(Dân trí) - Năm 2026, nhiệm vụ không kém khó khăn dành cho Bộ Nội vụ là làm cho bộ máy mới thực sự sống được, vận hành được và phục vụ tốt hơn.
Sau hơn nửa năm vận hành thực tế, có thể khẳng định bộ máy chính quyền địa phương 2 cấp đã đi vào ổn định, nền nếp và cơ bản phát huy hiệu quả. Kết quả rà soát, tổng hợp báo cáo của các bộ, ngành và địa phương của Bộ Nội vụ cho thấy tình hình triển khai mô hình nhìn chung ổn định. Và một điểm quan trọng, trong quá trình vận hành thực tế, nhiều chuyển biến tích cực đã được ghi nhận, tạo niềm tin và sự đồng thuận của xã hội. Hệ thống chính quyền các cấp, đặc biệt là cấp xã - nơi trực tiếp giải quyết phần lớn công việc của người dân - đã nhanh chóng ổn định tổ chức, duy trì hoạt động liên tục, không để xảy ra khoảng trống quản lý hay gián đoạn trong cung cấp dịch vụ công.
Vận hành thực tế được xem là giai đoạn rất quan trọng, đòi hỏi tính kế thừa cao và sự nhất quán trong chỉ đạo, điều hành. Và những kết quả đạt được đến thời điểm này là thành quả của cả quá trình chuẩn bị rất công phu, bài bản và quyết liệt của lãnh đạo Bộ Nội vụ trong sốt năm 2025. Trong đó, Nhà nước, xã hội ghi nhận vai trò, dấu ấn rất rõ nét của Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà trên cương vị Bộ trưởng Bộ Nội vụ trong cả nhiệm kỳ qua. Chính vì có sự chuẩn bị đó, bộ máy mới vận hành từ 1/7/2025 một cách nhịp nhàng, không xảy ra xáo trộn lớn, dù khối lượng công việc và áp lực ở cấp cơ sở tăng lên rất rõ.
Nói về kết quả triển khai bộ máy chính quyền mới, Bộ trưởng đương nhiệm của Nội vụ Đỗ Thanh Bình khẳng định, nguyên nhân trước hết là từ sự lãnh đạo, chỉ đạo tập trung, thống nhất, kịp thời và rất quyết liệt của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và các bộ, ngành Trung ương. Báo cáo số 12083, ngày 15/12/2025 của Bộ Nội vụ về tình hình thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp nhấn mạnh, đây là yếu tố mang tính quyết định.
Lãnh đạo Bộ Nội vụ khái quát, nhìn về tổng thể, tổ chức bộ máy các cơ quan chuyên môn ở cấp tỉnh và cấp xã đã được kiện toàn và vận hành ổn định, đáp ứng yêu cầu. Việc tăng cường nhân lực cho cấp xã đã góp phần quan trọng khắc phục tình trạng thiếu hụt cán bộ ở cơ sở, nâng cao năng lực thực thi công vụ và bảo đảm hoạt động ổn định, thông suốt của bộ máy. Đặc biệt, công tác phân cấp, phân quyền tiếp tục được các bộ, ngành Trung ương và địa phương triển khai mạnh mẽ, thực chất. Các bộ, cơ quan ngang bộ đã đẩy mạnh việc chuyển giao thẩm quyền giải quyết thủ tục hành chính từ Trung ương cho địa phương, qua đó góp phần rút ngắn quy trình, giảm tầng nấc trung gian và nâng cao tính tự chủ, trách nhiệm của chính quyền địa phương cấp tỉnh, cấp xã.
Năm 2026, khi cao trào của cuộc cách mạng thần tốc đã qua, Bộ Nội vụ đối diện bài toán mới, kế thừa đầy đủ những định hướng đúng đắn đã được đặt nền móng, từ đó hoàn thiện và nâng cao chất lượng vận hành bộ máy sau sắp xếp. Đó là nhiệm vụ làm cho bộ máy mới thực sự sống được, vận hành được và phục vụ tốt hơn.
Tiến sĩ Trương Quốc Việt, Phó Chánh văn phòng Học viện Hành chính và Quản trị công cho rằng, việc tinh gọn bộ máy đã được thực hiện quyết trong năm 2025 cũng mới chỉ là bước khởi đầu - một tiền đề mang tính "giải phẫu" về mặt cấu trúc. Tuy nhiên, sự tinh gọn về tổ chức là chất xúc tác để tạo ra sự cộng hưởng về chất lượng thực thi. Tại cơ sở, người dân có thể không quan tâm nhiều đến cấu trúc bộ máy chính quyền, nhưng họ có thước đo cực kỳ chính xác là hiệu lực, hiệu quả và sự hài lòng khi công việc được giải quyết.
Giai đoạn tiếp theo, sau khi đã có một bộ máy "gọn" chính là làm cho bộ máy đó thực sự "mạnh" thông qua việc xác lập thể chế và phương thức vận hành hiện đại. TS Việt phân tích, cần chuyển dịch trọng tâm từ việc sắp xếp bộ máy, sắp xếp nhân sự sang tập trung nhiều hơn vào việc hoàn thiện thể chế, thiết kế lại quy trình, phương thức vận hành theo hướng lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm. Điều này đòi hỏi không chỉ sự rõ ràng về phân cấp, phân quyền, mà còn phải gắn chặt trách nhiệm giải trình, kiểm soát quyền lực và đánh giá kết quả công vụ bằng sản phẩm đầu ra cụ thể. Đây chính là điều kiện để cải cách bộ máy chuyển từ "đúng về mô hình" sang "mạnh về năng lực" và "tốt về chất lượng phục vụ".
Vị chuyên gia đúc kết, thực tế, những địa phương vận hành hiệu quả bộ máy đều có điểm chung là sự chủ động và tinh thần dám chịu trách nhiệm, đúng với phương châm '"địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm". Những tỉnh thành đó thường không thụ động ngồi chờ hướng dẫn chi li mà vừa làm vừa báo cáo, vừa rút kinh nghiệm. Họ không máy móc áp dụng quy định, hướng dẫn mà điều chỉnh cho phù hợp với điều kiện thực tế ở cơ sở.
Hơn nữa, ở những nơi làm tốt, vai trò người đứng đầu được phát huy rất rõ. Khi bí thư, chủ tịch thực sự sâu sát, lắng nghe cán bộ cơ sở và chịu trách nhiệm đến cùng, bộ máy vận hành trơn tru hơn rất nhiều.
Một khía cạnh khác từ việc vận hành bộ máy chính quyền mới ở địa phương được cơ quan quản lý nhà nước chỉ ra trong báo cáo là một số vấn đề nổi lên như nhiều cán bộ phải đảm nhiệm công việc chưa được đào tạo, trái sở trường, phải kiêm nhiệm nhiều mảng nội dung hay cán bộ không theo kịp yêu cầu công việc hoặc cán bộ phải làm việc với áp lực lớn, phải ở lại công sở đến tối muộn, phải đi làm cả ngày cuối tuần.... Ở góc độ người dân, vẫn còn những điểm chưa hài lòng về chất lượng, tiến độ giải quyết thủ tục, công việc ở cấp cơ sở.
Mổ xẻ các vấn đề đặt ra, Tiến sĩ Phạm Ngọc Toàn - Giám đốc Trung tâm thông tin, phân tích, dự báo chiến lược và dịch vụ công, Viện Khoa học Tổ chức nhà nước và Lao động, cho rằng cần nhìn thực tế một cách bình tĩnh và công bằng. Bất kỳ cuộc cải cách lớn nào cũng có giai đoạn chuyển tiếp đầy áp lực và giai đoạn đầu vận hành luôn là quãng thời gian khó nhất.
Các xã, phường hiện nay đều có địa bàn rộng hơn, dân số đông hơn, khối lượng công việc tăng rất nhanh. Có những cán bộ trước đây chỉ phụ trách một mảng, nay phải kiêm nhiệm thêm, thậm chí làm những việc chưa đúng sở trường. Điều đó chắc chắn tạo áp lực, cả về thời gian lẫn tâm lý. Và chúng ta cần nhìn nhận thẳng thắn là vẫn còn một bộ phận cán bộ, công chức chưa theo kịp yêu cầu mới, còn tâm lý e ngại thay đổi, lúng túng trước những nhiệm vụ phát sinh trong giai đoạn đầu vận hành.
Tuy nhiên, xét trên bình diện chung, xu hướng chuyển biến là tích cực. Những cán bộ tận tụy, sẵn sàng làm thêm giờ, làm cả cuối tuần, chỉ với mong muốn giải quyết kịp thời công việc cho người dân như bạn nói, tôi cho là những tấm gương nỗ lực cần được ghi nhận và trân trọng. Điều đó cho thấy những chuyển biến trong tư duy, từ tư duy "quản lý" sang "phục vụ" đang ngày càng rõ nét cả trong nhận thức và hành động của đội ngũ. Đây là yếu tố rất quan trọng để mô hình chính quyền địa phương 2 cấp thực sự đi vào chiều sâu, lấy người dân làm trung tâm phục vụ.
Còn với người dân, những phản ánh chưa hài lòng cũng là chính đáng. Chính những phản ánh đó giúp chính quyền nhìn lại mình một cách thực chất hơn. Vị chuyên gia nhận định, khi bộ máy ổn định hơn, cán bộ được hỗ trợ tốt hơn, thì chất lượng phục vụ sẽ dần được cải thiện theo hướng bền vững.
Với Bộ Nội vụ, để tạo điều kiện cũng như khuyến khích kịp thời cán bộ, công chức, viên chức trong bộ máy mới dấn thân, cơ quan quản lý xác định tinh thần đồng hành cùng đội ngũ. Rõ ràng, cán bộ, công chức đang gánh rất nhiều việc mới, nếu không được hỗ trợ kịp thời thì dễ nảy sinh tâm lý mệt mỏi, thậm chí chùn bước.
Thực tế, cùng với yêu cầu nhiệm vụ ngày càng cao, nhiều địa phương đã chủ động ban hành các chính sách hỗ trợ rất thiết thực với đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức bị tác động bởi việc sắp xếp, tinh gọn bộ máy. Quảng Ninh hỗ trợ chi phí đi lại từ 2-3 triệu đồng/cán bộ phải đi làm xa mỗi tháng. Quảng Ngãi bố trí nơi ăn nghỉ cho cán bộ từ Kon Tum (cũ) về công tác tại trung tâm hành chính mới. Hà Nội, Hải Phòng, TPHCM, Đà Nẵng có thu nhập tăng thêm góp phần động viên, tạo động lực làm việc cho cán bộ… Việc triển khai Quyết định số 45 của Thủ tướng Chính phủ về thuê nhà ở công vụ tại các địa phương thuộc diện sáp nhập cũng đang từng bước giúp ổn định chỗ ở cho cán bộ, công chức, viên chức sau sắp xếp.
Ở tầm chính sách, Bộ Nội vụ sẽ tiếp tục rà soát, đề xuất hoàn thiện các quy định theo hướng linh hoạt hơn, sát thực tế hơn. Đồng thời, chúng tôi cũng chú trọng việc đào tạo, bồi dưỡng theo nhu cầu cụ thể của từng vị trí việc làm, tập trung vào việc xây dựng năng lực thực chất cho đội ngũ công chức, gắn đào tạo với tiêu chuẩn chức danh, yêu cầu công việc thực tế và chuyển đổi số, nhằm tạo ra đội ngũ nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu cải cách hành chính, tinh gọn bộ máy và phục vụ người dân tốt hơn.
Trong các giải pháp đề ra, Bộ Nội vụ không chỉ tập trung việc bổ sung nhân lực, mà quan trọng hơn là làm rõ thẩm quyền, đảm bảo bố trí đúng người, đúng việc. Thực tế cho thấy, có những việc nếu quy trình được thiết kế lại hợp lý, cán bộ sẽ giảm được rất nhiều áp lực mà hiệu quả vẫn tăng lên.
Nhìn nhận về "hải trình" mới của ngành Nội vụ, TS Trương Quốc Việt tin rằng áp lực trước mắt là áp lực tích cực, cần thiết để sàng lọc và nâng tầm đội ngũ. Khi bộ máy tinh gọn, khối lượng và yêu cầu chất lượng công việc chắc chắn sẽ tăng lên, đòi hỏi mỗi cán bộ, công chức phải thực sự dấn thân vì việc chung.
"Cuộc thử lửa vừa qua đã cho thấy một tín hiệu đáng mừng khi tâm lý "xin lùi, xin hoãn, xin giãn tiến độ" tiến độ từng tồn tại trước đây đang dần bị thay thế bởi phong cách làm việc quyết liệt và minh bạch hơn. Với cơ chế quản trị mới, mọi việc được vận hành theo công thức "6 rõ": rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm, rõ thẩm quyền. Chính sự minh bạch này không chỉ giúp người đứng đầu dễ dàng kiểm soát hiệu năng thực thi mà còn tạo ra một môi trường chuyên nghiệp, nơi những cán bộ có năng lực và trách nhiệm thực sự có cơ hội tỏa sáng và phục vụ nhân dân tốt nhất", TS Việt nêu quan điểm.
