Trắng đêm “se duyên” cho vườn cây tiền tỷ
(Dân trí) - Khi màn đêm buông xuống, nhiều nông dân ở Gia Lai lại tất bật mang đèn pin, chổi lông đi thụ phấn thủ công cho từng bông hoa sầu riêng, giúp tăng năng suất cho những vườn cây tiền tỷ.
Khác với nhiều loài cây ăn trái khác, sầu riêng chỉ ra hoa, thụ phấn vào ban đêm. Khi trời tối hẳn, những vườn sầu riêng ở Gia Lai mới thực sự “thức giấc”, nở hoa vào thời gian 20h-24h.
Khi những chùm hoa sầu riêng bắt đầu bung nở trong đêm, nông dân ở Gia Lai lại tất bật mang theo đèn pin, chổi lông mềm len lỏi dưới tán cây để thụ phấn. Công việc này thường bắt đầu từ 20h và kéo dài đến nửa đêm, thậm chí gần sáng. Nhiều người ví von đây là công việc "se duyên" hay "mai mối" cho sầu riêng.
Ông Đào Duy Thống (quê ở thành phố Huế) phụ trách mảng kỹ thuật, chăm sóc hơn 15ha sầu riêng cho gia đình ông Nguyễn Chất Sâm tại xã Ia Ly, tỉnh Gia Lai. Ông Thống cho biết việc thụ phấn giúp quả ra tròn, đều hơn. Đây là bước quan trọng quyết định năng suất cả mùa vụ.
Theo ông Thống, người làm công việc này phải nhẹ nhàng dùng chổi đưa phấn từ hoa này sang nhụy của bông khác. Một cây sầu riêng có thể có hàng nghìn bông hoa nên việc thụ phấn đòi hỏi sự tỉ mỉ, kiên nhẫn. Chỉ cần sơ ý, những bông hoa mỏng manh có thể rụng xuống, công sức coi như uổng phí.
"Cách làm thủ công này giúp tỷ lệ đậu quả được nâng lên đáng kể. Nhờ đó, vườn sầu riêng đạt năng suất và bán với giá thành cao hơn", ông Thống cho hay.
Thông thường, sau 2-3 đêm thụ phấn, chổi lông sẽ được thay mới để đảm bảo việc “gieo duyên” cho hoa sầu riêng đạt hiệu quả tốt nhất. Việc thụ phấn thủ công này thường bắt đầu từ tháng 3 đến giữa tháng 4 (kéo dài gần 40 ngày). Đây là thời điểm các vườn sầu riêng ra hoa, hình thành quả non. Khoảng thời gian này, nông dân gần như đêm nào cũng ra vườn thụ phấn cho cây.
Trong đêm, dưới tán cây rậm rạp, họ phải liên tục ngước nhìn lên những cành cao, tay cầm sào dài gắn chổi lông để đưa phấn đến từng chùm hoa. Hầu như, người nông dân phải làm việc đến tận khuya trong điều kiện thiếu ánh sáng, chỉ dựa vào chiếc đèn pin đội đầu. Muỗi rừng, côn trùng, thậm chí rắn rết có thể xuất hiện, tấn công bất cứ lúc nào.
Sau 2 đêm nở rộ, đài hoa và cánh hoa sầu riêng rụng phủ kín gốc cây. Lớp hoa vàng nhạt trải đầy dưới tán lá là dấu hiệu cho thấy cây đã hoàn tất quá trình thụ phấn và bắt đầu hình thành những quả non.
Ngoài việc thụ phấn, người trồng sầu riêng còn theo dõi sát sao quá trình sinh trưởng của cây để tránh tình trạng đọt non ra trùng với thời điểm xổ nhụy.
Theo các nhà vườn, nếu đọt non phát triển mạnh trong giai đoạn này, cây sẽ phân tán dinh dưỡng, cạnh tranh với hoa, khiến hoa dễ rụng hoặc quả non khó giữ. Vì vậy, khi phát hiện đọt sầu riêng bắt đầu phát triển, người trồng sẽ chủ động sử dụng thuốc để “đốt” hoặc khống chế, giúp cây tập trung dinh dưỡng nuôi hoa, quả non.
Đại diện Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Gia Lai cho biết nhiều năm qua, nông dân trên địa bàn đã áp dụng nhiều biện pháp kỹ thuật nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sầu riêng.
Tại một số địa phương, nhà vườn thực hiện thụ phấn thủ công như dùng chổi quét kết hợp sử dụng ong hoặc côn trùng hỗ trợ thụ phấn tự nhiên. Đồng thời, khống chế đọt non và bổ sung dinh dưỡng hợp lý để tăng tỷ lệ đậu trái, giúp cây đạt năng suất cao. Một số vườn cây lớn, người dân còn dùng quạt thổi để phấn hoa phân tán rộng.
Ông Nguyễn Chất Sâm (trú tại xã Ia Ly, tỉnh Gia Lai) cho biết gia đình đang trồng hơn 1.600 cây sầu riêng trên diện tích khoảng 15ha. Phần lớn là giống Musang King, được trồng từ năm 2019. Dù năm nay vườn cây mới bắt đầu khai thác chính nhưng các vụ trước đã cho sản lượng khoảng 70 tấn quả, mang lại doanh thu gần 10 tỷ đồng mỗi năm.
Theo ông Sâm, từ năm 2023, ông bắt đầu áp dụng phương pháp thụ phấn thủ công cho sầu riêng. Cách làm này giúp tăng tỷ lệ đậu cao, kích thước quả lớn hơn. Vì vậy, ông vẫn duy trì công việc thụ phấn cho cây khi hoa bắt đầu nở. Khoảng 2 năm trở lại đây, ông còn liên hệ với các trang trại để đưa khoảng 10 thùng ong về đặt trong vườn nhằm hỗ trợ quá trình thụ phấn tự nhiên cho sầu riêng.
Theo Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Gia Lai, toàn tỉnh hiện có khoảng 9.260ha sầu riêng, sản lượng năm 2025 ước đạt khoảng 57.700 tấn. Trong đó, diện tích sản xuất theo các tiêu chuẩn nông nghiệp tốt ngày càng mở rộng, với khoảng 1.080ha được chứng nhận GlobalGAP và 741ha đạt tiêu chuẩn VietGAP, góp phần nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm.
GlobalGAP là tập hợp các biện pháp kỹ thuật về thực hành nông nghiệp tốt được xây dựng để áp dụng tự nguyện cho sản xuất, thu hoạch cũng như xử lý sau thu hoạch cho các nông sản bao gồm cả chăn nuôi, trồng trọt và thủy sản trên phạm vi toàn cầu.
VietGAP là bộ thực hành sản xuất nông nghiệp tốt ở Việt Nam, do Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) ban hành đối với từng sản phẩm, nhóm sản phẩm trồng trọt, chăn nuôi và thủy sản).
