Vì sao đăng kiểm viên phải đạp kịch ga khi đo khí thải xe động cơ diesel?

Từ ngày 1/3, quy trình kiểm định ô tô chính thức thay đổi theo hướng chặt chẽ hơn, trong đó trọng tâm là siết kiểm soát khí thải. Quy định mới được áp dụng theo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ và Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia.

Theo đó, tất cả ô tô tham gia giao thông phải đáp ứng mức khí thải tối thiểu tương ứng tại thời điểm kiểm định. Lộ trình thực hiện được chia theo từng giai đoạn, phù hợp với niên hạn và chủng loại phương tiện.

Cũng từ ngày 1/3, Cục Đăng kiểm Việt Nam chính thức triển khai cấp Giấy chứng nhận kiểm định điện tử cho xe cơ giới và xe máy chuyên dùng trên phạm vi toàn quốc, thay thế dần hình thức giấy truyền thống.

Chủ xe viết cam kết tự nguyện kiểm tra khí thải

Ghi nhận của phóng viên Dân trí tại một số trung tâm đăng kiểm ở Hà Nội sau gần hai ngày áp dụng quy định mới cho thấy, bên cạnh sự đồng thuận của nhiều chủ phương tiện, quá trình triển khai bước đầu cũng bộc lộ một số bất cập.

Cụ thể, hệ thống phần mềm cấp giấy chứng nhận điện tử còn chậm, đôi lúc chưa ổn định; trong khi đó, nhiều tài xế xe sử dụng động cơ diesel được yêu cầu viết bản cam kết “tự nguyện thực hiện kiểm tra khí thải đối với động cơ diesel” trước khi tiến hành đo kiểm.

Sáng 3/3, tại Trạm Đăng kiểm phương tiện cơ giới đường bộ 29-03S, khoảng 40-50 xe đến làm thủ tục đăng kiểm. Nhiều phương tiện xếp hàng chờ từ sớm để kịp hoàn tất kiểm định theo quy định mới.

Sau gần hai tiếng chờ đợi, anh Bùi Vương hoàn tất thủ tục đăng kiểm cho chiếc bán tải Ford động cơ diesel, sản xuất năm 2024. Anh cho biết, trước khi đăng kiểm viên tiến hành kiểm tra khí thải, anh được hướng dẫn viết bản cam kết “tự nguyện thực hiện kiểm tra khí thải đối với động cơ diesel”.

“Việc viết bản cam kết nhằm xác nhận trong quá trình kiểm tra khí thải, nếu đăng kiểm viên đạp ga hoặc thực hiện các thao tác kỹ thuật trên xe mà phát sinh sự cố thì họ không chịu trách nhiệm. Theo tôi, điều này không ảnh hưởng gì đến chủ xe nếu phương tiện bảo đảm chất lượng”, anh Vương chia sẻ.

Anh cũng cho biết xe của mình còn mới, ít sử dụng nên quá trình đăng kiểm diễn ra thuận lợi, không phát sinh vấn đề. Theo anh Vương, quy định mới về khí thải sẽ giúp kiểm soát chính xác hơn mức phát thải của những xe đã sử dụng lâu năm, qua đó góp phần bảo vệ môi trường đô thị.

Đứng quan sát chiếc xe tải van của mình tiến vào khu vực kiểm tra, anh Nguyễn Đình Nam (trú phường Tây Mỗ, Hà Nội) không giấu được sự hồi hộp khi đến công đoạn đo khí thải.

“Hôm qua tôi đã cho xe đi kiểm tra tổng thể, đảo lốp, thay dầu cẩn thận để sáng nay đăng kiểm cho yên tâm, tránh bị trượt”, anh Nam nói.

Sau khoảng 20 phút, chiếc xe của anh hoàn tất kiểm định kỹ thuật. Tuy nhiên, anh phải chờ thêm gần một tiếng để hoàn tất thủ tục cấp Giấy chứng nhận kiểm định điện tử do hệ thống xử lý còn chậm.

Cùng tâm trạng băn khoăn, ông Phạm Đình Hải (52 tuổi) khi đưa chiếc Fortuner động cơ diesel sản xuất năm 2017 đi đăng kiểm cũng được yêu cầu viết bản cam kết tự nguyện kiểm tra khí thải.

Trong lúc chờ đến lượt, ông Hải bày tỏ lo lắng về việc đăng kiểm viên đạp ga kịch sàn khi đo khí thải có thể ảnh hưởng đến động cơ.

Ông phân tích, thực tế ở Việt Nam không có tuyến đường nào cho phép xe duy trì trạng thái đạp hết ga như vậy khi lưu thông.

Ngay cả trên một số tuyến cao tốc có tốc độ tối đa là 120km/h, vòng tua máy thường chỉ dao động ở mức 2.000-2.200 vòng/phút, trong khi việc đạp hết ga có thể khiến vòng tua tăng lên gần 4.000 vòng/phút.

“Tôi cho rằng việc đạp kịch ga nên cân nhắc theo từng loại xe, đời xe. Với xe đời cũ, nếu đạp hết ga liên tục có thể gây hư hỏng”, ông Hải nói.

Tuy vậy, ông cũng thừa nhận việc kiểm tra khí thải nghiêm ngặt là cần thiết, vừa để kiểm soát phát thải, vừa gián tiếp đánh giá tình trạng vận hành của động cơ.

Theo ghi nhận của phóng viên, chỉ các xe sử dụng động cơ diesel mới phải viết cam kết tự nguyện kiểm tra khí thải; xe động cơ xăng hầu như không phải thực hiện thủ tục này.

Anh Trần Văn Bảo (33 tuổi), đưa chiếc Hyundai Accent đời 2019 đi đăng kiểm, cho biết toàn bộ quy trình chỉ mất khoảng 15-20 phút và không phải viết cam kết. “Tôi thấy việc đăng kiểm diễn ra khá thuận lợi. Tuy nhiên, kiểm định khí thải với xe diesel chắc chắn sẽ mất nhiều thời gian hơn so với xe xăng”, anh Bảo nhận xét.

Đạp kịch ga để kiểm tra chính xác mức phát thải của động cơ

Ông Trần Quốc Hoan, Giám đốc Chi nhánh Đăng kiểm 29.03V (phường Láng, Hà Nội), cho biết, trước đây đăng kiểm viên thường chỉ đạp ga đến khoảng 90% công suất theo đăng ký của nhà sản xuất, chưa đạt mức vòng quay cao nhất.

“Khi đạp hết ga, kim vòng tua của hầu hết các xe đều chạm vùng đỏ nhưng vẫn trong ngưỡng an toàn do nhà sản xuất thiết kế. Mục đích là kiểm tra chính xác mức phát thải của động cơ”, ông Hoan khẳng định và cho rằng chủ xe diesel chỉ phải viết cam kết trong trường hợp không xác định được số vòng quay động cơ hoặc khi đạp hết ga mà vòng tua ở ngưỡng nguy hiểm (khoảng 4.500-6.000 vòng/phút).

Về việc cấp Giấy chứng nhận kiểm định điện tử, đại diện trung tâm 29.03V chia sẻ, trong hai ngày đầu triển khai, hệ thống còn trục trặc khiến quá trình cấp chứng nhận chậm hơn so với dự kiến. Cục Đăng kiểm Việt Nam đang khắc phục các sự cố để sớm ổn định.

Ông Hoan đưa ra khuyến cáo các chủ xe trước khi đưa phương tiện đi đăng kiểm ngoài yếu tố khí thải, cần chú ý đến tình trạng tổng thể của xe. Những lỗi tưởng chừng nhỏ như đèn chiếu sáng không đạt chuẩn, lốp mòn, phanh kém hiệu quả hay rò rỉ dầu cũng có thể khiến phương tiện không đạt yêu cầu.

Ở góc độ quản lý, ông Nguyễn Tô An, Phó Cục trưởng Cục Đăng kiểm Việt Nam, cho biết, quy chuẩn mới chia kết quả đo khí thải thành 5 mức (từ mức 1 đến mức 5), áp dụng theo năm sản xuất và có lộ trình riêng đối với Hà Nội, TPHCM.

Quy trình đo được thực hiện theo các tiêu chuẩn quốc gia tương ứng với từng loại động cơ (cháy do nén hay cháy cưỡng bức).

Với xe lắp động cơ diesel, việc đo khí thải phải thực hiện theo “chu trình gia tốc tự do”, nghĩa là đăng kiểm viên đạp bàn ga nhanh hết hành trình để động cơ đạt số vòng quay lớn nhất theo thiết kế của nhà sản xuất.

Đây là yêu cầu bắt buộc để bảo đảm kết quả đo đúng quy định. Tuy nhiên, thực tế nhiều xe đã qua sử dụng, không được bảo dưỡng đúng khuyến cáo, thậm chí bộ điều tốc (bộ phận có chức năng khống chế vòng quay tối đa) bị lỗi hoặc hư hỏng.

Khi đó, vòng quay thực tế của động cơ có thể vượt quá giá trị thiết kế, tiềm ẩn nguy cơ hỏng hóc như gãy tay biên, vỡ nắp xi lanh…

Yêu cầu ký cam kết chỉ là giải pháp tạm thời

“Việc yêu cầu ký cam kết chỉ là giải pháp tạm thời, áp dụng duy nhất với trường hợp nghi ngờ số vòng quay thực tế có thể vượt quá giới hạn thiết kế, trong khi cơ sở đăng kiểm chưa có đủ dữ liệu đối chiếu từ nhà sản xuất”, ông An nhấn mạnh.

Cụ thể, trước khi đo khí thải, đăng kiểm viên phải kiểm tra các điều kiện kỹ thuật như mức dầu bôi trơn, nhiệt độ dầu tối thiểu 60 độ C, không có tiếng gõ lạ, không tắc nghẽn hay hiện tượng tăng tốc mất kiểm soát…

Nếu phát hiện bất thường, việc đo sẽ dừng lại để chủ xe đưa phương tiện đi bảo dưỡng.

Trường hợp kim vòng tua máy chạm “vùng đỏ” - vùng cảnh báo nguy hiểm do nhà sản xuất hiển thị trên bảng đồng hồ sẽ được xử lý theo ba tình huống là: Nếu xác định không vượt quá vòng quay tối đa theo thiết kế, vẫn tiến hành đo.

Nếu chưa có căn cứ xác định giới hạn thiết kế, đăng kiểm viên phải giải thích rõ để chủ xe đưa xe đi kiểm tra, điều chỉnh bộ điều tốc. Nếu chủ xe vẫn đề nghị kiểm định, khi đó mới yêu cầu ký cam kết.

Nếu có căn cứ cho thấy vòng quay thực tế vượt quá thiết kế, cơ sở đăng kiểm sẽ từ chối đo khí thải, kể cả khi chủ xe đồng ý ký cam kết.

"Cam kết chỉ dùng cho đúng trường hợp nêu trên. Nếu cơ sở nào yêu cầu ký ngoài phạm vi này hoặc không giải thích rõ lý do là thực hiện sai hướng dẫn của Cục", ông An nói.

Theo Cục phó Cục Đăng kiểm Việt Nam, vòng quay tối đa là thông số kỹ thuật do nhà sản xuất quy định, nhằm bảo đảm động cơ hoạt động an toàn. Bộ điều tốc có nhiệm vụ giữ số vòng quay không vượt quá ngưỡng này.

Trong khi đó, phần lớn xe diesel đều có đồng hồ báo vòng tua, với "vùng đỏ" để cảnh báo người lái không vận hành ở ngưỡng nguy hiểm. Tuy nhiên, nhiều chủ xe chưa quan tâm đúng mức đến việc bảo dưỡng bộ điều tốc hoặc sửa chữa tại các cơ sở không chính hãng, dẫn đến nguy cơ sai lệch thông số kỹ thuật.

Hiện nay, cơ sở dữ liệu của các trung tâm đăng kiểm chưa đầy đủ thông tin về vòng quay tối đa theo thiết kế của từng mẫu xe. Cục Đăng kiểm Việt Nam đang phối hợp các nhà sản xuất để thu thập, bổ sung dữ liệu này. Khi hoàn thiện, việc yêu cầu ký cam kết sẽ không còn cần thiết.

Ông cho biết thêm, mục tiêu của quy định mới không chỉ là siết chặt quản lý khí thải mà còn bảo đảm an toàn kỹ thuật cho phương tiện.

Việc bảo dưỡng định kỳ và kiểm soát đúng vòng quay tối đa sẽ giúp tăng tuổi thọ động cơ, giảm phát thải ra môi trường, hạn chế các trường hợp không đạt kiểm định và hạn chế các hư hỏng phát sinh trong quá trình sử dụng.

Trong bối cảnh quy chuẩn khí thải mới chính thức áp dụng trên toàn quốc, cơ quan quản lý khẳng định sẽ tiếp tục rà soát, hoàn thiện dữ liệu và hướng dẫn thống nhất để bảo đảm việc triển khai minh bạch, đúng quy định, đồng thời tạo thuận lợi tối đa cho người dân.

Trước băn khoăn của nhiều chủ xe rằng việc đạp hết ga khi kiểm tra khí thải có thể gây hư hỏng động cơ ô tô, ông Nguyễn Tô An khuyến cáo chủ xe nên chủ động bảo dưỡng, sửa chữa ô tô trong quá trình sử dụng và trước khi đưa xe đi đăng kiểm.

Ông khẳng định, việc kiểm tra chỉ kéo dài vài giây, động cơ không chịu tải và tốc độ cực đại thực chất là tốc độ giới hạn do nhà sản xuất thiết kế sẵn.

Khi thực hiện đúng quy trình (động cơ đủ nhiệt, chu trình ngắn, số lần thử hạn chế), việc kiểm định khí thải không gây hư hỏng động cơ.

Ngoài ra, phương pháp kiểm tra khí thải gia tốc tự do (đạp ga hết hành trình bàn đạp ga nhanh chóng và liên tục để đạt được mức cấp nhiên liệu tối đa của bơm cao áp trước khi nhả bàn đạp ga) đang được hơn 70 quốc gia và vùng lãnh thổ, bao gồm toàn bộ Liên minh châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc và phần lớn các nước ASEAN áp dụng, là phương pháp khoa học đã được quốc tế công nhận để kiểm soát khí thải động cơ diesel.