Bản vẽ mới của Metro số 2 TPHCM sau 16 năm

Ngày 15/1, dự án Metro số 2 TPHCM đoạn Bến Thành - Tham Lương chính thức được khởi công. Đây là lần khởi công thứ 2, nếu tính cả sự kiện khởi công đầu tiên được tổ chức vào năm 2010. 

16 năm qua, TPHCM mới xây xong một tòa nhà văn phòng tại depot Tham Lương, hoàn thành giải phóng mặt bằng dọc tuyến đường Trường Chinh, Cách Mạng Tháng Tám. Nhưng đó không phải những việc duy nhất thành phố làm được cho tuyến Metro Bến Thành - Tham Lương.

Vì chưa triển khai xây lắp trên thực địa, TPHCM đã có cơ hội điều chỉnh thiết kế, cập nhật công nghệ mới tại dự án. Cùng với đó là những cơ chế mới trong quản lý thi công với kỳ vọng tuyến tàu điện ngầm thứ 2 sẽ không thi công ì ạch như tuyến đầu tiên. 

Kéo dài tuyến, sửa thiết kế

Ngày 31/12/2025, Phó Chủ tịch UBND TPHCM Bùi Xuân Cường đã ký quyết định phê duyệt điều chỉnh dự án tàu điện ngầm số 2 TPHCM, đoạn Bến Thành - Tham Lương. Đây được coi là mốc pháp lý quan trọng để dự án đủ điều kiện khởi công vào hôm nay, 15/1.

Theo nội dung điều chỉnh, chiều dài ga Bến Thành của tuyến Metro số 2 được tăng thêm hơn 200m, đấu nối vào ga Bến Thành của tuyến Metro số 1, tạo thành một cụm nhà ga trung tâm.

Trong đó, đoạn đào hở sau ga Bến Thành (dưới đường Phạm Hồng Thái) sẽ được thiết kế 4 tầng hầm (3 tầng trên làm bãi đậu xe, tầng dưới cùng cho tàu chạy) thay vì chỉ 1 tầng hầm như thiết kế cũ.

Về mặt thiết kế, tuyến Metro số 2 sẽ nằm sâu hơn dưới lòng đất, giao cắt khác mức với Metro số 1 và Metro số 4. Hành khách có thể đi bộ giữa các nhà ga. Hạng mục di dời hạ tầng kỹ thuật tại ga Bến Thành cũng tính đến không gian xây dựng trung tâm thương mại ngầm trong tương lai.

Thiết kế của nhiều ga ngầm trên tuyến Metro Bến Thành - Tham Lương cũng được điều chỉnh để khớp nối với các tuyến metro giao cắt. Cụ thể, Metro số 2 sẽ giao cắt với Metro số 3 tại ga Tao Đàn (ST02); giao cắt với Metro số 5 tại ga Bảy Hiền (ST07); giao cắt với Metro số 6 tại ga Bà Quẹo (ST09). 

Phần ga ngầm Bến Thành của tuyến Bến Thành - Tham Lương cũng được thiết kế để đảm bảo đấu nối liên thông với Metro số 2 đoạn Bến Thành - Thủ Thiêm.

Tại tuyến Metro số 2, lần đầu tiên UBND TPHCM hoạch định quỹ đất TOD (đô thị nén quanh nhà ga) song song với việc triển khai dự án. Thành phố đã xác định 4 vị trí sẽ ưu tiên nghiên cứu TOD, gồm: khu đất tại depot Tham Lương, khu đất 26ha cạnh ga Tân Bình và ga Phạm Văn Bạch; khu đất 5,1ha cạnh ga Bảy Hiền và quỹ đất tại ga Bến Thành.

UBND TPHCM giao Ban Quản lý đường sắt đô thị (MAUR) phối hợp với Sở Quy hoạch - Kiến trúc và các phường xác định tâm quy ước của nhà ga, depot làm cơ sở xác định bán kính các khu vực TOD.

Công nghệ lái tàu tự động và hơn thế

Để một tuyến đường sắt "nằm trên giấy" suốt 16 năm từ ngày khởi công là điều đáng tiếc với TPHCM. Tuy nhiên, việc triển khai Metro Bến Thành - Tham Lương vào thời điểm này cũng giúp dự án được cập nhật, đón đầu nhiều công nghệ tiên tiến trong lĩnh vực đường sắt đô thị trên thế giới.

Trong nội dung điều chỉnh chủ trương đầu tư, MAUR đã cập nhật lưu lượng dự báo phù hợp với quy hoạch hiện hành; cập nhật công nghệ, thiết bị hiện đại để phát huy hiệu quả dự án, phù hợp với mặt bằng phát triển công nghệ metro trên thế giới.

Ngày 10/11/2025, UBND TPHCM đã chấp thuận phương án công nghệ áp dụng cho dự án. Một trong những công nghệ ấn tượng được cập nhật là hệ thống vận hành tàu tự động đạt mức độ GoA4 (mức độ tự động hóa cao nhất trong lĩnh vực metro). Đoàn tàu sẽ vận hành hoàn toàn tự động, không có người lái hoặc nhân viên trên tàu.

Trước đó, thiết kế cũ của dự án chỉ áp dụng mức độ GoA2 (vận hành bán tự động). Tàu tự vận hành thông qua hệ thống ATO/ATP, nhưng vẫn có lái tàu chịu trách nhiệm đóng, mở cửa, khởi hành tàu và xử lý sự cố.

Tốc độ đoàn tàu cũng được nâng lên, từ mức tối đa 90km/h theo thiết kế cũ lên mức tối đa 120km/h. Đoàn tàu sẽ được khai thác ở dải vận tốc 80-110km/h. Mức điện áp kéo cũng được nâng từ 750V lên 1500V; bổ sung thiết kế tiếp điện qua giá tiếp xúc trên cao (OCS, tương tự Metro số 1) bên cạnh phương án tiếp điện qua ray thứ 3.

Hệ thống soát vé, thanh toán tại nhà ga cũng được cập nhật công nghệ AFC (thanh toán bù trừ trung tâm), hỗ trợ việc thanh toán không dùng tiền mặt và kiểm soát doanh thu trong quá trình vận hành. Hành khách vào ga bằng cách quét thẻ IC không tiếp xúc hoặc sử dụng mã QR, thẻ ngân hàng...

Ngoài ra, các hạng mục tại depot Tham Lương, nhà ga, đường hầm TBM, ga trên cao, cầu cạn... cũng được điều chỉnh kích thước và tính năng cho phù hợp.

Cơ chế mạnh để thúc tiến độ

Trong cơ cấu tổng mức đầu tư 55.179 tỷ đồng, MAUR dự kiến chi 44.738 tỷ đồng (hơn 81% kinh phí) để thuê một tổng thầu EPC thực hiện trọn gói từ khâu thiết kế, xây dựng và mua sắm, lắp đặt thiết bị cho dự án.

Mô hình tổng thầu EPC một lần nữa được áp dụng tại dự án metro ở Việt Nam, như đã từng áp dụng tại tuyến đường sắt đô thị Cát Linh - Hà Đông. Tuy nhiên, điểm khác biệt lần này là dự án Metro Bến Thành - Tham Lương đã được chuyển sang hình thức đầu tư công thay vì đầu tư bằng vốn vay ODA.

Việc từ bỏ hình thức đầu tư bằng vốn vay ODA cũng đồng thời giúp loại bỏ nguy cơ phải lựa chọn tổng thầu EPC theo ý muốn của nhà tài trợ vốn. Bộ GTVT (nay là Bộ Xây dựng) từng xác định việc tổng thầu EPC do bên cho vay vốn ODA chỉ định, yếu kém về năng lực, dẫn tới dự án chậm tiến độ và đội vốn.

Dự kiến, tổng thầu EPC và Tư vấn kiểm soát thực hiện dự án Metro Bến Thành - Tham Lương sẽ được xác định trong quý I, thông qua cơ chế chỉ định thầu. Gói thầu EPC sẽ được thi công trong 60 tháng, hoàn thành vào quý IV/2030, cùng thời điểm hoàn thành dự án.

Chỉ định thầu cũng là một cơ chế thuận lợi mà Quốc hội trao cho TPHCM thông qua Nghị quyết 188/2025. Ngoài ra, TPHCM cũng không phải xin Quốc hội điều chỉnh chủ trương đầu tư dự án.

Ông Phan Công Bằng, Trưởng Ban Quản lý đường sắt đô thị TPHCM, cho biết, ông từng nghĩ dự án Metro Bến Thành - Tham Lương nhanh nhất cũng phải cuối năm 2026 mới có thể khởi công. Sau đó, Nghị quyết 188/2025 của Quốc hội đã giúp rút ngắn khoảng 1 năm chuẩn bị.

Để đẩy nhanh tiến độ, phương án triển khai thi công cũng đã được điều chỉnh. Đơn cử việc tăng số lượng máy đào hầm TBM từ 4 lên 5 chiếc; giảm đường kính hầm từ 6,8m xuống 6,4m.

Dự kiến, máy TBM số 1 và 2 sẽ được hạ ở ga Phạm Văn Bạch (ST10) và đào đến ga Bảy Hiền (ST07). Máy TBM số 3 và 4 được hạ ở ga Lê Thị Riêng (ST05) và đào đến ga Bến Thành (ST01). Máy TBM số 5 hạ ở ga ST05 và đào đến ga ST07, sau đó được đưa lên, chuyển về ga ST05 để tiếp tục đào đường hầm còn lại đến ga ST07.

UBND TPHCM đã giao MAUR xây dựng kế hoạch tổng thể triển khai dự án, xác định tiến độ từng giai đoạn và nhu cầu vốn. MAUR chịu trách nhiệm thực hiện đầy đủ công tác quản lý dự án; quản lý chất lượng, tiến độ, chi phí; thực hiện quy chế giám sát đầu tư của cộng đồng; không để thất thoát, lãng phí.