Cảng biển TPHCM quá tải, tàu hàng phải neo chờ giữa sông

Bộ Xây dựng vừa có báo cáo gửi Thủ tướng về tình trạng quá tải tại hệ thống cảng biển khu vực TPHCM trong tháng cuối năm.

Theo ghi nhận, số lượng tàu neo chờ vào cảng gia tăng đột biến, kéo theo nguy cơ phát sinh chi phí logistics và ảnh hưởng trực tiếp đến chuỗi cung ứng hàng hóa xuất, nhập khẩu.

Nơi quá tải, nơi vắng khách

Bộ Xây dựng cho biết, các cảng biển khu vực TPHCM ghi nhận lượng hàng hóa tăng đột biến vào cuối năm, đặc biệt tại khu vực Cái Mép và Cát Lái. Riêng trong tháng 11, lượng container thông qua cảng Cái Mép tăng tới 46,5% so với cùng kỳ năm 2024.

Bên cạnh đó, các trận bão lớn đổ bộ vào nhiều quốc gia trong khu vực đã làm gián đoạn hoạt động khai thác cảng biển quốc tế, khiến tàu hàng đổ dồn về khu vực cảng biển TPHCM, gây quá tải cục bộ.

Một vấn đề khác được Bộ Xây dựng chỉ ra là sự phân bổ hàng hóa chưa đồng đều giữa các cảng biển. Trong khi các cảng lớn như Cát Lái, Cái Mép - Thị Vải... thường xuyên quá tải, một số bến cảng khác như Phước An hay cảng quốc tế Long An lại khai thác chưa hết công suất.

Theo Bộ Xây dựng, nguyên nhân của tình trạng trên là tiến độ đầu tư các bến cảng và cầu cảng mới còn chậm, chưa theo kịp tốc độ tăng trưởng hàng hóa và lộ trình quy hoạch đã được phê duyệt.

Đồng thời, hạ tầng kết nối, đặc biệt là đường bộ và đường thủy nội địa giữa các bến cảng, vẫn còn thiếu đồng bộ, khiến lợi thế vận tải thủy chưa được khai thác hiệu quả.

Cấp bách đầu tư cảng Cần Giờ, Cái Mép Hạ

Theo Bộ Xây dựng, các cảng biển khu vực TPHCM, Bà Rịa - Vũng Tàu cũ đang phải đáp ứng sản lượng hàng hóa lớn. Trong khi đó, tổng chiều dài cầu cảng hiện hữu còn thấp hơn nhiều so với nhu cầu đầu tư theo quy hoạch đến năm 2030.

Trước thực trạng trên, Bộ Xây dựng đã khẩn trương làm việc với các cơ quan quản lý, doanh nghiệp khai thác cảng, hãng tàu và chủ hàng tại khu vực Cái Mép, sông Sài Gòn và Cát Lái để đánh giá chi tiết hiện trạng, tìm giải pháp khắc phục.

Trên cơ sở thống nhất giữa các bên, Bộ Xây dựng đề xuất sớm xây dựng đề án tối ưu hóa kết nối giao thông và khai thác các bến cảng thuộc nhóm cảng biển số 4 (TPHCM, Đồng Nai, Tây Ninh). Đây là giải pháp trọng tâm nhằm giảm tải cho các cảng hiện hữu trong lúc chờ các bến cảng mới hoàn thành theo quy hoạch.

Hai tuần qua, Sở Xây dựng TPHCM đã có nhiều cuộc làm việc với Bộ Xây dựng, Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam để nắm bắt khó khăn của các cảng biển trên địa bàn và phối hợp lập đề án, khắc phục tình trạng tàu neo chờ trước bến cảng.

Đề án được kỳ vọng giúp điều tiết hợp lý luồng hàng giữa các bến cảng, tăng cường phối hợp khai thác cầu cảng liền kề; nâng cao năng lực quản trị và ứng dụng công nghệ trong bốc xếp, đồng thời thúc đẩy đầu tư kết nối giao thông liên cảng.

Mục tiêu của đề án là giảm chi phí logistics phát sinh do tàu phải neo gần cảng để chờ đến lượt bốc xếp hàng, nâng cao hiệu quả khai thác hạ tầng hiện hữu, bảo đảm an ninh, an toàn hàng hải và hạn chế ô nhiễm môi trường.

Bộ Xây dựng đề xuất được chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính và các địa phương liên quan hoàn thiện đề án và trình Thủ tướng phê duyệt trong tháng 1/2026.

Trong diễn biến liên quan, Sở Xây dựng đang đề xuất UBND TPHCM triển khai dự án đường kết nối cụm cảng Cát Lái - Phú Hữu với nút giao Vành đai 3 và cao tốc TPHCM - Long Thành.

Dự án có tổng chiều dài 5,9km, được kỳ vọng giải quyết tình trạng kẹt xe cho các trục đường kết nối cụm cảng, như: đường Nguyễn Thị Định, Nguyễn Duy Trinh, Võ Chí Công, Đồng Văn Cống, Mai Chí Thọ...

Về dài hạn, Bộ Xây dựng kiến nghị Chính phủ chỉ đạo TPHCM đẩy nhanh tiến độ đầu tư các bến cảng mới theo quy hoạch, trong đó có các dự án đang được nhà đầu tư quan tâm, như: Cái Mép Hạ, Cái Mép Hạ hạ lưu và Cần Giờ.

Việc sớm triển khai các giải pháp đồng bộ sẽ giúp giải quyết tình trạng quá tải cảng biển tại TPHCM, bảo đảm vai trò đầu mối logistics phía Nam trong bối cảnh sản lượng hàng hóa tiếp tục tăng mạnh vào những năm tới.