Trở lại thủ phủ tôm hùm sau cơn lũ lịch sử

Hơn một tháng sau bão lũ lịch sử vào tháng 11/2025, vùng nuôi tôm hùm trên vịnh Xuân Đài (phường Sông Cầu, Đắk Lắk) dần trở lại nhịp sống bình thường. Những khoảng trống sau thiên tai bắt đầu xuất hiện lồng bè mới, báo hiệu sự hồi sinh của “thủ phủ” tôm hùm.

Hồi sinh từ mặt nước

Theo thống kê của UBND phường Sông Cầu, đợt bão lũ cuối năm 2025 gây thiệt hại về nuôi trồng thủy sản cho địa phương này hơn 5.300 tỷ đồng, trong đó riêng tôm hùm hơn 2.600 tỷ. Với đa số hộ nuôi, đó là toàn bộ tài sản tích góp, vốn vay mượn suốt nhiều năm. Dù thiệt hại nặng nề, người dân làng chài vẫn gắng gượng, bắt đầu dựng lại lồng bè từ những gì còn sót lại.

Ghi nhận của phóng viên Dân trí tại vùng biển vịnh Xuân Đài (phường Sông Cầu), nhiều hộ dân tất bật thuê nhân công sửa chữa, gia cố, đóng mới lồng bè để chuẩn bị cho vụ nuôi mới. Riêng những hộ chưa đủ vốn tạm thời làm thuê, chờ thêm sự hỗ trợ để từng bước quay lại sản xuất.

Ông Nguyễn Xuân Đào (50 tuổi, trú tại khu phố Long Bình, phường Sông Cầu) gắn bó với nghề nuôi tôm hùm hơn ba thập kỷ. Toàn bộ tôm hùm trong lồng chết chỉ sau một đêm, cuốn theo thành quả tích góp nhiều năm.

“Những đợt bão lũ trước đây cùng lắm chỉ làm gãy lồng bè, thiệt hại không đáng kể. Còn lần này, nước ngọt xuống quá nhanh, trở tay không kịp. Chưa khi nào chúng tôi chứng kiến cảnh tôm chết hàng loạt như vậy. Chỉ có thủy điện xả lũ tôm mới sốc nước ngọt chết sạch”, ông Đào nhớ lại.

Dẫu vậy, người đàn ông nhiều năm bám biển vẫn không chọn bỏ nghề. “Gắn với biển cả đời rồi, bỏ cũng không biết làm gì khác. Vợ tôi động viên “còn người còn của”, nên vợ chồng cùng cố gắng”, ông nói như tự động viên.

Tương tự, gia đình ông Lê Thanh Hải (53 tuổi, khu phố Phước Lý, phường Sông Cầu) sống bằng nghề nuôi tôm hùm ở vịnh Xuân Đài nhưng chưa từng đối mặt với mất mát lớn như lần này. Sau đợt bão lũ lịch sử, toàn bộ tôm hùm trong lồng chết sạch, lồng bè hư hỏng nặng, thiệt hại ước tính 4-5 tỷ đồng.

“Bão lũ quét qua trắng tay rồi, nợ nần chồng chất. Nhiều nhà nhìn khang trang, nhưng sổ đỏ đều nằm trong ngân hàng”, ông Hải nói.

Theo ông Hải, nghề nuôi tôm hùm là quá trình tích góp từng chút, có lãi mới dám đầu tư thêm. Thế nhưng chỉ sau một đêm bão lũ, thành quả gầy dựng suốt nhiều năm bỗng chốc tan biến, đẩy nhiều gia đình từ chỗ vươn lên thoát nghèo trở lại cảnh chật vật vì nợ nần.

Tài sản “thả” dưới nước

Khác với nhiều ngành nghề khác, người nuôi tôm hùm ở Sông Cầu gần như không giữ tài sản trong tay. Hàng tỷ đồng, thậm chí có gia đình lên tới hàng chục tỷ, đều “thả” xuống biển suốt cả năm ròng. Khi lũ lịch sử ập đến, nước ngọt tràn về chỉ trong vài giờ, toàn bộ khối tài sản nằm dưới nước tan biến sau một đêm.

Ông Võ Ngọc Đức (57 tuổi, trú khu phố Phước Lý) cho biết chưa khi nào người nuôi tôm phải đối mặt với thiệt hại lớn như lần này.

“Đợt lũ vừa qua, gia đình tôi thiệt hại hơn 1 tỷ đồng. Người nuôi tôm thường giữ tài sản dưới biển, đôi khi nhà cửa rộng rãi nhưng sổ đỏ đã thế chấp ngân hàng. Lũ quét qua, nhiều gia đình trắng tay, lâm nợ, lo ngân hàng siết nhà”, ông Đức nói.

Theo người dân, dù lồng bè đang dần được dựng lại, người nuôi tôm hùm vẫn phải đối mặt với áp lực nợ nần. Nhiều hộ vay vốn lớn, trong khi khả năng thu hồi phải chờ ít nhất 1-2 vụ nuôi. Việc quay lại sản xuất vì thế không chỉ là mưu sinh, mà còn là canh bạc rủi ro.

Ông Lê Quang Tuệ (54 tuổi, trú khu phố Phước Lý, phường Sông Cầu), vốn là thợ sửa điện tử nhưng lấy nghề nuôi tôm hùm làm nguồn thu chính để nuôi sống gia đình và lo cho con cái học hành. Sau cơn lũ lịch sử, toàn bộ tài sản trôi theo sóng dữ, ông chuyển sang làm thuê đóng lồng bè cho các hộ khác.

“Nuôi tôm hùm trúng thì thu nhập cao, nhưng rủi ro cũng lớn. Bao năm tích góp, nhiều gia đình xây được nhà lầu, còn lại đều đổ xuống biển đầu tư cho con cháu. Sau bão lũ, nhiều người trắng tay phải làm thuê, gom góp từng chút để quay lại nuôi. Dân biển quen dồn tiền xuống nước, gặp thiên tai khó tránh”, ông Tuệ chia sẻ.

Theo ông, dưới biển không cách nào bảo vệ tài sản 100%, dù làm lồng bè chắc chắn hơn cũng chỉ giảm phần rủi ro. “Bão lũ rất hên xui, trúng luồng nước ngọt là coi như mất trắng. Trên bờ còn có thể phòng chống, di dời, nhưng dưới biển thì chịu thua”, ông Tuệ phân trần.

Ông Phạm Ngọc Nhân (65 tuổi, cùng trú tại khu phố Phước Lý) cho biết thiệt hại lần này quá lớn, không biết bao giờ người dân mới gây dựng lại được.

“Chúng tôi mong chính quyền và ngân hàng khoanh nợ, cho vay lãi suất ưu đãi để khôi phục sản xuất. Giá tôm giống giờ gần gấp 3 lần, mọi năm 20.000-25.000 đồng/con, nay đã lên 60.000 đồng/con, trong khi thức ăn cũng tăng. Người dân trắng tay mà chi phí lại cao, càng thêm khó khăn nếu muốn đầu tư”, ông Nhân chia sẻ.

Chính quyền đồng hành mở đường hồi sinh

Theo UBND phường Sông Cầu, bên cạnh nỗ lực của người dân, chính quyền địa phương đã vào cuộc để hỗ trợ vùng nuôi tôm hùm phục hồi. Công tác thống kê thiệt hại được triển khai khẩn trương, làm cơ sở đề xuất khoanh nợ, giãn nợ ngân hàng, hỗ trợ con giống.

Ông Huỳnh Đình Quang, Phó Chủ tịch UBND phường Sông Cầu, cho biết địa phương đang thực hiện công văn của Trung tâm Khuyến nông Quốc gia về rà soát thiệt hại, đề xuất các giải pháp khôi phục sản xuất sau bão lũ.

Theo đó, UBND phường Sông Cầu đề xuất hỗ trợ 15 triệu con tôm sú; 10 triệu con tôm thẻ chân trắng, ốc hương, cua; cùng 50.000 con cá mú, bớp và chim...

“Sau bão lũ, bà con đang nỗ lực khắc phục, nhưng sản lượng nuôi chỉ đạt 20-30% so với trước. Một số hộ mất trắng, không còn khả năng tái đầu tư, đang chờ nguồn vay hỗ trợ”, ông Quang cho biết.

Theo ông Quang, về lâu dài, thực hiện chỉ đạo của tỉnh, địa phương đang quy hoạch lại vùng nuôi, điều chỉnh mật độ, hạn chế ô nhiễm môi trường, đồng thời áp dụng khoa học - công nghệ với lồng bè nhựa HDPE chắc chắn, chịu bão tốt, nhằm giảm rủi ro và tránh lặp lại những thiệt hại nặng nề. Tuy nhiên, chi phí đầu tư lồng nhựa khá cao, khiến nhiều hộ dân khó tiếp cận.

Để tránh rủi ro, địa phương cũng hướng đến chính sách chuyển đổi nghề nhưng chưa thực hiện được vì nguồn lợi từ nuôi tôm hùm rất lớn. Ông cho biết mỗi năm doanh thu từ nuôi tôm hùm toàn phường ước đạt trên 1.000 tỷ đồng.