Xã giáp Lào sau sáp nhập: Dịch vụ công về tận xã, nhưng áp lực vẫn đè nặng
(Dân trí) - Sau khi sáp nhập, dịch vụ công đến gần người dân vùng biên giới A Lưới, nhưng chính quyền xã vẫn gánh áp lực lớn vì văn bản chồng chéo, thiếu nhân lực và cơ sở vật chất hạn chế.
Bộ máy mới trong những trụ sở cũ
Khi các xã A Lưới, thành phố Huế chính thức được sắp xếp lại vào giữa năm 2025, người dân nơi đây cảm nhận rõ sự thay đổi. Thay vì phải vượt hàng chục cây số xuống huyện để làm thủ tục, giờ đây nhiều giấy tờ, hồ sơ đã được giải quyết ngay tại xã. Trung tâm Phục vụ hành chính công được đặt giữa bản làng, cùng đội ngũ cán bộ chuyên môn mới thành lập đã giúp dịch vụ công về tận bản.
A Lưới 1 và A Lưới 3 là hai xã mới hình thành sau sáp nhập, đều nằm ở vùng núi cao, giáp biên giới Lào. Người dân chủ yếu là đồng bào Pa Cô, Tà Ôi, Vân Kiều… sinh sống bằng nghề nông – lâm nghiệp và một ít dịch vụ nhỏ lẻ. Địa hình đồi núi chia cắt, đời sống còn nhiều khó khăn, nhưng chính tại những nơi ấy, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp được triển khai thí điểm, mang lại những thay đổi đáng kể trong cách vận hành bộ máy và phục vụ người dân.
Cán bộ Bộ Nội vụ và Sở Nội vụ Huế khảo sát tại xã A Lưới 1 (Ảnh: TS).
Ngay từ những ngày đầu thành lập, các xã A Lưới đã khẩn trương kiện toàn bộ máy. HĐND có đầy đủ thường trực và các ban, UBND bố trí văn phòng, phòng kinh tế, phòng văn hóa – xã hội, trung tâm hành chính công và trung tâm dịch vụ sự nghiệp công. Bộ máy có đủ chức danh, đủ cơ cấu, nhưng cơ sở vật chất lại chưa đáp ứng.
Báo cáo về tình hình thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp của các xã cho thấy, các phòng, ban buộc phải chia nhau làm việc ở nhiều điểm khác nhau: văn phòng lãnh đạo xã đặt ở trụ sở cũ của một xã đã sáp nhập, phòng kinh tế ở trạm y tế cũ, phòng văn hóa – xã hội mượn tạm trụ sở công an xã cũ. Tình trạng này khiến việc điều hành thiếu sự tập trung, cán bộ đi lại nhiều, người dân cũng khó nhớ bộ phận "một cửa" nằm ở đâu. Dù đã nỗ lực bổ sung thêm máy tính, mạng nội bộ, trang thiết bị, nhưng việc vừa vận hành, vừa sắp xếp lại cơ sở vật chất là một thách thức không nhỏ.
Ngay sau sáp nhập, các xã A Lưới đã thành lập đủ HĐND, UBND, các phòng chuyên môn (Kinh tế; Văn hóa – Xã hội), Trung tâm Phục vụ hành chính công và Trung tâm Dịch vụ sự nghiệp công.
Tuy nhiên, trụ sở quy mô nhỏ, buộc phải "chia quân" nhiều nơi. Ở A Lưới 1, khối lãnh đạo và Văn phòng làm việc tại trụ sở Trung Sơn cũ, Phòng Kinh tế tại Trạm Y tế Hồng Trung, Phòng Văn hóa – Xã hội ở trụ sở Hồng Vân.
A Lưới 3 cũng phân tán: khối lãnh đạo làm việc tại Sơn Thủy cũ, Phòng Kinh tế ở Công an Hồng Thượng, Phòng Văn hóa – Xã hội ở Công an Phú Vinh. Trang thiết bị, máy tính, hệ thống mạng vẫn đang rà soát, bổ sung.
Người dân hưởng lợi trực tiếp, cán bộ nỗ lực hoàn thành hồ sơ trực tuyến đúng hạn
Dù quá trình vận hành chính quyền mới vẫn còn gặp nhiều khó khăn, các xã A Lưới vẫn cho thấy sự nỗ lực, với điểm sáng là dịch vụ công trực tuyến. Từ 1/7 đến 24/9, Trung tâm Hành chính công A Lưới 1 tiếp nhận 2.272 hồ sơ, trong đó 98,6% trực tuyến; giải quyết 2.134 hồ sơ, đúng hạn tới 97,4%. Ở A Lưới 3, xã đã tiếp nhận 1.326 hồ sơ, 99% trực tuyến; 1.260 hồ sơ đã xử lý, gần như toàn bộ đúng hạn.
Sự thay đổi này mang ý nghĩa đặc biệt với người dân miền núi. Trước đây, để xin giấy tờ, nhiều hộ phải đi hàng chục cây số xuống huyện, có khi mất cả ngày đường. Đó là chưa kể đường núi quanh co, mưa lũ thường xuyên, chi phí đi lại tốn kém. Nay, thủ tục có thể nộp và theo dõi tiến độ ngay tại Trung tâm Phục vụ hành chính công xã, thậm chí ở nhà qua điện thoại nếu có điều kiện kết nối.
Dù là xã biên giới còn nhiều khó khăn, xã A Lưới 1 và A Lưới 3 vẫn ghi nhận lượng hồ sơ trực tuyến áp đảo (Ảnh: TS).
Núi khó khăn sau lưng cán bộ xã
Dù khởi đầu ấn tượng, nhưng các xã đều đối mặt khó khăn lớn. Văn bản pháp lý còn chồng chéo, nhiều nhiệm vụ từ huyện chuyển xuống nhưng thiếu hướng dẫn cụ thể.
Trong lĩnh vực giáo dục, bổ nhiệm cán bộ quản lý trường học giao cho xã, nhưng điều động – luân chuyển giáo viên lại thuộc Sở Giáo dục. Đối với lĩnh vực đất đai, chuyển nhượng quyền sử dụng đất chưa số hóa, người dân phải đi lại nhiều lần, cung cấp thông tin thủ công.
Khối lượng công việc tăng vọt, cán bộ phải làm cả ngoài giờ, cuối tuần. Khoảng trống năng lực giữa cán bộ huyện chuyển xuống và cán bộ xã cũ khiến tiến độ ở mỗi phòng ban chênh lệch. Một bộ phận cán bộ còn chậm đổi mới, chưa quen với công nghệ.
Khối lượng công việc tăng vọt, cán bộ phải làm cả ngoài giờ, cuối tuần (Ảnh: TS).
Đặc biệt, nhân sự kế toán, công nghệ thông tin là điểm nghẽn lớn. Hiện nhiều công việc phải kiêm nhiệm, chưa được đào tạo chính quy. Trong khi đó, yêu cầu vừa triển khai dịch vụ công trực tuyến, vừa thực hiện Đề án 06, vừa bảo đảm an toàn thông tin ngày càng cao.
Thêm vào đó, bài toán "vị trí – biên chế" cũng gây áp lực: danh mục vị trí việc làm là 36, nhưng biên chế tạm thời chỉ 32 người/xã, khiến nhiều vị trí phải kiêm nhiệm, trong khi mỗi vị trí đều gánh khối lượng lớn.
Cần tháo gỡ để mô hình bền vững
Các xã đã kiến nghị nhiều giải pháp: sớm ban hành văn bản phân cấp đầy đủ, rõ ràng; bổ sung biên chế thiếu, đặc biệt giáo dục, công nghệ thông tin, kế toán; mở lớp tập huấn nghiệp vụ cho cán bộ; nghiên cứu cơ chế uỷ quyền linh hoạt cho lãnh đạo cơ quan chuyên môn.
Đặc biệt, chính sách tiền lương cần được điều chỉnh để tương xứng với khối lượng công việc ở cấp xã trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Đồng thời, cần chuẩn hóa dữ liệu, tháo gỡ “nút thắt” đất đai, giáo dục, và đầu tư nghiêm túc cho con người, hạ tầng.
Có thể nói, A Lưới đang cho thấy một quỹ đạo đúng: dịch vụ công gần dân, tỷ lệ trực tuyến ấn tượng ngay từ đầu. Nhưng để con đường ấy bền vững ở vùng sâu, phải sớm giải quyết núi áp lực đang đè nặng lên chính quyền cơ sở và đội ngũ cán bộ nơi biên giới Trường Sơn.
