Tết đặc biệt của nhạc sĩ Phạm Tuyên ở tuổi 96

66 mùa xuân và nhiều hơn thế…

Năm 2026, ca khúc Đảng đã cho ta cả một mùa xuân của nhạc sĩ Phạm Tuyên tròn 66 năm kể từ khi ra đời, đúng dịp kỷ niệm 30 năm thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam (3/2/1960).

Hơn nửa thế kỷ với bao thăng trầm lịch sử, bài hát vẫn giữ nguyên sức sống mãnh liệt mỗi độ tháng 2 về. Không chỉ là một giai điệu quen thuộc, tác phẩm đã trở thành biểu tượng tinh thần của âm nhạc Việt Nam hiện đại.

Ở đó, mùa xuân không chỉ là thời khắc giao mùa của đất trời, mà còn là biểu tượng của lý tưởng, niềm tin và khát vọng về tương lai của một dân tộc vừa rũ bùn đứng dậy sau đêm dài nô lệ.

Và phía sau những âm hưởng trong trẻo, dung dị ấy là một hành trình dấn thân đầy chiêm nghiệm của nhạc sĩ Phạm Tuyên.

Ông viết về Đảng không bằng những khẩu hiệu khô cứng, mà bằng sự giác ngộ được hun đúc từ chính những năm tháng đã đi qua và sống cùng đất nước.

Trong hồi ký Chúng tôi đã sống như thế, PGS.TS, nhà giáo Nguyễn Ánh Tuyết - người vợ của nhạc sĩ Phạm Tuyên - kể lại: "Ông Phạm Tuyên đến với Đảng không phải từ những khái niệm lớn lao, trừu tượng, mà từ sự cảm phục trước những con người cụ thể, những Đảng viên âm thầm dấn thân nơi gian khó, những chiến sĩ sẵn sàng hy sinh vì lý tưởng chung.

Chính sự rung động rất đời ấy đã trở thành nguồn cảm hứng để ông viết nên những bài ca đầu tiên về Đảng, như một lời tri ân, một lời tự nhủ sống cho xứng đáng".

Nhà báo Phạm Hồng Tuyến - con gái của nhạc sĩ Phạm Tuyên - chia sẻ với phóng viên Dân trí rằng, dấu ấn đầu tiên của nhạc sĩ Phạm Tuyên trên con đường âm nhạc về Đảng bắt đầu từ năm 1959 với ca khúc Đảng đã cho tôi sáng mắt sáng lòng.

Được phổ từ thơ của Louis Aragon qua bản dịch của Tố Hữu, bài hát mang dáng dấp một khúc tự sự trí tuệ, sâu sắc: “Đảng đã cho tôi sáng mắt sáng lòng/ Trước như tuổi thơ tôi nào biết được/ Máu tôi đỏ và tim tôi yêu nước/ Tôi chỉ biết là đêm tối mênh mông”...

Nếu tác phẩm năm 1959 là sự thức tỉnh của lý trí, thì Đảng đã cho ta cả một mùa xuân ra đời năm 1960 lại là tiếng hát của cảm xúc bùng nổ khi miền Bắc bắt đầu những ngày hòa bình đầu tiên.

Con gái của nhạc sĩ Phạm Tuyên nhớ lại, từ thuở nhỏ cho đến khi trưởng thành đã nhiều lần được nghe bố mình kể về hoàn cảnh ra đời đặc biệt của ca khúc này.

Theo đó, trong thời gian học tập trên Việt Bắc, ông được nhà thơ Lê Đạt và nhạc sĩ Đặng Đình Hưng mang lên một số tài liệu tiếng Pháp.

Trong đó chia sẻ của Paul Vaillant Couturier khiến ông đặc biệt xúc động: “Chủ nghĩa cộng sản là tuổi thanh xuân của thế giới”.

Ý niệm ấy, cộng hưởng với trải nghiệm sống và khát vọng của tuổi trẻ, đã nảy mầm thành một ca khúc.

Trong hồi ức của chị Tuyến và gia đình, ca khúc Đảng đã cho ta cả một mùa xuân được viết rất nhanh, chỉ trong vài ngày giữa không khí đổi thay kỳ diệu của đất nước.

Giai điệu mở đầu bằng những nốt nhạc trong trẻo, trữ tình rồi bỗng bừng sáng rực rỡ như ánh nắng mặt trời ở đoạn sau: “Đảng đã cho ta một mùa xuân đầy ước vọng/ Đảng truyền cho ta một niềm tin ở tương lai/ Đảng đã đem về tuổi xuân cho nước non/ Thế giới quanh ta hân hoan ngàn tiếng cười…”.

Hoàn thành xong, ông mang ngay đến cho tốp ca nữ Đoàn Ca nhạc Đài Tiếng nói Việt Nam thu thanh.

Khi bài hát phát sóng đúng dịp Tết Canh Tý 1960, nhiều thính giả đã nói rằng, đó giống như một lời chúc Tết: Tươi trẻ, ấm áp và đầy hy vọng.

Không chỉ là một dấu mốc nghề nghiệp, ca khúc Đảng đã cho ta cả một mùa xuân còn gắn với một kỷ niệm rất riêng của gia đình nhạc sĩ Phạm Tuyên. Kỷ niệm về tình bạn và sự đồng hành của 2 nhạc sĩ cùng thế hệ, cùng sinh năm 1930: Ông và nhạc sĩ Hoàng Vân.

Thời điểm ấy, Phạm Tuyên là trưởng đoàn, còn Hoàng Vân vừa tốt nghiệp Nhạc viện Bắc Kinh trở về nước, là một nhạc trưởng trẻ, đầy tài năng và nhiệt huyết.

Cùng xuất phát điểm, cùng chung lý tưởng nghệ thuật, hai ông đã có quãng thời gian làm việc rất gắn bó. Chính nhạc sĩ Hoàng Vân là người phối khí cho bản tốp ca của ca khúc này.

Hành trình âm nhạc của nhạc sĩ Phạm Tuyên lặng lẽ chảy qua những khúc quanh nhiều thử thách của lịch sử. Để rồi, trong mỗi mùa xuân đi qua, ông lại gửi vào đời một dấu ấn riêng, thanh âm riêng đáng tự hào.

Khoảng 20 năm sau Đảng đã cho ta cả một mùa xuân, tức là mùa xuân 1980, nhạc sĩ Phạm Tuyên có một kỷ niệm rất đáng nhớ với ca khúc Màu cờ tôi yêu, sáng tác cùng nhà thơ Diệp Minh Tuyền.

Theo nhà báo Phạm Hồng Tuyến, thời điểm đó, đất nước đã kết thúc chiến tranh, nhưng đời sống vẫn vô cùng khó khăn.

Xã hội vừa bước ra khỏi những năm tháng khốc liệt, lại tiếp tục đối mặt với nhiều thách thức mới. Trong đời sống tinh thần của người dân, đâu đó vẫn còn những nỗi lo, những chông chênh, thậm chí có cả sự hoài nghi, mất niềm tin.

Bố chị và nhà thơ Diệp Minh Tuyền đã viết bài hát này với một tâm thế rất riêng: Làm sao để góp phần củng cố lại niềm tin nhân dân bằng thứ âm nhạc đi vào lòng người một cách tự nhiên nhất.

"Điều đặc biệt là trong suốt ca khúc, không hề có một chữ nào nhắc trực tiếp đến “Đảng”, nhưng ai nghe cũng hiểu đó là một bài hát gửi gắm trọn vẹn niềm tin, bằng cảm xúc rất chân thành, rất trữ tình.

Chính vì vậy, khi vang lên vào mùa xuân năm 1980, bài hát nhanh chóng được công chúng đón nhận, đi vào lòng người một cách rất tự nhiên”, chị Tuyến bày tỏ.

Không chỉ dừng lại ở những ca khúc về lý tưởng, mùa xuân trong âm nhạc Phạm Tuyên còn là mùa xuân của tuổi trẻ và những ước mơ xanh.

Cuối năm 1987, ngay trước thềm Tết Nguyên đán, ca khúc Cánh én tuổi thơ ra đời. Chị Tuyến chia sẻ đầy tự hào về sức lan tỏa của tác phẩm: "Bố tôi ban đầu muốn dành tặng bài hát cho lứa thiếu niên nhiều hoài bão nhưng cũng rất nhạy cảm.

Thế nhưng điều thú vị là khi người lớn nghe lại ca khúc này, ai cũng tìm thấy trong đó hình ảnh tuổi thơ của chính mình.

Vì thế, bài hát không chỉ sống cùng nhiều thế hệ thiếu nhi, mà còn trở thành một phần ký ức đẹp, một “chiếc vé” đi về tuổi thơ của rất nhiều người Việt Nam mỗi dịp xuân về".

Tết ở tuổi 96 của “tượng đài âm nhạc" Phạm Tuyên

Với nhạc sĩ Phạm Tuyên và gia đình, Tết 2026 mang ý nghĩa tinh thần rất đặc biệt, tiếp nối một năm 2025 giàu dấu ấn khi ông liên tiếp đón nhận nhiều sự ghi nhận, tôn vinh, trong đó có Huy hiệu 75 năm tuổi Đảng.

Ngay những ngày đầu năm mới dương lịch, chương trình nghệ thuật Ước vọng mùa xuân mừng sinh nhật 96 tuổi - tròn 8 con giáp của ông - đã diễn ra trong không khí ấm áp, thân tình tại Nhà xuất bản Hội Nhà văn. Chương trình với sự hiện diện và tình cảm trân trọng của đông đảo đồng nghiệp, công chúng yêu nhạc.

Không lâu sau đó, nhạc sĩ Phạm Tuyên tiếp tục được trao giải thưởng Tinh hoa cống hiến và vinh danh là “người chép sử bằng âm nhạc xuất sắc nhất”. Đây là sự ghi nhận giàu ý nghĩa cho hành trình sáng tác bền bỉ và những đóng góp to lớn của ông đối với đời sống âm nhạc nước nhà.

Chị Phạm Hồng Tuyến kể, những ngày trước và trong Tết Nguyên đán, căn nhà của nhạc sĩ Phạm Tuyên lúc nào cũng rộn ràng bước chân người ra vào. Khách đủ mọi lứa tuổi, từ đồng nghiệp, bạn bè, họ hàng cho tới những người chưa từng quen biết, chỉ vì yêu mến âm nhạc của ông mà tìm đến.

Nhiều người nói với gia đình rằng, họ ghé thăm không chỉ để chúc Tết, mà còn để được sống lại “một phần ký ức của chính mình” qua những bài hát đã gắn bó suốt nhiều năm.

Cuốn sổ đặc biệt lưu giữ những dòng chia sẻ và lời chúc sinh nhật, năm mới mà mọi người gửi tới nhạc sĩ Phạm Tuyên.

Trong căn nhà nhỏ chưa đầy 70m2, giữa rất nhiều huân chương, kỷ vật nghề nghiệp, có một đồ vật được gia đình đặc biệt nâng niu - cuốn sổ lưu niệm ghi lại những dòng nhắn gửi của bạn bè, đồng nghiệp và khán giả mỗi lần tới thăm ông. Nhiều trang trình bày bằng chữ thư pháp.

Ở đó, người ta bắt gặp nét chữ tri ân của nhà báo Tạ Bích Loan, sự ngưỡng mộ của ca sĩ Lều Phương Anh hay những suy tư sâu sắc của nhà phê bình Phạm Xuân Nguyên.

“Bố tôi giờ ít nói hơn trước, sức khỏe cũng đã suy giảm đáng kể. Thị lực ông kém đi, đôi chân cũng yếu nhiều nên mỗi khi di chuyển hay đứng dậy đều cần người dìu đỡ.

Đôi khi, ông có những biểu hiện lẫn lộn, bảng lảng giữa hiện tại và những miền ký ức xa xôi. Thế nhưng, vượt lên trên những hạn chế của tuổi tác, tình yêu âm nhạc và lòng hiếu khách trong ông vẫn luôn mãnh liệt.

Mỗi khi có khách tới thăm, ông luôn cười rất tươi, ánh mắt lấp lánh niềm hạnh phúc. Chỉ cần nhìn nụ cười ấm áp ấy, tôi biết bố đang thực sự vui sướng khi được sống trong vòng tay yêu thương và sự trân trọng của mọi người”, chị Tuyến tâm sự.

Dẫu nhịp sống hôm nay ngày càng hối hả, với nhạc sĩ Phạm Tuyên cũng như gia đình, Tết vẫn luôn là một thời điểm thiêng liêng và không thể thay thế.

Chị Tuyến chia sẻ, trong guồng quay tất bật của công việc, đường sá đông đúc và những lo toan thường nhật, việc vẫn còn một cái Tết cổ truyền để mong ngóng, để trở về với những giá trị quen thuộc của gia đình đã là điều may mắn.

Nhạc sĩ Phạm Tuyên gắn bó với căn hộ hiện tại hơn 3 thập kỷ, kể từ cái Tết đầu tiên ở đây, vào năm 1993. Một trùng hợp nho nhỏ là từ căn khu tập thể cũ bên Khương Thượng ngày trước cho tới bây giờ, nhà ông đều ở… tầng 3.

Căn hộ không rộng, cũng chẳng cầu kỳ, nhưng lại là nơi cất giữ biết bao kỷ niệm và lặng lẽ chứng kiến những khoảnh khắc đời thường nhất của người nhạc sĩ.

Nói về Khu tập thể N2 này, chị Tuyến không giấu được xúc động khi nhớ lại một không gian văn hóa rất đặc biệt - nơi hàng xóm của gia đình đều là những gương mặt lớn trong làng văn nghệ, tình người và tinh thần sáng tạo luôn gần gũi, chan hòa.

Cùng phía cầu thang tầng hai là nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm, phía bên kia là gia đình nhạc sĩ Văn Cao, nhà văn Vũ Tú Nam, nhạc sĩ Trọng Bằng, nhà thơ Tế Hanh…

Chị Tuyến cười vui vẻ, nói: "Thời đó, khu này như một “khu phố nhỏ” rực rỡ văn học nghệ thuật. Cứ mùng 1 Tết Nguyên đán là cả khu lại quây quần dưới sân để chúc nhau năm mới an lành, chia sẻ niềm vui, gắn kết".

Chị Tuyến cho biết thêm, từ trước tới nay, dù khi mẹ chị còn sống hay sau khi bà đã mất, gia đình vẫn giữ một nếp sinh hoạt không thay đổi.

Và chính nếp nhà cùng sự ấm áp của tình thân vẫn là điểm tựa tình thần vững chắc nhất của nhạc sĩ Phạm Tuyên trong những ngày xuân: “Sáng mùng 1 Tết, tất cả con cháu đều phải có mặt đầy đủ ở nhà bố”.

Những năm nhạc sĩ Phạm Tuyên còn khỏe, sau buổi sum họp đầu năm, cả gia đình thường cùng nhau đi lễ, ghé chùa, chụp ảnh Tết rồi dạo quanh bờ hồ.

Theo chị, việc chụp ảnh đầu xuân gần như năm nào cũng được duy trì, “để lưu lại sự lớn lên của các cháu và những khoảnh khắc cả nhà quây quần bên nhau”.

Chị Tuyến bộc bạch: “Từ sau dịch Covid-19, sức khỏe bố yếu hơn, việc đi lại hạn chế, nên gia đình chủ yếu quây quần tại nhà. Nhưng truyền thống tụ họp đầy đủ con cháu trong ngày đầu năm thì vẫn luôn được giữ. Với chúng tôi, chỉ cần cả gia đình có mặt bên bố trong những ngày đầu xuân, như thế đã là một cái Tết trọn vẹn”.

Ảnh: Nguyễn Hà Nam