Dấu ấn đổi mới của nguyên Phó Thủ tướng Đoàn Duy Thành

Việt Nam là quốc gia có tiềm năng đặc biệt về kinh tế biển khi nằm bên bờ Tây Biển Đông với bờ biển dài hơn 3.260km trải dài từ Bắc xuống Nam. Trong 34 tỉnh, thành phố của cả nước có 21 địa phương giáp biển, gần một nửa dân số sinh sống tại khu vực ven biển. Vùng biển thuộc chủ quyền, quyền chủ quyền và quyền tài phán của Việt Nam rộng khoảng một triệu km2, gấp ba lần diện tích đất liền, với khoảng 3.000 hòn đảo lớn nhỏ cùng 2 quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa phân bố dọc chiều dài đất nước.

Không gian biển rộng lớn này vừa là nguồn lực phát triển kinh tế lâu dài, vừa giữ vai trò tuyến phòng thủ chiến lược ở phía Đông Tổ quốc. Tuy nhiên, vào những năm 1980, khi nền kinh tế đất nước lâm vào tình trạng khó khăn, việc khai thác hiệu quả tiềm năng biển vẫn là bài toán chưa có lời giải. Nhiều cuộc hội thảo kinh tế trong nước và quốc tế được tổ chức nhằm tìm hướng đi mới, song thực tiễn cho thấy đất nước không chỉ cần lý thuyết mà còn cần những con người dám nghĩ, dám làm và chịu trách nhiệm trước lịch sử.

Trong bối cảnh đó, Hải Phòng - thành phố cảng nơi đầu sóng ngọn gió - trở thành điểm khởi phát của nhiều tìm tòi đổi mới. Người đứng đầu Thành ủy khi ấy là ông Đoàn Duy Thành, một chiến sĩ cách mạng từng bị giam tại Côn Đảo và tham gia cuộc vượt ngục năm 1952 gây tiếng vang lớn. Tinh thần vượt thoát để tìm đường sống năm xưa đã hun đúc tầm nhìn hướng biển, mở lối phát triển mới cho thành phố và góp phần hình thành tư duy đổi mới kinh tế.

Mở lối ra biển từ những quyết sách đột phá

Những năm trước thềm công cuộc đổi mới, Hải Phòng đã triển khai hàng loạt dự án mang tính tiên phong nhằm mở rộng không gian phát triển về phía biển. Tiêu biểu là công trình đắp đê đường 14 lấn ra biển Đồ Sơn với diện tích tương đương một đơn vị hành chính cấp huyện trước đây. Công trình này không chỉ tạo quỹ đất mới mà còn hình thành thêm hai xã Hải Thành và Tân Thành, ghi dấu tư duy khai phá mạnh dạn của lãnh đạo thành phố.

Cùng thời gian, thành phố thực hiện các dự án trọng điểm như đắp đập Đình Vũ, đào kênh Cái Tráp, mở tuyến đường xuyên đảo Cát Hải - Cát Bà. Hệ thống hạ tầng giao thông và cảng biển từng bước được mở rộng, tạo nền tảng cho phát triển logistics và giao thương hàng hóa. Sân bay Cát Bi được nâng cấp, đội tàu biển vận tải được hình thành để phục vụ sản xuất nông nghiệp, lưu thông hàng hóa và từng bước tham gia buôn bán với nước ngoài.

Những quyết sách này đã giúp Hải Phòng chủ động tạo nguồn thu, giảm phụ thuộc vào cơ chế bao cấp. Đồng thời, thành phố đi đầu trong triển khai cơ chế “khoán sản phẩm” trong nông nghiệp, góp phần khơi thông sức sản xuất và cải thiện đời sống người dân. Từ thực tiễn đó, nhiều kinh nghiệm đổi mới quản lý kinh tế đã được đúc kết và lan tỏa, đóng góp vào tiến trình đổi mới chung của cả nước.

Các dự án hạ tầng thời kỳ này cũng đặt nền móng cho sự phát triển các khu công nghiệp - cảng biển - khu phi thuế quan quy mô lớn sau này. Những công trình như Nam Đình Vũ hay cảng cửa ngõ quốc tế Lạch Huyện đều kế thừa tư duy mở ra biển, phát triển kinh tế gắn với lợi thế tự nhiên. Đây được xem là bước chuyển quan trọng trong chiến lược phát triển của Hải Phòng và của kinh tế biển Việt Nam.

Động lực tăng trưởng từ kinh tế biển và hội nhập

Bước vào giai đoạn phát triển mới, Hải Phòng tiếp tục phát huy vị trí chiến lược khi hội tụ đầy đủ các loại hình giao thông gồm đường bộ, đường sắt, đường biển, đường thủy nội địa và hàng không. Hệ thống cảng biển với nhiều khu bến và hàng chục cầu cảng có khả năng tiếp nhận tàu trọng tải lớn, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu và dịch vụ logistics.

Trong 5 năm gần đây, nhiều công trình hạ tầng trọng điểm được đầu tư và đưa vào khai thác như cao tốc Hà Nội - Hải Phòng, cao tốc Hải Phòng - Hạ Long, cầu và đường ô tô Tân Vũ - Lạch Huyện. Các tuyến giao thông này giúp rút ngắn thời gian vận chuyển hàng hóa, tăng khả năng kết nối vùng và nâng cao năng lực cạnh tranh của hệ thống cảng biển. Sân bay Cát Bi cũng được nâng cấp thành cảng hàng không quốc tế, mở rộng cánh cửa hội nhập cho thành phố.

Nhờ hạ tầng đồng bộ và môi trường đầu tư cải thiện, Hải Phòng liên tục nằm trong nhóm địa phương dẫn đầu cả nước về thu hút vốn đầu tư nước ngoài. Năm 2024, tổng vốn FDI đăng ký đạt gần 5 tỷ USD, vượt kế hoạch đề ra và tăng mạnh so với cùng kỳ. Tăng trưởng kinh tế ổn định kéo theo sự cải thiện rõ rệt về đời sống vật chất, văn hóa và tinh thần của người dân.

GRDP bình quân đầu người của Hải Phòng đạt mức cao hơn đáng kể so với trung bình cả nước, phản ánh hiệu quả của chiến lược phát triển dựa trên công nghiệp, dịch vụ logistics và kinh tế biển. Những thành tựu này góp phần để thành phố được phong tặng danh hiệu “Thành phố anh hùng” nhân kỷ niệm 70 năm giải phóng, ghi nhận chặng đường phát triển bền bỉ qua nhiều thời kỳ.

Trong thành quả chung đó có dấu ấn từ những quyết sách đổi mới giai đoạn trước, gắn với vai trò lãnh đạo của ông Đoàn Duy Thành. Tư duy hướng biển, chủ động tạo cơ chế và phát huy nội lực đã trở thành nền tảng cho sự bứt phá của Hải Phòng trong thời kỳ hội nhập.

Bài học thể chế và tầm nhìn trong kỷ nguyên mới

Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp và điều chỉnh đơn vị hành chính, Hải Phòng tiếp tục triển khai Nghị quyết 45 của Bộ Chính trị với mục tiêu trở thành thành phố cảng biển đi đầu cả nước về công nghiệp hóa, hiện đại hóa và dịch vụ logistics vào năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Đây là bước phát triển nối tiếp tinh thần đổi mới đã được khởi xướng từ hơn bốn thập kỷ trước.

Đồng thời, chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030 xác định các ngành ưu tiên gồm du lịch và dịch vụ biển, kinh tế hàng hải, khai thác tài nguyên, nuôi trồng hải sản, công nghiệp ven biển và năng lượng tái tạo. Việc hiện thực hóa các mục tiêu này đòi hỏi quy hoạch liên kết vùng, phát triển hạ tầng hiện đại và hoàn thiện thể chế phù hợp với bối cảnh mới.

Thực tiễn đổi mới cho thấy vai trò của cơ chế quản trị và chất lượng đội ngũ lãnh đạo có ý nghĩa quyết định đối với hiệu quả phát triển. Tư duy “không xin tiền, chỉ xin cơ chế” từng được lãnh đạo Hải Phòng nêu ra đã trở thành bài học về đổi mới thể chế, khơi thông nguồn lực xã hội và phát huy tính chủ động của địa phương.

Bước vào kỷ nguyên công nghệ số, cạnh tranh toàn cầu và biến động địa chính trị, yêu cầu về tầm nhìn chiến lược của đội ngũ lãnh đạo càng trở nên cấp thiết. Những kinh nghiệm từ hành trình đổi mới ở Hải Phòng, gắn với dấu ấn của nguyên Phó Thủ tướng Đoàn Duy Thành, tiếp tục gợi mở hướng đi cho phát triển kinh tế biển gắn với bảo đảm quốc phòng - an ninh và nâng cao vị thế quốc gia.

Từ khát vọng vươn ra biển trong giai đoạn khó khăn đến những thành tựu phát triển hôm nay, câu chuyện Hải Phòng cho thấy sức mạnh của tư duy đổi mới và hành động quyết liệt. Dấu ấn của những người lãnh đạo dám nghĩ, dám làm vẫn còn nguyên giá trị, trở thành nguồn cảm hứng cho chặng đường phát triển tiếp theo của thành phố cảng và của đất nước.

Tài liệu tham khảo

1.Báo Quân đội nhân dân điện tử ngày 29/11/2012

2.Báo Chính phủ điện tử 18/8/2022

3.Báo điện tử Vnexpress ngày 8/5/2025