Ghế trẻ em trên ô tô: Làm sao để khả thi?

Chỉ còn hơn một tháng nữa và nếu không có gì thay đổi, từ 1/1/2026, mọi ô tô chở trẻ em dưới 10 tuổi và cao dưới 1,35m đều phải có thiết bị an toàn phù hợp. Taxi cũng không ngoại lệ. Tài xế vi phạm sẽ bị phạt từ 800.000 đồng đến 1 triệu đồng.

Theo giải thích của đại diện Cục Cảnh sát giao thông trên báo Dân trí, quy định trên là để đảm bảo sức khỏe, tính mạng cho chính con em của các lái xe, các bậc phụ huynh. Người dân có thể sử dụng đai trẻ em, ghế trẻ em hoặc đệm trẻ em trên ô tô phù hợp với điều kiện của trẻ, của gia đình và phù hợp với điều kiện sử dụng trên ô tô.

Bảo vệ trẻ em trên đường luôn là ưu tiên hàng đầu. Cá nhân tôi và chắc là mọi người đều đồng ý như vậy. Câu chuyện ở đây không phải thiết bị an toàn hay còn gọi là ghế trẻ em trên ôtô này cần thiết hay không - nó rất cần thiết, mà là làm thế nào để đưa quy định vào đời sống đảm bảo tính khả thi và được chấp hành tốt.

Thống kê của Bộ Công Thương cho hay, tính đến cuối năm 2023, lũy kế tổng số xe ô tô đã đăng ký tại Việt Nam là 6,31 triệu chiếc. Như vậy, trước hết là chúng ta cần thị trường đáp ứng được nhu cầu hàng triệu ghế trẻ em phù hợp và đảm bảo chất lượng. Ở đây cần lưu ý là ghế trẻ em không chỉ có một loại mà nhiều loại khác nhau tùy theo cân nặng và chiều cao.

Theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 123:2024/BGTVT, hệ thống ghế trẻ em (CRS) được chia thành 5 nhóm dựa vào cân nặng của trẻ (từ dưới 10kg đến 36kg). Với xe cá nhân và xe gia đình, việc chấp hành tương đối thuận lợi, người dân chủ động mua các loại ghế phù hợp với con em mình, đi đâu nếu chở theo con thì dùng, nếu không thì thôi. Nhưng với xe taxi (bao gồm taxi truyền thống và taxi công nghệ) thì sao?

Nếu taxi phải tuân thủ quy định này, mỗi chiếc xe cần bao nhiêu loại ghế? Thử tưởng tượng một gia đình có 2 con, một bé 2 tuổi, một bé 6 tuổi. Họ gọi taxi đi sân bay. Taxi cần có 2 loại ghế khác nhau. Và, nếu gia đình có 3 con? Trong thực tế, taxi không chỉ chở một lượt khách rồi về nghỉ ngơi chờ chuyến mới mà nhiều khi chạy chở khách liên tục, với sự đa dạng của khách thì để dự phòng cho tất cả trường hợp, rất có thể taxi phải luôn có sẵn các loại ghế phù hợp với 5 nhóm trẻ em trên xe – vì việc ghé vào điểm nào đó để thay đổi ghế sẽ mất thời gian và tốn nhiên liệu. Và nếu taxi mang theo đủ 4-5 loại ghế thì cốp xe còn chỗ cho hành lý không?

Cũng cần nói thêm việc sử dụng taxi ở các đô thị lớn là rất phổ biến và tốc độ lưu thông trung bình của phương tiện giao thông ở các đô thị này không cao như trên đường cao tốc hoặc quốc lộ. Tốc độ này bị giới hạn bởi quy định về tốc độ phương tiện trong khu vực đô thị và bởi tình trạng ùn tắc thường xuyên. Hiện nay, chúng ta đã có quy định bắt buộc thắt dây an toàn. Rất cần các khảo sát, nghiên cứu mang tính khoa học về việc khi phương tiện lưu thông ở tốc độ theo quy định trong khu vực đô thị, ghế trẻ em như thế nào là phù hợp; trường hợp người lớn (đã thắt dây an toàn) ẵm bồng trẻ nhỏ liệu có đảm bảo an toàn không?

Hiện trên thị trường, nhiều mẫu ghế trẻ em đạt chuẩn có giá từ dưới 2 triệu đồng đến vài triệu đồng, các dòng cao cấp có thể lên tới trên 10 triệu đồng. Với những gia đình có ôtô riêng, đây là khoản đầu tư hợp lý để bảo vệ con. Nhưng hãy nghĩ đến những tình huống này: Một bà mẹ đơn thân, con bị sốt cao lúc 2 giờ sáng, cần gọi taxi đưa con đi bệnh viện gấp. Bà có thời gian để tìm một chiếc taxi có ghế phù hợp không? Hoặc là câu chuyện một gia đình ở quê, thỉnh thoảng mới lên thành phố đưa con đi tiêm phòng. Họ có cần phải mua ghế trẻ em, một món đồ có thể chỉ dùng vài lần trong năm với giá 2-3 triệu đồng? Có ý kiến cho rằng những trường hợp này là hiếm. Nhưng hiếm có nghĩa là không tồn tại sao? Và khi hiếm xảy ra, chúng ta xử lý như thế nào?

Quy định hiện hành bắt buộc người lái xe phải sử dụng, hướng dẫn sử dụng thiết bị an toàn phù hợp cho trẻ em. Vậy nếu khách gọi taxi mà không có ghế trẻ em, tài xế có quyền từ chối chở không? Nếu từ chối, ai chịu trách nhiệm khi gia đình mắc kẹt ở sân bay lúc nửa đêm? Nếu taxi trang bị ghế nhưng không đúng cỡ với trẻ, ai chịu trách nhiệm? Tài xế? Hãng taxi? Hay phụ huynh vì không thông báo trước?

Trên thế giới, quy định về ghế trẻ em trên ô tô cho thấy cách tiếp cận khác nhau. Ví dụ tại Mỹ, quy định đối với ghế trẻ em trên taxi khác nhau giữa các bang. Một số bang miễn trừ taxi khỏi yêu cầu phải có ghế trẻ em, trong khi những bang khác như California vẫn áp dụng đầy đủ nghĩa vụ này cho cả taxi. Còn ở Pháp, trẻ em dưới 10 tuổi hoặc thấp hơn 1,35m phải dùng ghế an toàn trên xe cá nhân. Tuy nhiên, taxi và một số phương tiện vận tải công cộng được pháp luật cho phép không phải lắp ghế trẻ em như xe gia đình.

Tây Ban Nha thì miễn trừ việc trang bị ghế cho trẻ em nếu di chuyển trong nội thành. Tại Singapore đang tranh luận gay gắt về vấn đề này. Bộ trưởng Giao thông Singapore đã giải thích rằng, taxi được miễn trừ vì taxi cần đáp ứng yêu cầu về kích thước cốp cho hành lý và việc yêu cầu taxi được trang bị đầy đủ các loại ghế an toàn dành cho trẻ em là không khả thi. Đồng thời, tính chất nhanh chóng, thuận tiện của việc đón khách dọc đường sẽ bị chậm lại khi tài xế cần thời gian để lắp đặt ghế.

Trở lại với Việt Nam, số gia đình sở hữu ô tô chỉ 9%, đa số gia đình vẫn sở hữu xe máy (cho dù có ô tô). Chính vì vậy, trên diễn đàn Quốc hội, có ý kiến đại biểu lo ngại rằng, quy định ô tô buộc phải trang bị ghế trẻ em là quá cứng nhắc, có thể khiến nhiều nhà buộc phải chở trẻ em bằng xe máy, và khi đó, rủi ro tai nạn cho trẻ còn cao hơn.

Như ở đầu bài viết tôi đã khẳng định quan điểm của mình, quy định về ghế trẻ em trên ô tô là cần thiết. Nhưng giữa sự cần thiết và khả thi vẫn còn một khoảng cách cần làm rõ và cần sự chuẩn bị tốt nhất về điều kiện thực thi. Theo tôi, có lẽ thay vì bắt buộc mọi loại xe phải tuân thủ, chúng ta nên bắt đầu với xe cá nhân, xe gia đình, nơi mà việc trang bị ghế trẻ em là hoàn toàn khả thi. Rồi tiếp tục nghiên cứu, thí điểm và tìm ra giải pháp phù hợp cho xe taxi.

Chúng ta cần nghe ý kiến của tài xế taxi, của các hãng taxi, của phụ huynh. Cần nhìn vào tình hình thực tế của Việt Nam với xe máy vẫn là phương tiện phổ biến nhất. Một quy định tốt không chỉ là quy định đúng về mặt pháp lý mà còn là quy định thực thi được trong thực tế, tránh trường hợp như quy định liên quan đến trang bị bình cứu hỏa trên ôtô trước đây: từ chỗ “bắt buộc” đến “không bắt buộc” vì tính hình thức, gây tốn kém không cần thiết.

Chuyên mục TÂM ĐIỂM mong nhận được ý kiến của bạn đọc về nội dung bài viết. Hãy vào phần Bình luận và chia sẻ suy nghĩ của mình. Xin cảm ơn!