Vì sao sau hơn 40 năm, TPHCM mới đón cái lạnh hiếm gặp dưới 18 độ C?

Ngày 9/1, trao đổi với phóng viên Dân trí, TS. Trương Bá Kiên, Phó giám đốc Trung tâm Nghiên cứu khí tượng và khí hậu (Viện Khoa học khí tượng thủy văn môi trường và biển), TPHCM và nhiều tỉnh Nam Bộ vừa trải qua một đêm và rạng sáng đặc biệt, khi nhiệt độ đo ở mực 2m hạ xuống dưới 18 độ C, mức thấp hiếm thấy ở miền nhiệt đới phương Nam.

Theo ông Kiên, đây được xem là nền nhiệt thấp nhất trong chuỗi số liệu quan trắc hàng chục năm qua (từ năm 1980 đến nay), khiến người dân bất ngờ khi lần đầu phải mặc áo ấm dày, bật máy sưởi, co ro trong cái lạnh khác hẳn mọi năm.

Ông Kiên nhận định nguyên nhân chính của đợt lạnh này là do không khí lạnh mạnh và kéo dài liên tục được tăng cường từ đầu tuần, không có quãng nghỉ. Khối áp cao lạnh lục địa từ phía Bắc mở rộng sâu xuống phía Nam, đưa gió mùa Đông Bắc tràn dọc Trung Bộ rồi lan xa đến Nam Bộ, trong trạng thái lạnh, khô và rất ổn định.

Vì kéo dài nhiều ngày, không khí lạnh không kịp suy yếu, dồn nén tầng thấp và kéo tụt nền nhiệt sát đất, nơi đô thị đông dân cảm nhận rõ nhất, theo vị chuyên gia.

Bên cạnh đó, ông Kiên cho biết mưa nhỏ rải rác đầu tuần (khi không khí lạnh tràn xuống) tại Nam Bộ đã làm mặt đất ướt và không khí mất nhiệt nhanh.

Cùng với đó, sau mưa, thời tiết chuyển khô nhanh dưới tác động của gió mùa khô, khiến bề mặt và tầng không khí sát đất không còn nguồn ẩm ấm bổ sung, làm lạnh duy trì dai dẳng.

Đặc biệt, vị chuyên gia cho hay hôm qua trời Nam Bộ quang mây ban ngày và thậm chí quang đãng vào ban đêm. Khi mây mỏng, mặt đất đô thị phát xạ nhiệt mạnh hơn, giúp quá trình thoát nhiệt bức xạ (radiative cooling) diễn ra hiệu quả, khiến nhiệt độ giảm nhanh vào đêm và sáng sớm.

Gió bề mặt trong đô thị cũng yếu dần về đêm, hạn chế hòa trộn thẳng đứng, giúp lớp không khí lạnh đọng lại sát đất lâu hơn, theo ông Kiên.

Phó giám đốc Trung tâm Nghiên cứu khí tượng khí hậu cho rằng nhiều người thường nghĩ biến đổi khí hậu làm trái đất nóng lên thì mùa Đông cũng sẽ ấm hơn, các đợt lạnh sẽ yếu dần hoặc biến mất, nhưng thực tế không đơn giản như vậy.

"Trong bối cảnh nhiệt độ trung bình toàn cầu và Việt Nam có xu hướng tăng, khí hậu vẫn có thể xuất hiện những đợt không khí lạnh tăng cường đột ngột và có cường độ mạnh bất thường, tức là các "cú lạnh" ngắn hạn nhưng rất sâu", ông Kiên nói.

Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia cho biết đợt rét đậm rét, rét hại ở miền Bắc muộn hơn khoảng 10 ngày so với trung bình hàng năm (trung bình hàng năm rét đậm, rét hại thường xảy ra vào nửa cuối của tháng 12).

Theo dự báo, nền nhiệt độ trung bình trong tháng 1/2026 ở mức xấp xỉ trung bình nhiều năm.

Các chuyên gia cho biết sau đợt rét này, nhiều khả năng cho đến cuối tháng 1 sẽ là một thời kỳ ấm lên, với nền nhiệt độ trung bình có xu hướng cao hơn trung bình nhiều năm khoảng 0,5-1 độ C. Rét đậm, rét hại có thể xuất hiện nhưng tập trung chủ yếu ở khu vực vùng núi, trung du phía Bắc nhưng thời gian không kéo dài.