TPHCM kích hoạt hạ tầng nghìn tỷ lấy đà tăng trưởng

Trước thềm Đại hội XIV của Đảng, TPHCM và Đồng Nai đã đồng loạt khởi công, động thổ nhiều dự án hạ tầng trọng điểm, thể hiện bước chạy đà đầu tiên của nhiệm kỳ 2026-2030.

Hai địa phương lớn nhất vùng kinh tế trọng điểm phía Nam đang cụ thể hóa những chiến lược được nêu trong dự thảo Báo cáo chính trị trình Đại hội XIV của Đảng, trong đó nhấn mạnh nhiệm vụ xây dựng cơ chế huy động nguồn lực để phát triển các công trình hạ tầng chiến lược trong thời gian tới.

Vượt khó bằng những cơ chế đặc thù

Cách đây tròn 5 năm, TPHCM và cả vùng kinh tế trọng điểm phía Nam bước vào nhiệm kỳ 2021-2025 trong bối cảnh nhiều khó khăn, thách thức. Đại dịch Covid-19 ra đòn "phủ đầu" vào năm 2020 và gây thiệt hại nặng nề cho TPHCM trong cả năm 2021.

Tại tỉnh Đồng Nai, dự án sân bay Long Thành được khởi công ngày 5/1/2021. Nhưng công trường gần như "ngủ đông" trong suốt thời gian cả nước chống chọi với dịch bệnh. Phải đến đầu năm 2022, khi mặt trận chống dịch đã yên, dự án mới thực sự chuyển động sau chuyến thị sát và chỉ đạo quyết liệt của Thủ tướng Phạm Minh Chính.

Cũng từ đầu nhiệm kỳ 2021-2025, hàng loạt dự án BT (xây dựng - chuyển giao) trên địa bàn TPHCM bị "đóng băng" sau khi Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư (Luật PPP) quy định dừng loại hợp đồng này. TPHCM gặp khó khăn trong việc triển khai dự án BT mới, đồng thời gặp khó khăn trong việc hoàn thành các dự án BT cũ như dự án Cống ngăn triều, chống ngập; dự án Vành đai 2...

Cánh cửa hợp tác công - tư bị thu hẹp không chỉ tại TPHCM mà còn trên cả nước. Từ kỳ vọng huy động nguồn vốn xã hội để triển khai 8 dự án cao tốc Bắc - Nam giai đoạn 1 theo hợp đồng BOT, Chính phủ đã phải chuyển 5/8 dự án sang hình thức đầu tư công vào năm 2021.

Mặc dù Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng đã xác định phát triển hạ tầng là một trong ba đột phá chiến lược, dự thảo Báo cáo chính trị trình Đại hội XIV của Đảng cũng thẳng thắn chỉ ra những hạn chế về phát triển hạ tầng trong 5 năm qua.

"Kết cấu hạ tầng chưa đồng bộ, còn yếu, thiếu và chưa theo kịp yêu cầu. Việc khơi thông, huy động và phân bổ nguồn lực phát triển còn hạn chế", dự thảo Báo cáo chính trị trình Đại hội XIV của Đảng nêu.

Với bước khởi đầu của nhiệm kỳ 2021-2025 đầy khó khăn, ít ai có thể hình dung TPHCM và Đồng Nai đang chào đón những ngày đầu của nhiệm kỳ 2026-2030 bằng việc động thổ hàng loạt dự án BT với tổng vốn hàng trăm nghìn tỷ đồng từ các doanh nghiệp tư nhân.

Quyết tâm tăng trưởng "hai con số" cùng tư duy chiến lược coi "kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế" được nêu trong Nghị quyết 68-NQ/TW của Bộ Chính trị đã tạo ra động lực thay đổi chính sách, mở rộng cánh cửa cho cơ chế hợp tác công - tư trong phát triển cơ sở hạ tầng.

Tiền đề cho sự thay đổi đến từ cuối năm 2024, khi Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật PPP, cho phép triển khai dự án BT trở lại từ ngày 1/7/2025 sau gần 4 năm buộc dừng.

Đến cuối năm 2025, TPHCM đã có thêm 2 cơ chế đột phá để phát triển hạ tầng là Nghị quyết 188/2025/QH15 về phát triển mạng lưới metro và Nghị quyết 260/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị quyết 98 (Nghị quyết 98 sửa đổi).

Trong Nghị quyết 98 sửa đổi, từ khóa "nhà đầu tư chiến lược" được nhắc đến 19 lần, cho thấy dư địa rộng mở để doanh nghiệp lớn tham gia vào phát triển hạ tầng tại TPHCM. Nghị quyết này cũng cho phép TPHCM chỉ định nhà đầu tư chiến lược và thu hồi các quỹ đất để thanh toán hợp đồng BT.

Sự phân cấp, trao quyền và hàng loạt cơ chế đặc thù từ Trung ương giúp TPHCM chủ động triển khai nhiều dự án hạ tầng trọng điểm trong năm 2025 và hướng tới nhiệm kỳ 2026-2030. Đồng thời, thành phố cũng nghiêm túc nhìn nhận thách thức trong việc phát huy, ứng dụng cơ chế mới vào thực tiễn.

Tại hội nghị tổng kết năm 2025 của Sở Xây dựng TPHCM, Phó Chủ tịch UBND TPHCM Bùi Xuân Cường nêu nhiệm vụ quan trọng của Sở Xây dựng trong năm 2026 là nghiên cứu các luật, nghị định, nghị quyết của ngành xây dựng để tham mưu UBND thành phố thể chế hóa thành những quy định, hướng dẫn cụ thể của địa phương, áp dụng vào thực tiễn phát triển hạ tầng.

Kết nối liên vùng bằng tư duy, cách làm mới

Trước bài toán huy động nguồn lực để phát triển, dự thảo Báo cáo chính trị trình Đại hội XIV của Đảng đặt ra nhiệm vụ xây dựng cơ chế, chính sách đột phá theo mô hình mới như "lãnh đạo công - quản trị tư", "đầu tư công - quản lý tư", "đầu tư tư - sử dụng công" và các hình thức hợp tác công - tư khác.

Cơ chế hợp tác công - tư trong phát triển hạ tầng đã được TPHCM và Đồng Nai áp dụng ngay trước thềm Đại hội XIV của Đảng, với việc giao các doanh nghiệp tư nhân triển khai dự án Khu liên hợp thể thao Rạch Chiếc, cầu Cần Giờ, cầu Cát Lái, cầu Phú Mỹ 2 và cầu Long Hưng.

Riêng dự án Metro Bến Thành - Tham Lương được đầu tư công nhưng gói thầu EPC - gói thầu lớn nhất (chiếm hơn 81% tổng mức đầu tư) - cũng được trao cho liên danh của Tập đoàn Thaco.

Một điểm chung ở các dự án được khởi công, động thổ tại TPHCM và Đồng Nai hôm 15/1 là không có dự án nào chỉ mang giá trị cục bộ, phục vụ nội tỉnh. Chúng đều là những hạ tầng chiến lược giúp lan tỏa giá trị cho cả vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.

Với dự án Metro Bến Thành - Tham Lương, đây là một mắt xích quan trọng trong trục đường sắt kết nối sân bay Tân Sơn Nhất và sân bay Long Thành. Hai đoạn còn lại đang được TPHCM xem xét giao doanh nghiệp tư nhân triển khai là đoạn Bến Thành - Thủ Thiêm và Thủ Thiêm - Long Thành.

Dự án cầu Phú Mỹ 2 do UBND TPHCM làm cơ quan Nhà nước có thẩm quyền, cùng với dự án cầu Cát Lái và cầu Long Hưng do UBND tỉnh Đồng Nai triển khai, giúp hình thành 3 cây cầu lớn, xóa cảnh "qua sông, lụy phà" giữa 2 địa phương lớn nhất vùng Đông Nam Bộ.

Dự án Khu liên hợp thể dục thể thao quốc gia Rạch Chiếc có ý nghĩa vượt ra khỏi quy mô vùng. Đây là công trình hạ tầng thể thao quốc gia, chuẩn bị cho hình ảnh Việt Nam trên trường quốc tế khi đăng cai Olympic, Asiad, SEA Games...

Theo cách làm cũ, chính quyền cấp tỉnh triển khai các dự án hạ tầng nội tỉnh, còn hạ tầng quốc gia, liên tỉnh do bộ, ngành Trung ương đầu tư. Tuy nhiên, sự đổi mới theo hướng phân cấp, trao quyền mạnh mẽ đã giúp TPHCM, Đồng Nai có sự chủ động trong việc triển khai các dự án kết nối vùng.

Cơ chế này được thể hiện rõ qua việc HĐND TPHCM thống nhất để UBND tỉnh Đồng Nai làm cơ quan Nhà nước có thẩm quyền triển khai cầu Long Hưng và cầu Cát Lái; HĐND tỉnh Đồng Nai cũng thống nhất để TPHCM làm cơ quan có thẩm quyền triển khai cầu Phú Mỹ 2. Một địa phương làm phần cầu chính, nhưng cả hai bên vẫn phối hợp để đấu nối đường dẫn, phát huy hiệu quả công trình.

Với hạ tầng đường sắt, Bộ Xây dựng cũng đã thống nhất bàn giao dự án đường sắt Thủ Thiêm - Long Thành cho TPHCM làm cơ quan Nhà nước có thẩm quyền.

Trong chuyến thăm và làm việc tại dự án sân bay Long Thành hôm 13/11/2025, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh nhiệm vụ phát triển đồng bộ kết nối liên vùng giữa TPHCM và Đồng Nai để phát huy hiệu quả dự án.

"Cảng hàng không quốc tế Long Thành chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi liên kết giao thông - dịch vụ - đô thị du lịch - logistics được tổ chức đồng bộ, hiện đại", Tổng Bí thư kết luận.

Người đứng đầu Đảng đề nghị các bộ, ngành, địa phương bảo đảm kết nối hạ tầng đa phương thức giữa các đô thị trung tâm của TPHCM và Đồng Nai; sớm hoàn thành cao tốc Biên Hoà - Vũng Tàu, Bến Lức - Long Thành và Vành đai 3, 4 TPHCM; sớm khởi công đường sắt Thủ Thiêm - Long Thành và tuyến Metro Suối Tiên - Trung tâm hành chính Đồng Nai - sân bay Long Thành; quy hoạch trung tâm trung chuyển hành khách và logistics liên vùng ngay tại khu vực sân bay.

Tổng Bí thư Tô Lâm cũng lưu ý các dự án kết nối hạ tầng chiến lược giữa hai địa phương cần được triển khai đồng bộ với cùng một tiêu chuẩn, chính sách và các quy định của pháp luật liên quan.