Khai phá "mỏ vàng" bầu trời dưới 1.000m: Trung Quốc, Nhật Bản làm gì?

Trung Quốc và hành trình xây dựng nền kinh tế tầm thấp: Từ khái niệm đến chiến lược quốc gia

Khái niệm về nền kinh tế tầm thấp tại Trung Quốc xuất hiện lần đầu vào năm 2010. Cùng với tiến trình cải cách quản lý không phận tầm thấp và tốc độ đổi mới mạnh mẽ của khoa học công nghệ, mô hình kinh tế này nhanh chóng phát triển.

Đến năm 2021, kinh tế tầm thấp được đưa vào "Những nguyên tắc cơ bản trong quy hoạch mạng lưới giao thông lập thể tổng hợp quốc gia". Tại Hội nghị Công tác Kinh tế Trung ương năm 2023, lĩnh vực này tiếp tục được xác định là một trong những ngành kinh tế mới nổi mang tính chiến lược.

Tháng 3/2024, kinh tế tầm thấp lần đầu xuất hiện trong “báo cáo công tác chính phủ” tại kỳ họp lưỡng hội. Tiếp đó vào tháng 7, Hội nghị Trung ương nước này quyết định thúc đẩy phát triển hàng không dân dụng và kinh tế tầm thấp.

Đến tháng 12/2024, Ủy ban Phát triển và Cải cách Trung Quốc thành lập Vụ phát triển kinh tế tầm thấp, chính thức hoàn thiện bộ máy quản lý. Theo dự toán 2025, quy mô kinh tế tầm thấp của nước này đạt 1.500 tỷ nhân dân tệ và hướng tới cột mốc 3.500 tỷ nhân dân tệ vào năm 2035.

Trung Quốc coi việc hoàn thiện thể chế là bước đột phá quan trọng để phát triển kinh tế tầm thấp theo hướng chất lượng cao, bảo đảm trật tự thị trường, cạnh tranh lành mạnh và nâng cao năng lực ứng phó với những thách thức đặc thù.

Từ ngày 1/1/2024, Quy định tạm thời về quản lý bay đối với phương tiện hàng không không người lái chính thức có hiệu lực, tăng cường giám sát an toàn và đặt nền tảng pháp lý cho sự phát triển của ngành công nghiệp UAV.

Bên cạnh đó, Dự thảo sửa đổi Luật Hàng không dân dụng cũng đang được xem xét, trong đó nhấn mạnh tối ưu hoá phân bổ tài nguyên không phận tầm thấp, xây dựng hệ thống giám sát dịch vụ bay thấp và hoàn thiện các tiêu chuẩn thẩm định khả năng bay.

Theo Cục Hàng không dân dụng Trung Quốc, không phận tầm thấp dưới 1.000m ẩn chứa một ngành công nghiệp khổng lồ. Trong tương lai, người dân có thể nhận hàng chuyển phát nhanh ngay tại cửa sổ nhà cao tầng, sử dụng taxi bay vào giờ cao điểm, hay tiêu thụ nông sản được sản xuất bằng UAV. Kinh tế tầm thấp được kỳ vọng sẽ mang lại lợi ích thiết thực trong đời sống xã hội.

Năm 2024, khoảng 2,7 triệu bưu phẩm tại Trung Quốc được chuyển phát bằng UAV. Quy mô thị trường logistics tầm thấp tăng từ 27,18 tỷ nhân dân tệ (2020) lên 58,18 tỷ nhân dân tệ (2023), tốc độ tăng trưởng đạt 37,41%.

Ngoài ra, các hoạt động vốn quen thuộc như phun thuốc nông nghiệp, kiểm tra đường dây điện cũng được mở rộng. Các mô hình mới như du lịch trên không, thể thao hàng không hay cứu hộ y tế đường không ngày càng phát triển mạnh.

Trung Quốc hiện sở hữu ngành về drone lớn nhất thế giới. Năm 2023, nước này có 1,267 triệu UAV đăng ký, tăng 32,2% so với cùng kỳ, với 23,11 triệu giờ bay. Đến cuối năm, tổng cộng 2.000 đơn vị thiết kế - sản xuất UAV và gần 20.000 công ty vận hành đã tham gia thị trường. Chỉ đến tháng 8/2024, số UAV đăng ký đã tăng lên 1,987 triệu chiếc; số phi công UAV được cấp phép đạt 220.000 người.

UAV được ứng dụng ngày càng rộng rãi trong cứu hộ khẩn cấp, truyền thông liên lạc, phát hiện khí tượng và vận chuyển hậu cần. Đặc biệt, máy bay không người lái chở khách đầu tiên đã được cấp chứng nhận OC (Operation Certificate) tại Quảng Châu - đánh dấu bước tiến thương mại quan trọng.

Nhật Bản cũng không đứng ngoài cuộc chơi

Với nền khoa học công nghiệp phát triển mạnh, Nhật Bản được xem là một trong những quốc gia tiên phong trên thế giới trong việc khai thác hiệu quả không phận bay tầm thấp phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Ngày 7/8/2025, Hãng hàng không ANA cho biết hãng đang phối hợp với công ty khởi nghiệp Joby Aviation (Mỹ) để chuẩn bị đưa vào vận hành những chiếc "taxi bay" chạy bằng điện sớm nhất vào năm 2027.

Mẫu máy bay này được thiết kế với 1 phi công và tối đa 4 hành khách, đạt tốc độ tới 320 km/h. Mặc dù chưa công bố giá dịch vụ cụ thể, ANA cho biết mục tiêu là triển khai với mức giá phù hợp nhất cho số đông người sử dụng.

So với quãng đường di chuyển bằng ô tô hoặc tàu mất khoảng 1 giờ từ trung tâm Tokyo đến sân bay Narita, taxi bay của Joby Aviation có thể rút ngắn thời gian xuống còn khoảng 15 phút.

Không chỉ trong giao thông, máy bay không người lái đang được Nhật Bản khai thác trong lĩnh vực phòng chống thiên tai. Công ty công nghệ Blue Innovation đã phát triển “Hệ thống Phòng ngừa thảm họa cảng BEP” sử dụng drone để cảnh báo sóng thần, động đất và ghi hình các khu vực nguy hiểm theo thời gian thực.

Khi hệ thống cảnh báo quốc gia J-Alert phát tín hiệu về nguy cơ thiên tai như sóng thần, động đất hoặc mưa lớn, drone sẽ tự động cất cánh từ các "cảng UAV" bố trí sẵn. UAV bay dọc bờ biển, phát cảnh báo qua loa phóng thanh tích hợp, đồng thời truyền trực tiếp hình ảnh về trung tâm chỉ huy. Đặc điểm nổi bật của hệ thống là khả năng hoạt động tự động hoàn toàn, không cần con người điều khiển tại chỗ, giúp rút ngắn thời gian phản ứng và bảo đảm an toàn cho nhân lực.

Một thử nghiệm vừa được Tập đoàn Viễn thông Nippon (NTT) công bố đã đánh dấu cột mốc lần đầu tiên trên thế giới con người có thể chủ động dẫn dụ tia sét bằng máy bay không người lái.

Trong thử nghiệm, các kỹ sư cho UAV bay lên độ cao 300m, tiếp cận vùng mây tích điện. Máy bay được nối với mặt đất bằng dây dẫn điện và được bọc trong lồng Faraday. Khi sét đánh xuống, tia chớp mạnh đến mức làm tan chảy lớp bảo vệ máy bay, nhưng UAV vẫn tiếp tục bay - chứng tỏ độ bền và tính chính xác của hệ thống.

Thiệt hại do sét gây ra mỗi năm là rất lớn. Riêng Nhật Bản tổn thất khoảng 1,4 tỷ USD/năm. Các hệ thống thu lôi truyền thống bị hạn chế trong phạm vi nhất định và không thể hoạt động hiệu quả ở những khu vực địa hình phức tạp như trang trại gió ngoài khơi hay sân vận động quy mô lớn.

Kinh tế tầm thấp chủ yếu xoay quanh các hoạt động bay dưới độ cao 1.000m, có thể mở rộng đến dưới 3.000m tùy theo nhu cầu thực tế, tận dụng công nghệ bay có và không người lái, mạng thông minh tầm thấp để phát triển hạ tầng, sản xuất phương tiện bay, dịch vụ và bảo đảm an toàn bay. Mô hình này bao trùm các lĩnh vực công nghiệp, nông nghiệp và dịch vụ, ngày càng đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế, an sinh xã hội và quốc phòng.