xuất hiện lần đầu tiên vào năm 1947 khi Liên hợp quốc chia Palestine, dưới sự ủy trị của Anh, thành hai khu vực cho người Palestine và Do Thái. Xung đột bùng phát trong những thập kỷ sau đã cản trở nỗ lực thiết lập Nhà nước Palestine.

Năm 1993, Hiệp định Oslo do Mỹ làm trung gian, Israel và chính quyền Palestine nhất trí Palestine sẽ quản lý Bờ Tây và Gaza. Tuy nhiên, tình trạng người Do Thái ngày càng mở rộng các khu định cư ở khu vực Bờ Tây bị chiếm đóng cùng những tuyên bố từ Israel phủ nhận lãnh thổ của Palestine đang khiến giải pháp 2 nhà nước ngày càng trở nên khó khả thi.

Tính đến nay, đã có 156/193 quốc gia thành viên Liên hợp quốc chính thức công nhận Nhà nước Palestine.

Động lực thúc đẩy các nước phương Tây hành động

Thứ nhất, sau gần 2 năm xung đột, tình hình chiến sự tại Dải Gaza vẫn diễn biến phức tạp, với hơn 60.000 người Palestine thiệt mạng, gần 146.000 người bị thương, cơ sở hạ tầng Gaza bị phá hủy nghiêm trọng, trong khi đó nạn đói tồi tệ đang hàng ngày đe dọa cuộc sống của hơn 2 triệu người dân Gaza. 

Các nhà quan sát đánh giá, chưa bao giờ các quốc gia phương Tây lại thể hiện lập trường cứng rắn trực tiếp đến vậy với Israel cũng như gián tiếp với Mỹ như thời điểm này. Đây không chỉ là phản ứng trước cuộc xung đột tại Dải Gaza mà còn thể hiện sự thất vọng sâu sắc với chính sách của chính  quyền Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, đặc biệt là trong việc mở rộng các khu định cư ở Bờ Tây và phủ nhận giải pháp 2 nhà nước trong khi các nỗ lực đàm phán hòa bình bất thành.

Bà Bronwen Maddox - Giám đốc điều hành Viện nghiên cứu Chatham House (Anh), đánh giá, với áp lực như hiện nay Israel sẽ phải cho phép mở rộng viện trợ và hỗ trợ nhân đạo trên diện rộng hơn.

Thứ hai, động lực ngoại giao cho việc công nhận Nhà nước Palestine đang gia tăng ở phương Tây. Theo các nhà phân tích, việc Pháp dẫn đầu “làn sóng” công nhận Nhà nước Palestine nhằm tạo hiệu ứng dây chuyền ở châu Âu, qua đó tạo áp lực lên Israel. Hơn nữa, đây còn là sự thay đổi bất ngờ về đường lối đối ngoại của Paris trong bối cảnh tình hình chính trị nội bộ có nhiều phức tạp.

Tại Pháp, Tổng thống Macron đang lãnh đạo một chính phủ trung dung thiểu số, trong khi phe đối lập cực tả đã kêu gọi chính phủ Pháp công nhận Nhà nước Palestine từ rất lâu. Tuyên bố của ông Macron về việc công nhận Nhà nước Palestine có thể giúp làm dịu tình hình chính trị Pháp. Ông Macron hy vọng sẽ đóng vai trò như đầu cầu nối các cường quốc phương Tây và Nam bán cầu và đã có những tín hiệu tích cực khi các quốc gia Ả rập như Ả Rập Xê út, Ai Cập và Qatar và các đồng minh NATO như Anh và Canada đang hưởng ứng lời kêu gọi của Pháp.

Trên trường quốc tế, ông Macron muốn thể hiện sức mạnh của Pháp, duy trì vai trò tiên phong ở châu Âu và khôi phục các diễn đàn hành động đa phương. Chính sách đối ngoại của Pháp vốn có lịch sử lâu đời với Trung Đông và luôn hướng tới giải pháp 2 nhà nước.

Ngày nay, sự phá vỡ chiến lược trong cân bằng khu vực Trung Đông đang dẫn đến những hậu quả an ninh và nhân đạo nghiêm trọng trên vùng đất “nóng” này và Pháp muốn đóng vai trò cùng Mỹ thúc đẩy một lệnh ngừng bắn nhanh chóng ở Dải Gaza nhằm tạo không gian cho các lựa chọn chính trị lâu dài ở khu vực này.

Đối với Anh, việc Thủ tướng Keir Starmer tuyên bố công nhận nhà nước Palestine được đánh giá là một bước ngoặt lớn trong chính sách đối ngoại của London do áp lực từ chính Công đảng và dư luận trong nước những tháng gần đây, buộc nhà lãnh đạo Anh phải hành động nhiều hơn để giúp đỡ người dân Gaza và buộc Israel phải điều chỉnh cách tiếp cận nhằm tạo điều kiện cho một giải pháp chính trị bền vững.

Việc các nước khác như Canada, Bồ Đào Nha tuyên bố công nhận Nhà nước Palestine vừa được thúc đẩy bởi áp lực chính trị trong nước và cũng cho thấy những thay đổi trong chính sách ngoại giao do tác động từ cuộc khủng hoảng nhân đạo tại Dải Gaza cũng như các động lực từ chính Anh và Pháp.

Khó khăn và thách thức còn rất lớn

“Làn sóng” công nhận Nhà nước Palestine mới đây đang tạo ra cú hích mới giúp thúc đẩy xu thế trên thế giới chính thức công nhận Nhà nước Palestine độc lập, có chủ quyền và lãnh thổ ở khu vực Trung Đông. Tính tới thời điểm này, chưa có nước nào trong khối G7 công nhận Nhà nước Palestine, do đó, việc này sẽ rất có lợi cho Palestine trong chính trị thế giới và về pháp lý quốc tế.

Tuy nhiên, nhà phân tích chính trị Marwan Bishara của Al Jazeera vẫn còn nhiều hoài nghi, bởi nhìn chung các nhà lãnh đạo Anh, Pháp cùng một số lãnh đạo phương Tây vẫn đứng về phía Israel trong cuộc xung đột với Hamas.

Hơn nữa, động lực tích cực này cho Palestine có thể bị suy yếu nếu không có sự ủng hộ của Mỹ, sự phản đối gay gắt từ phía Israel cũng như không có được sự rõ ràng về đường biên lãnh thổ và chính trị của một Nhà nước Palestine.

Việc công nhận Nhà nước Palestine không phải là việc dễ dàng bởi gặp khá nhiều khó khăn và thách thức

Thứ nhất, bối cảnh bất lợi. Các điều kiện để thành lập một nhà nước Palestine độc lập đang suy yếu nhanh chóng bởi hiện nay những vùng lãnh thổ từng được coi là trọng yếu cho một nhà nước Palestine trong tương lai ở khu vực Bờ Tây đang có tới hơn 500.000 người Do Thái định cư. Trong khi đó, các kế hoạch mở rộng các khu định cư cho người Do Thái vẫn tiếp tục được triển khai.  

Hơn nữa, sau gần 02 năm xung đột, cơ sở hạ tầng ở Dải Gaza bị phá hủy nghiêm trọng, nhiều khu đô thị đông dân cư bị xoái sổ, hơn 02 triệu người Gaza đang sống trong nạn đói, đồng thời đối mặt với nguy cơ phải di dời khỏi chính mảnh đất quê hương của mình.

Hai là, lập trường cứng rắn của Israel. Sau cuộc tấn công ngày 07/10/2023 của Phong trào Hamas, Quốc hội Israel đã thông qua Nghị quyết bác bỏ Nhà nước Palestine và các nhà lãnh đạo Israel tuyên bố rằng ý tưởng về hai nhà nước đã “chết”.

Thủ tướng Netanyahu luôn kiên quyết quan điểm không chấp nhận một nhà nước Palestine và gần đây ông tuyên bố đây là “bệ phóng để hủy diệt Israel”. Thậm chí, một số thành viên trong nội các của ông còn cứng rắn hơn nhiều bởi không chỉ từ chối chấp nhận một nhà nước Palestine độc lập mà còn muốn sáp nhập lãnh thổ này.

Bên cạnh đó, phần lớn người dân Israel bao gồm những người ủng hộ lẫn chỉ trích chính phủ của Thủ tướng Netanyahu đều có quan điểm rằng, bất kỳ động thái nào nhằm công nhận Nhà nước Palestine vào thời điểm này sẽ là “một phần thưởng phản tác dụng”.

Ba là, lập trường chia rẽ. Mặc dù từ lâu Mỹ đã công nhận chính quyền Palestine do Tổng thống Mahmoud Abbas đứng đầu, nhưng chưa từng công nhận đầy đủ một Nhà nước Palestine. Tổng thống Donald Trump mới đây phát biểu, ông không hoàn toàn phản đối một Nhà nước Palestine, nhưng “chưa thuộc phe ủng hộ vào thời điểm hiện tại”.

Trước đó, tháng 6, Đại sứ Mỹ tại Israel Mike Huckabee nói rằng, ông không tin một Nhà nước Palestine độc lập sẽ có thể hình thành “trong đời chúng ta”. Thậm chí, Đại sứ Huckabee còn từng đề xuất, nếu một nhà nước như vậy xuất hiện, đó chỉ có thể là phần đất tách ra từ một quốc gia Hồi giáo khác sẵn sàng tiếp nhận người Palestine.

Các nhà phân tích đánh giá, đây là lập trường mang tính trung dung của Mỹ nhằm giữ thế cân bằng chiến lược với Israel và áp lực từ phía các đồng minh châu Âu. Do đó, bất kỳ thay đổi nào trong quan điểm của Nhà Trắng, nếu có, cũng có thể buộc Israel phải đánh giá lại chiến lược tương tự.

Bốn là, còn nhiều hoài nghi về việc thúc đẩy hòa bình thực sự cho khu vực Trung Đông: Một số nhà quan sát cho rằng, các động thái công nhận Nhà nước Palestine là điều kiện “cần” nhưng chưa “đủ” để mang lại hòa bình thực sự.

Nhà bình luận Ali Shihabi nhận định, việc các nước lên lên tiếng công nhận Nhà nước Palestine không phải là “trừng phạt Israel hay trao phần thưởng cho Palestine” mà là bước đi chính trị cần thiết để khôi phục khả năng đàm phán, khuyến khích con đường quản trị trong bối cảnh phức tạp hiện nay.

Trong khi đó, học giả Marc Lynch và Shibley Telhami tỏ ra hoài nghi về tính khả thi bởi “Israel đang kiểm soát một nhà nước đơn nhất trên thực tế”. Việc công nhận Palestine là một bước dễ dàng về mặt chính trị nhưng không giải quyết được những khó khăn thực tiễn để xây dựng một nhà nước hiệu quả.

Do đó, các chuyên gia cho rằng, điều cấp thiết và quan trọng nhất hiện nay là chấm dứt tình trạng khủng hoảng ở Dải Gaza, đồng thời phải tìm ra cách tiếp cận mới và sáng tạo hơn để đạt tới một hình thức chung sống giữa hai dân tộc.

Một quan chức cấp cao Ai Cập giấu tên nhận định, Israel sẽ không thể mở rộng quan hệ với các nước Ả rập láng giềng nếu không có giải pháp cho vấn đề Palestine, điều đó đồng nghĩa sẽ khó có được hòa bình, ổn định và hội nhập khu vực.

Giải pháp hai nhà nước được coi là một giải pháp khả thi trong các chương trình nghị sự nhưng cũng phải đối mặt với rất nhiều khó khăn và thách thức. Điều quan trọng hiện nay đó là cộng đồng quốc tế phải có đủ quyết tâm để vượt qua các rào cản chính trị nhằm biến giải pháp này thành hiện thực để không chỉ mang lại hòa bình, ổn định cho Dải Gaza mà cả vùng đất Trung Đông.

Con đường phía trước còn dài

Hơn 7 thập kỷ sau khi xung đột Israel - Palestine nổ ra, những ngày này thế giới một lần nữa nói nhiều tới khái niệm “giải pháp 2 nhà nước” - một ý tưởng từng được coi là lối thoát khả thi nhất cho hòa bình Trung Đông.

“Giải pháp hai nhà nước” dựa trên việc thành lập một nhà nước Palestine, bao gồm Dải Gaza và phần lớn Bờ Tây, với các đường biên giới an toàn và được quốc tế công nhận, cùng tồn tại độc lập với nhà nước Israel. Tuy nhiên, khi các tuyên bố ngoại giao tăng lên, thì trên thực địa, hiện trạng chính trị và nhân đạo lại vẽ nên một bức tranh u ám hơn bao giờ hết.

Mặc dù việc công nhận Nhà nước Palestine chưa đủ để tạo ra thay đổi ngay lập tức trên thực địa nhưng tạo sức ép ngoại giao đáng kể, nhất là đối với Mỹ - một trong những đồng minh thân cận nhất của Israel; đồng thời có thể tạo nên sức ảnh hưởng lớn, góp phần giải quyết vấn đề Israel - Palestine.

Có thể nói, “làn sóng” công nhận Nhà nước Palestine gần đây được coi là một bước tiến lớn, nhưng chưa đủ và cũng chưa phải là đích đến cuối cùng. Nếu không có kế hoạch rõ ràng, được quốc tế hậu thuẫn về việc quản trị Gaza trong tương lai, khu vực này sẽ tiếp tục rơi vào hỗn loạn.

Thực tế cho thấy, các bên liên quan và cộng đồng quốc tế cần chung sức thúc đẩy việc tìm ra giải pháp cho một tiến trình toàn diện nhằm chấm dứt xung đột, tìm kiếm hòa bình và ổn định lâu dài cho cả Dải Gaza nói riêng và khu vực Trung Đông nói chung.

Theo Washington Post, Eunews, NPR