Lạng Sơn: Ông chủ mở quán cà phê bảo tồn văn hóa, bật mí cách chọn đào đẹp

Không xây dựng quán cà phê chỉ để bán… cà phê

Men theo con đường nhỏ dẫn về Thành phố Lạng Sơn - xứ sở của hoa đào, nhóm phóng viên tìm đến Kệ cà phê vào một buổi trưa muộn. Trời Lạng Sơn hôm ấy không nắng gắt như miền xuôi, bầu không khí bảng lảng hơi lạnh và thoảng mùi núi rừng.

Anh Trần Lệnh Chi, người sáng lập Kệ cà phê, là người chuyên thiết kế, thi công nhà gỗ và cảnh quan, đứng đón khách ngay trước chiếc cửa gỗ đã ngả màu thời gian, mang đậm phong cách của núi rừng vùng biên ải. 

Anh cười hiền, kể về lý do mình quyết định xây dựng quán: “Tôi muốn xây dựng quán để lưu giữ phong cách và những đồ vật rất bình thường, nhưng lại thể hiện nét văn hóa đặc trưng mà mọi người đang dần bỏ quên”. 

Bước qua cánh cửa, trước mắt không phải quầy pha chế hay thực đơn treo trên tường như phần lớn quán cà phê ở phố thị. Không gian đầu tiên mở ra là một gian nhà gỗ cũ. Những cột gỗ lớn, xù xì, loang màu theo năm tháng vẫn còn nguyên nét phong hoá của thời gian.

Đi thêm vài bước, một khoảng sân rộng hiện ra. Lối đi được xếp bằng những viên đá cổ được làm thủ công. Anh Lệnh Chi đã mất nhiều năm rong ruổi qua các bản làng để mua lại từng cột nhà, từng thanh xà, từng cánh cửa khi người dân tháo bỏ nhà sàn cũ để chuyển sang xây dựng bê tông.

Lối dẫn ra khuôn viên được đặt một bức bình phong theo cách người xưa dùng để chắn gió và tránh nhìn thẳng vào gian nhà chính. Ba gian ngồi được bố trí quây kín trong khuôn viên nhỏ. Bàn ghế, khung cửa, cột nhà đều bằng gỗ cũ, giữ nguyên vết dao băm, vết rìu và màu đen của bồ hóng. 

Anh Chi thừa nhận, hành trình sưu tầm những đồ vật cũ không phải lúc nào cũng thuận lợi. Có người bán vì cần tiền, có người chỉ đồng ý tặng lại khi hiểu anh mang chúng về để giữ gìn chứ không để buôn bán. 

“Nhiều thứ người ta xem là cũ kỹ, cồng kềnh, nhưng với tôi, đó là một phần đời sống của người miền núi. Nếu không giữ lại thì mai này kể cho con cháu nghe, chúng cũng không hình dung được nữa”, anh Chi bộc bạch.

Ở giữa sân, Trương Thị Thanh Thùy (28 tuổi) và Nguyễn Thị Ánh (30 tuổi) đang chăm chú quan sát một chậu cây. Thùy cầm thử một cành nhỏ, nhẹ nhàng xoay để nhìn rõ tán lá, còn Ánh cúi sát vào lớp rêu trên bề mặt đất rồi dùng điện thoại ghi lại từng chi tiết thân cây. 

Cả hai đến quán vì nghe nói ở đây có nhiều cây, đặc biệt là cây đào được đặt trong không gian nhà gỗ. “Chúng tôi không rành về thiết kế nhưng nhìn cách bố trí thì thấy đúng là kiểu cảnh quan vùng cao: sạch, tiết chế và không dựng để “câu” khách. Có dịp ghé Lạng Sơn, tôi đến quán để ngắm trước, Tết sẽ quay lại để chụp ảnh và ngắm đào”, Ánh cho biết.

Mỗi món đồ trong quán đều có câu chuyện riêng. Có chiếc máng gỗ từng dùng cho trâu, bò uống nước, có bậc thang gỗ lấy từ một ngôi nhà đã tồn tại hơn nửa thế kỷ, có phiến đá từng kê bếp lửa cho ba thế hệ trong một gia đình miền núi, tất cả đều được đặt nguyên bản trong quán.

Trên bậc của căn nhà gỗ phía đối diện, Phùng Nhật Lệ (25 tuổi, Bắc Giang) đứng thẳng, đặt tay lên lan can rồi nhìn thẳng về ống kính của bạn mình. Nhật Lệ bảo, cô đến quán không chỉ để chụp ảnh mà còn để “xem người ta bảo tồn nhà gỗ như thế nào”, bởi cô từng học kiến trúc cơ bản và có hứng thú với những không gian truyền thống. 

“Nhiều nơi xây theo phong cách vùng cao nhưng chỉ là dựng lại bằng vật liệu mới. Ở đây mình nhìn thấy gỗ cũ thật, ngói cũ thật. Khi đứng vào khung hình nhìn chân thật hơn nhiều”, Nhật Lệ nói.

Khi nhiều ngôi nhà cổ bị thay thế bằng bê tông và vật liệu hiện đại, những giá trị mộc mạc ấy dần phai mờ. Có lẽ vì thế mà ngoài việc xây Kệ cà phê, anh Chi vẫn nhận thiết kế kiến tạo cảnh quan sân vườn, hồ cá, nhà gỗ và các không gian mang bản sắc miền núi. 

Anh bảo, chỉ mong mỗi công trình mình làm ra vẫn còn giữ được cái “hồn” văn hóa mà người vùng cao đang đánh mất.

Muốn mọi người hiểu đúng về giống đào thất thốn

Bên cạnh việc vận hành quán cà phê, anh Chi còn trồng và kinh doanh đào thất thốn, hay còn gọi là đào tiến vua. Vườn đào của anh không nằm trong khuôn viên quán mà cách đó khoảng 3km. Nằm lọt giữa khu dân cư, vườn cây rộng hàng trăm gốc đào, thân già sần sùi, tạo cảm giác như một “rừng bonsai” thu nhỏ. 

Giá mỗi cây đào dao động từ 1 triệu đến cả trăm triệu đồng, tùy vào tuổi cây, độ hoàn thiện của dáng, độ dày của tán và vẻ đẹp của hoa. Có những cây nhỏ, chỉ vài năm tuổi, phù hợp với người mới chơi, nhưng cũng có những cây đã mất chục năm cắt giật, uốn nắn từng centimet, thân sần sùi, rêu phủ. 

Trong câu chuyện về đào, điều khiến anh Trần Lệnh Chi trăn trở nhiều nhất không nằm ở kỹ thuật trồng hay tạo dáng, mà ở những nhầm lẫn đã tồn tại suốt nhiều năm. 

Theo anh, đào trường thọ, thọ tinh, và đào thất thốn thực chất là một dòng, tên thất thốn là tên được người Việt đặt lại sau này. 

Anh Chi chia sẻ, phần lớn các giống đào hiện nay đều có nguồn gốc từ Trung Quốc, sau đó được đưa về Việt Nam, rồi biến tấu bằng nhiều tên khác nhau, như mai trắng, mai đỏ,…

Thực tế, theo anh, với điều kiện thổ nhưỡng phù hợp như ở Lạng Sơn, đào thất thốn có thể ra hoa ngay từ năm đầu tiên, sau hai đến ba năm đã cho hoa kép ổn định. 

Không chỉ có màu đỏ, loài đào này còn có nhiều màu hoa khác nhau. Việc cố tình kể sai về thời gian sinh trưởng và đặc tính của cây, chủ yếu nhằm tạo sự hiếm hoi giả tạo để đẩy giá bán lên cao, khiến người chơi mới dễ rơi vào cảnh mua nhầm, mua đắt.

“Cây không nói dối, người bán cũng rành, thường chỉ có người mua là… bị lừa”, anh Chi cho biết.

Chính sự nhập nhằng ấy làm cho thị trường bonsai đào mỗi dịp Tết trở nên rủi ro. Không ít người mua đào qua mạng gặp cảnh mang cây chết về nhà, thân đã khô, rễ không còn khả năng hút nước, nhưng được người bán giải thích là cây “đang nuôi nụ”. Khi người mua đưa về nhà, nụ teo lại, cành cụp xuống và không bao giờ nở. 

Anh Chi khuyên những người mới chơi rằng, người mua nên học cách phân biệt “mắt” hoa và mầm lá. “Mọi người đi mua đào cần phải chọn nhà vườn uy tín, họ sẽ tư vấn thành thật với khách hàng về tình trạng của cây”, anh nói rồi chỉ vào một cành đang hé nở, giải thích nhẹ nhàng rằng nụ mập sẽ ra hoa, nụ nhỏ sẽ ra lá (hay còn gọi là lộc).

Đến vườn đào của anh Trần Lệnh Chi, nhiều người không khỏi ngạc nhiên khi thấy cây không được trồng trên đất phù sa hay đất giàu dinh dưỡng như vẫn thường nghĩ. 

Theo anh Chi, với loài đào này, môi trường phù hợp nhất là những thung lũng núi đá, nơi có khí hậu mát mẻ quanh năm và lạnh vào dịp gần Tết, đất cũng được hình thành qua hàng triệu năm phong hóa, với nguồn nước sạch tự nhiên, không hóa chất, sẽ giúp cây cho ra hoa bông to, cánh dày, hương thơm dịu và màu hoa đẹp nhất.

Các cây bonsai đào có đa dạng màu hoa, và dao động từ 1 triệu đến cả… trăm triệu (Ảnh: Nguyễn Hà Nam).

Nếu người bán ép thuốc kích thích, hoặc dùng nhà lạnh khiến cây khó quang hợp được ánh sáng để đưa hoa nở đúng Tết, cây dễ mất sức và yếu, hoa nở cũng sẽ không đẹp. 

Anh Chi bảo rằng, chơi giống đào này giống như học cách hít thở chậm: người chơi phải kiên nhẫn, hiểu cây, hiểu đất, hiểu thời tiết. Mỗi dịp Tết, anh thường đưa vài cây đào đẹp nhất về đặt trang trọng tại sân Kệ Cà phê, để khách ghé thăm và chụp hình.

Chia sẻ về cách để chọn được cây đào đẹp, anh Chi cho biết, đào chỉ đẹp khi cây đào già, thân đào sần sùi, u cục, dáng cây độc lạ. “Hoa đào nở thành từng chùm to, nở kín cành, cánh hoa to, dày, bông nào rõ bông đó, nở bền, đó chính là cây đào đẹp”, anh Chi bộc bạch.

Nhiều người ghé quán dịp Tết chủ yếu để chụp ảnh với những cây đào được anh Chi mang xuống trưng bày. Một số khách am hiểu cây cảnh thường dừng lại lâu hơn để quan sát thế, dáng cây, nụ và màu hoa. 

Họ cho biết muốn tận mắt xem giống đào mà chủ quán đang trồng và tạo dáng, bởi theo anh Chi, giống đào này có thể làm bonsai, chơi được quanh năm, không chỉ ngày Tết.

Ảnh: Nguyễn Hà Nam