"Bật điều hòa, che mưa", ép cây quý tộc nở hoa dài cả mét đúng dịp Tết
(Dân trí) - Bằng việc kiểm soát chính xác nhiệt độ, ánh sáng và các điều kiện vi khí hậu trong nhà màng, các nhà khoa học đã chủ động điều khiển quá trình sinh trưởng và ra hoa của lan hồ điệp.
Những ngày này, trong khu nuôi trồng công nghệ cao của Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Hoa, Cây cảnh thuộc Viện Nghiên cứu Rau quả Việt Nam ngập tràn hương sắc.
Hàng nghìn chậu lan hồ điệp đang đồng loạt khoe hoa trong hệ thống nhà màng rộng khoảng 8.000m², nơi vừa phục vụ nghiên cứu, vừa trình diễn các mô hình sản xuất ứng dụng công nghệ cao.
Đây là một trong những cơ sở nghiên cứu hàng đầu cả nước về lan hồ điệp. Không chỉ dừng ở việc làm chủ quy trình nuôi trồng, Trung tâm còn hướng tới làm chủ nguồn giống. Nhiều năm qua, các nhà khoa học tại đây đã lai tạo, chọn lọc hàng trăm dòng ưu tú, từng bước khẳng định vị thế của lan hồ điệp “Make in Vietnam”.
Bên trong nhà màng, lan không lớn lên nhờ kinh nghiệm cảm tính, mà được nuôi bằng loạt công nghệ kiểm soát tiểu khí hậu tự động. Các dữ liệu thời gian thực về độ ẩm, nhiệt độ, cường độ ánh sáng được thu thập bởi loạt cảm biến.
Các hệ thống điều tiết nhiệt độ, ánh sáng, độ ẩm sẽ tự động vận hành đảm bảo môi trường tối ưu nhất cho từng giai đoạn phát triển của cây.
Theo TS Nguyễn Văn Tỉnh, Giám đốc Trung tâm, trước đây muốn lan hồ điệp phân hóa mầm hoa đúng dịp Tết, toàn bộ cây phải chuyển lên Mộc Châu, Sa Pa để nhờ khí hậu lạnh. Nay, mọi công đoạn được thực hiện ngay tại Hà Nội nhờ hệ thống điều khiển tự động.
"Để kích thích lan ra mầm, chênh lệch nhiệt độ ngày và đêm phải đạt 8 đến 10 độ C. Trong nhà kính, ban ngày duy trì khoảng 24°C, ban đêm hạ xuống 16°C trong vòng một tháng. Ngoài trời có thể hơn 40°C, bên trong vẫn giữ được “mùa đông” nhờ sự phối hợp của điều hòa, quạt gió và lớp bảo ôn", TS Tĩnh cho hay.
Hệ thống kiểm soát ánh sáng có nhiều lớp lưới/màng cắt sáng. Khi cường độ ánh sáng tăng, mô tơ kéo lưới/màng tạo độ che phủ phù hợp. Khi ánh sáng dịu xuống, lưới lại từ từ cuộn vào.
"Ánh sáng cũng được lập trình. Mỗi giai đoạn sinh trưởng, lan cần cường độ khác nhau. Hệ thống sẽ tự động kéo, thả lưới để tạo môi trường phù hợp", TS Tỉnh chia sẻ.
Phía dưới cùng lớp bảo ôn có thể kéo ra như một tấm chăn nhiệt. Khi cần xử lý lạnh, lớp màng này khép kín toàn bộ không gian, thu hẹp vùng làm mát, giảm thất thoát nhiệt, tiết kiệm điện năng.
Trung bình mỗi mét vuông có 30-40 cây lan hồ điệp.
Khi nhiệt độ vượt ngưỡng cài đặt, hệ thống tự động kích hoạt quạt, điều hòa làm mát. Khi đạt mức an toàn, công suất giảm dần. Người vận hành chỉ cần theo dõi trên bảng điều khiển trung tâm.
Trước khi xuất vườn, lan được “huấn luyện” để quen với môi trường bên ngoài. Hệ thống giảm dần mức bảo vệ, giúp cây thích nghi từ từ. Nhờ vậy, hoa khi ra thị trường có độ bền cao, ít hỏng, vượt trội so với hoa nhập khẩu phải vận chuyển xa.
Giữa khu vườn, những chậu hồ điệp có ngồng hoa dài hơn 1m nổi bật. Để tạo được dáng hoa này, cây phải được nuôi đủ 3 năm tuổi. Thời điểm xử lý phân hóa mầm cũng sớm hơn, bắt đầu từ tháng 5 âm lịch.
Sau khi kích thích ra mầm, cây tiếp tục được giữ trong điều kiện lạnh kéo dài. Hệ thống duy trì ban đêm khoảng 16°C, ban ngày khoảng 24°C suốt nhiều tháng. Nhờ giai đoạn lạnh dài, cành hoa không bung nhanh mà tiếp tục vươn, tạo thành chuỗi hoa từ gốc lên ngọn.
Từ lúc xử lý đến khi hoa đầu tiên nở, cây cần khoảng 5 tháng, trong khi lan thông thường chỉ mất khoảng 3 tháng. Công nghệ này cho phép kiểm soát chiều dài cành và thời điểm nở, thể hiện năng lực làm chủ kỹ thuật của người Việt.
Trong khu lưu giữ giống, hàng trăm mẫu lan hồ điệp với đủ màu sắc, kích thước được sắp xếp theo từng lô. Đây là “ngân hàng gen” của Trung tâm. Từ những cây mẹ này, các nhà khoa học tiến hành lai tạo để tìm ra những tổ hợp gen mới.
Cây đạt chuẩn được đưa vào phòng nuôi cấy mô để nhân nhanh. Từ một cá thể ban đầu, các nhà khoa học tạo ra hàng nghìn cây giống đồng nhất. Tính từ khi lai đến khi sẵn sàng sản xuất, một giống mới cần ít nhất 5 năm.
Một trong những kết quả nổi bật là giống lan hồ điệp thơm. Hoa có kích thước mini, nhưng tỏa hương nhẹ. Điều vốn được xem là “khuyết điểm cố hữu” của hồ điệp, nay đã được khắc phục bằng chọn tạo giống.
Theo TS Tỉnh, các thí nghiệm cho thấy, công nghệ xử lý hiện nay cho phép lan hồ điệp ra hoa gần như quanh năm, không phụ thuộc mùa vụ. Điều này mở ra khả năng chủ động nguồn hoa, giảm phụ thuộc nhập khẩu.
Vừa qua, mô hình nuôi trồng lan hồ điệp công nghệ cao này đã tạo ấn tượng lớn với đoàn khách đến từ Vương quốc Bỉ đến tham quan, trao đổi và tìm hiểu các hoạt động nghiên cứu, chuyển giao khoa học - công nghệ trong lĩnh vực rau, hoa và cây ăn quả.
