Lá chắn bảo vệ dữ liệu cá nhân làm nền tảng cho niềm tin số bền vững

Chặng đường chuyển đổi số quốc gia từ năm 2020 đến nay ghi dấu ấn đậm nét như một giai đoạn kiến tạo nền móng vững chắc với những bước tiến đồng bộ từ nhận thức đến thể chế pháp lý.

Việt Nam đã thực hiện thành công bước chuyển mình mạnh mẽ từ định hình tư duy sang hoàn thiện hành lang quản trị để phát triển hạ tầng và hình thành các trụ cột chính phủ số cùng kinh tế số và xã hội số nhằm mở ra động lực phát triển mới trong kỷ nguyên mới.

Định hướng phát triển này hoàn toàn tương thích với yêu cầu của Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo bảo đảm sự dẫn dắt thống nhất của Đảng đối với hành trình kiến tạo quốc gia số.

Đây là quá trình kết nối chặt chẽ giữa mục tiêu hiện đại hóa bộ máy quản lý với lợi ích cốt lõi của nhân dân nhằm bảo đảm mỗi công dân đều được thụ hưởng sự an toàn và minh bạch trên không gian mạng.

Trong những ngày đầu năm 2026, Việt Nam không chỉ đón chào một vận hội mới mà còn chính thức bước vào một kỷ nguyên quản trị mới bằng tinh thần thượng tôn pháp luật trên không gian mạng.

Với việc Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025 có hiệu lực từ ngày 01/1, chúng ta đang hiện thực hóa tư duy chiến lược tại Văn kiện Đại hội lần thứ XIV của Đảng, khi xác định chuyển đổi số là một trong những nội dung chiến lược then chốt nhằm đưa đất nước vươn mình trong kỷ nguyên mới, dưới sự lãnh đạo thống nhất của Đảng.

Trong thời đại ngày nay, dữ liệu không còn là những dãy số vô tri trên máy chủ; nó đã trở thành "dầu mỏ mới", "oxy" hay là "máu" lưu chuyển trong huyết mạch của nền kinh tế số.

Theo Đại tá Nguyễn Hồng Quân, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và Phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Cục A05), không gian mạng đã trở thành môi trường sống phổ biến của con người. Trong môi trường đó, mỗi cá nhân hình thành một "đời sống số" phong phú, nơi dữ liệu cá nhân trở thành tài sản quý giá nhất.

Tư duy này hoàn toàn nhất quán với Nghị quyết 57 và Nghị quyết 58 về quản trị dữ liệu quốc gia và phát triển chính phủ số. Dữ liệu được xác định là nguồn lực đầu vào, là tư liệu sản xuất quan trọng.

"Chúng ta đang bước vào giai đoạn bình minh của kỷ nguyên số. Chuyển đổi số với dữ liệu là trung tâm đang làm thay đổi căn bản cách chúng ta sống, làm việc và phát triển”, Đại tá Quân cho biết.

Việc ban hành Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân chính là bước đi cụ thể để hiện thực hóa các Nghị quyết 66, 68 về hạ tầng số và an toàn thông tin, tạo hành lang pháp lý để dữ liệu thực sự trở thành nguồn năng lượng thúc đẩy mục tiêu phát triển Việt Nam 2045.

Lá chắn từ Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025

Mặc dù là quốc gia có tốc độ tăng trưởng Internet ấn tượng (xếp thứ 12 thế giới với hơn 80 triệu người dùng), Việt Nam cũng đang là mục tiêu trọng yếu của tội phạm mạng. 

Thượng tá Đỗ Đình Thi, Phó Trưởng phòng Tham mưu, Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao cho biết: “Năm 2024 ghi nhận trên 600.000 cuộc tấn công nhằm vào Việt Nam, với hơn 10.000 hệ thống thông tin nhà nước bị nhắm tới, 80% vụ lộ bí mật nhà nước diễn ra trên môi trường mạng một cách âm thầm.

Các tệp dữ liệu hàng chục triệu người dùng bị giao bán công khai trên các diễn đàn bao gồm cả thông tin nhạy cảm như tài khoản ngân hàng. Và gần 30 loại hình lừa đảo trực tuyến hiện nay đều bắt đầu bằng việc chiếm đoạt dữ liệu cá nhân để làm tiền đề tấn công”.

Các loại mã độc mã hóa dữ liệu (Ransomware) đã tấn công nhiều doanh nghiệp Việt, gây đình trệ sản xuất và thiệt hại kinh tế khôn lường.

Luật mới ra đời không chỉ để xử phạt nặng những tổ chức, cá nhân vi phạm mà còn để kiến tạo. Đây là sự cụ thể hóa của Nghị quyết 70 và Nghị quyết 71 về bảo vệ quyền con người và an ninh quốc gia trong tình hình mới.

Những điểm nhấn đột phá của Luật như mở rộng tới cả các tổ chức nước ngoài xử lý dữ liệu của công dân Việt Nam dù không có pháp nhân tại đây. Phạt tiền tối đa 5% doanh thu năm trước liền kề đối với vi phạm chuyển dữ liệu xuyên biên giới. Phạt gấp 10 lần số tiền thu lợi bất chính từ mua bán dữ liệu.

Rút gọn còn 6 quyền cơ bản giúp người dân dễ dàng thực thi và bảo vệ mình. Và doanh nghiệp bắt buộc phải có bộ phận/nhân sự chuyên trách bảo vệ dữ liệu (DPO).

Việc Việt Nam ký kết Công ước Hà Nội (10/2025) về chống tội phạm mạng với sự tham gia của 72 quốc gia đã đánh dấu một mốc lịch sử, khẳng định vị thế của chúng ta trong việc thiết lập luật chơi toàn cầu về an ninh dữ liệu.

An toàn số và niềm tin xã hội

Theo ông Nguyễn Quang Đồng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chính sách và Phát triển Truyền thông (IPS), nhận thức về quyền riêng tư của người dùng tại Việt Nam vẫn còn những khác biệt so với một số quốc gia trong khu vực.

Dẫn kết quả khảo sát, ông cho biết trong khi 58% người dùng tại Indonesia bày tỏ lo ngại về quyền riêng tư, tỷ lệ này ở Việt Nam là 42%.

Chúng ta thường chấp nhận "mánh lới" của các doanh nghiệp khi họ để chế độ thu thập dữ liệu mặc định để đổi lấy sự tiện lợi.

"Luôn có sự đánh đổi giữa tiện lợi và quyền riêng tư. Nếu muốn thuận lợi tối đa, bạn phải trao đi dữ liệu tối đa”, ông Đồng cho biết. 

Tuy nhiên, niềm tin xã hội sẽ đổ vỡ nếu dữ liệu bệnh án, điểm số học sinh hay lịch trình di chuyển trên các app công nghệ của người dùng bị lộ lọt và sử dụng sai mục đích. Để xây dựng niềm tin, không chỉ cần luật pháp mà cần sự phối hợp của "kiềng ba chân": Cơ quan quản lý - Doanh nghiệp - Người dân.

Minh chứng rõ nét nhất cho quyết tâm bảo vệ người dân là sự kiện Hội nghị toàn thể lần thứ nhất của Liên minh Niềm tin số diễn ra ngày 10/01.

Tại sự kiện, Đại tá Nguyễn Hồng Quân đã đưa ra cảnh báo đanh thép: "Chỉ vài giây, một thông tin giả có thể phát tán tới hàng triệu người" và chỉ một cú nhấp chuột bất cẩn, bất kỳ ai cũng có thể trở thành nạn nhân của lừa đảo.

Liên minh Niềm tin số không chỉ là một diễn đàn cam kết, mà đã bắt tay vào triển khai các giải pháp công nghệ mang tính đột phá: Hỗ trợ người dân nhận diện tin giả và cảnh báo sớm các hình thức lừa đảo mới, hình thành cơ chế xác thực thông tin nhanh chóng, ngăn chặn sự lan truyền của tin độc hại. Tập trung nâng cao kỹ năng số cho người già và trẻ em - những đối tượng dễ bị tổn thương nhất trước cạm bẫy trực tuyến.

Người dân cần tự bảo vệ trong kỷ nguyên mới

Trong kỷ nguyên mới, người dân cũng cần tự bảo vệ mình bằng việc nâng cao ý thức về mật khẩu, xác thực nhiều lớp và đặc biệt là thận trọng trước các điều khoản dịch vụ (Term of Use) mà chúng ta thường bỏ qua.

Theo luật mới, người dân có quyền "rút lại sự đồng ý" và yêu cầu xóa dữ liệu khi không còn sử dụng dịch vụ.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần chuyển dịch tư duy từ "thu thập tối đa" sang "Privacy by Design" (riêng tư ngay từ khâu thiết kế). Việc tuân thủ Luật không chỉ là để tránh các khoản phạt hàng tỷ đồng mà là để xây dựng uy tín thương hiệu trong mắt khách hàng.

Bộ Công an đã khẳng định sẽ thực thi pháp luật một cách quyết liệt, không ngoại trừ doanh nghiệp trong nước hay xuyên biên giới, đảm bảo mọi quy định đều có giá trị thực tiễn.

Năm 2026 mở ra với một tâm thế mới, dữ liệu quốc gia - tài nguyên chiến lược của Việt Nam - đã có "người gác đền" là Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Khi dữ liệu cá nhân và dữ liệu quốc gia được bảo vệ an toàn, nền kinh tế số sẽ có điều kiện phát triển ổn định và bền vững, qua đó tạo nền tảng quan trọng để Việt Nam hiện thực hóa các mục tiêu phát triển đến năm 2045.

Trong bối cảnh đó, niềm tin số được xem là yếu tố then chốt của kỷ nguyên số, hình thành từ việc thượng tôn pháp luật, sự minh bạch trong quản trị và ý thức trách nhiệm của mỗi cá nhân khi tham gia không gian mạng.