3 rủi ro lớn khó lường nếu Mỹ triển khai bộ binh đến Iran

Chiến dịch tập kích phủ đầu Iran mà Mỹ - Israel phát động từ ngày 28/2 đến nay đã đẩy chảo lửa Trung Đông bước vào một “vòng xoáy” căng thẳng mới. 

Trong bối cảnh căng thẳng leo thang giữa Mỹ và Iran từ đầu 2026, chiến dịch quân sự chung giữa Mỹ và Israel đã tập trung chủ yếu vào các cuộc không kích nhắm vào cơ sở hạ tầng hạt nhân, tên lửa đạn đạo và lãnh đạo chủ chốt của Iran. Các cuộc tấn công này, bắt đầu từ ngày 28/2, đã dẫn đến sự ra đi của Lãnh tụ Tối cao Ayatollah Ali Khamenei và nhiều quan chức cấp cao khác, đồng thời gây thiệt hại đáng kể cho chương trình hạt nhân của Tehran.

Tuy nhiên, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã không loại trừ khả năng triển khai bộ binh đến Iran, khẳng định rằng chính quyền sẽ làm “bất cứ điều gì cần thiết” để đạt được mục tiêu tối thượng. Mặc dù hiện tại chưa có dấu hiệu triển khai lực lượng mặt đất, các chuyên gia cảnh báo rằng một quyết định như vậy - nếu xảy ra - có thể dẫn đến những rủi ro khổng lồ, biến một chiến dịch giới hạn thành một cuộc chiến kéo dài và tốn kém.

Theo các báo cáo từ các tổ chức uy tín, chương trình hạt nhân của Iran đã bị suy yếu nghiêm trọng sau các cuộc tấn công vào tháng 6/2025, nhưng Tehran vẫn duy trì một số lượng uranium làm giàu ở mức cao và có thể có các cơ sở bí mật. Các cuộc đàm phán gián tiếp giữa Mỹ và Iran qua trung gian Oman đã “thất bại” vào cuối tháng 2, dẫn đến quyết định tấn công.

Iran đã phản ứng bằng cách phóng tên lửa, UAV vào Israel và các căn cứ của Mỹ ở Vùng Vịnh, đồng thời đe dọa chặn hoàn toàn eo biển Hormuz - tuyến đường vận chuyển dầu mỏ quan trọng chiếm khoảng 20% lượng dầu toàn cầu. Trong khi chiến dịch không kích có thể đạt được một số mục tiêu ngắn hạn như làm suy yếu khả năng hạt nhân và tên lửa của Iran, việc đưa bộ binh vào sẽ mở ra một chương mới đầy bất trắc, tương tự như các cuộc can thiệp thất bại ở Iraq và Afghanistan.

Bối cảnh hiện nay 

Quan hệ Mỹ - Iran đã căng thẳng kể từ Cách mạng Hồi giáo năm 1979, khi Tehran cắt đứt quan hệ ngoại giao với Washington và bắt đầu chương trình hạt nhân mà Mỹ cáo buộc nhằm mục đích quân sự. Iran luôn khẳng định chương trình này với mục tiêu dân sự, mang tính hòa bình, nhưng các báo cáo từ Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) cho thấy Tehran đã tích trữ khoảng 400 kg uranium làm giàu ở mức 60% - đủ cho vài quả bom hạt nhân nếu làm giàu thêm.

Đến tháng 3, IAEA xác nhận rằng các cuộc tấn công gần đây đã gây thiệt hại cho một số cơ sở như Natanz, nhưng không có dấu hiệu phóng xạ và Iran vẫn có thể duy trì một số hoạt động bí mật.

Chiến dịch bắt nguồn từ sự thất bại của các cuộc đàm phán hạt nhân. Hồi tháng 2, Mỹ yêu cầu Iran tháo dỡ các cơ sở hạt nhân chính như Natanz và Fordow, nhưng Tehran bác bỏ. Tổng thống Trump, trong một video trên Truth Social, tuyên bố Iran đã “tái xây dựng chương trình hạt nhân”, đe dọa an ninh Mỹ, dẫn đến quyết định tấn công.

Các cuộc không kích cho tới nay đã phá hủy phần lớn bệ phóng tên lửa của Iran, theo Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW), gây thiệt hại cho các cơ sở hạt nhân như Parchin - nơi từng được sử dụng cho nghiên cứu vũ khí hạt nhân trước năm 2003.

Tuy nhiên, các mục tiêu của Mỹ như thay đổi chính quyền hoặc loại bỏ hoàn toàn chương trình hạt nhân có thể đòi hỏi sự can thiệp mặt đất. Theo Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), lực lượng Mỹ ở Trung Đông khoảng 30.000-40.000 quân, chủ yếu tập trung vào không quân và hải quân, thiếu các đơn vị bộ binh cần thiết cho một cuộc tấn công trên bộ.

So với Iraq năm 2003, Iran có diện tích lớn gấp ba lần (1,6 triệu km² so với 438.000 km² của Iraq) và dân số đông hơn (khoảng 90 triệu người so với 27 triệu ở Iraq lúc đó). Địa hình núi non và sa mạc của Iran sẽ làm phức tạp hóa logistics, tương tự như Afghanistan nơi Mỹ đã sa lầy trong 20 năm.

Các chuyên gia từ Trung tâm Tiến bộ Mỹ (CAP) lưu ý, không kích đơn thuần không thể loại bỏ hoàn toàn uranium làm giàu còn lại hoặc các cơ sở ngầm, đòi hỏi “lực lượng mặt đất” để kiểm soát và tiêu hủy. Tuy nhiên, Nhà Trắng khẳng định ngày rằng bộ binh “không phải là kế hoạch ưu tiên hiện tại”, theo phát ngôn viên Nhà trắng Karoline Leavitt. Dù vậy, ông Trump đã nói trong một cuộc phỏng vấn với CNN rằng ông không loại trừ khả năng này nếu cần thiết để “hoàn thành mục tiêu”.

Quân đội Iran đã phóng hơn 300 tên lửa để phản công, gây thiệt hại đáng kể cho các căn cứ Mỹ ở Bahrain và Qatar, dẫn đến 7 lính Mỹ thiệt mạng và 18 người bị thương, theo Bộ Chỉ huy Trung ương Mỹ (CENTCOM). Các chuyên gia từ Viện Chính sách Đối ngoại (FPIF) cảnh báo rằng một đổ quân bằng bộ binh có thể kích hoạt phản ứng toàn diện từ các lực lượng ủy nhiệm của Iran như Hezbollah và Houthi, mở rộng xung đột ra toàn khu vực.

Rủi ro quân sự

Theo giới chuyên gia, việc triển khai bộ binh vào lãnh thổ Iran sẽ đối mặt với những thách thức quân sự khổng lồ, vượt xa các cuộc chiến trước đây của Mỹ. Theo báo cáo từ CSIS, lực lượng Mỹ hiện tại thiếu các đơn vị đặc nhiệm và bộ binh cần thiết cho các cuộc đột kích hoặc chiếm đóng. Một chiến dịch mặt đất sẽ đòi hỏi ít nhất khoảng 150.000-200.000 quân, tương tự như chiến tranh Iraq năm 2003, nhưng Iran có quân đội thường trực khoảng 610.000 người (bao gồm 150.000 IRGC), được trang bị tốt hơn và có địa hình phòng thủ tự nhiên. Các dãy núi Zagros và Alborz sẽ cản trở di chuyển, trong khi sa mạc Dasht-e Kavir có thể làm gián đoạn chuỗi cung ứng.

Chuyên gia Christopher Preble từ Trung tâm Stimson từng nhận định “Iran lớn gấp 3-4 lần Iraq, Mỹ chưa bao giờ có đủ quân để bình định Iraq hoàn toàn”. Trong Iraq, Mỹ đã lật đổ Tổng thống Saddam Hussein chỉ trong vài tuần với 130.000 quân, nhưng cuộc nổi dậy sau đó kéo dài hàng năm, dẫn đến hơn 4.400 lính Mỹ thiệt mạng và chi phí hơn 2.000 tỷ USD.

Ở Iran, tình hình có thể tồi tệ hơn do dân số đông và lòng trung thành của IRGC với chế độ thần quyền. Các chuyên gia từ trang VZ (Nga) nhấn mạnh rằng lực lượng bộ binh sẽ tăng nguy cơ thương vong, vì Iran có thể sử dụng “chiến tranh bất đối xứng” với những bãi mìn dày đặc, thiết bị nổ tự chế (IED) và tấn công du kích, tương tự Afghanistan nơi Mỹ mất hơn 2.400 lính trong 20 năm.

Rủi ro leo thang là rất lớn. Bởi lẽ, Iran có mạng lưới tên lửa đạn đạo phân tán, có thể tấn công các căn cứ của Mỹ trên khắp Vùng Vịnh với thời gian bay ngắn, làm giảm hiệu quả phòng thủ. Trong cuộc chiến 12 ngày hồi tháng 6/2025, Iran đã phóng hơn 550 tên lửa, gây thiệt hại 1,5 tỷ USD cho Israel.

Nếu bộ binh được triển khai, Tehran có thể kích hoạt các lực lượng ủy nhiệm như Hezbollah ở Li Băng với 100.000 tên lửa, Houthi ở Yemen tấn công tàu bè và các dân quân Shia ở Iraq nhắm vào 2.500 lính Mỹ còn lại. VZ mô tả kịch bản này như một “chiến tranh kéo dài tốn kém”, nơi Iran sử dụng địa hình để kéo dài xung đột, buộc Mỹ phải tăng quân số và chi phí.

Ngoài ra, chương trình hạt nhân của Iran có thể trở thành yếu tố bất ngờ. IAEA ngày 3/3 báo cáo rằng “không có thiệt hại phóng xạ từ các cuộc tấn công”, nhưng nếu bộ binh tiếp cận các cơ sở như Fordow - nằm sâu trong lòng núi, có nguy cơ rò rỉ phóng xạ hoặc Iran sử dụng vũ khí hóa học để phòng thủ. Các chuyên gia từ Atlantic Council cảnh báo rằng một cuộc xâm lược bằng bộ binh có thể dẫn đến “rủi ro cao và không thể lường trước”, có thể làm suy yếu uy tín của Mỹ trên toàn cầu.

Đến nay, các cuộc không kích đang gây thiệt hại lớn cho Iran, nhưng theo ISW, Tehran vẫn duy trì khả năng phản công với UAV cảm tử và tên lửa. Nếu ông Trump quyết định bộ binh, như trong trường hợp Venezuela tháng trước, rủi ro sẽ tăng vọt, có thể dẫn đến một cuộc chiến kéo dài hàng năm thay vì “4 tuần” như ông dự đoán.

Rủi ro kinh tế

Giới quan sát quốc tế cho rằng, một cuộc đổ bộ tấn công bằng bộ binh vào lãnh thổ Iran không chỉ là vấn đề quân sự, mà còn đe dọa nền kinh tế toàn cầu. Iran hiện kiểm soát hoàn toàn eo biển Hormuz, nơi 21 triệu thùng dầu/ngày, chiếm 21% nguồn cung dầu thế giới, đi qua. Giữa lúc xung đột leo thang, Tehran đã tuyên bố đóng cửa eo biển, dẫn đến giá dầu tăng vọt. Điều này sẽ gây lạm phát toàn cầu, ảnh hưởng đến Mỹ với giá xăng tăng 50-100% và làm suy yếu kinh tế châu Âu phụ thuộc vào dầu Trung Đông.

Theo báo cáo từ Al Jazeera, các cuộc tấn công hiện tại khiến giá dầu tăng 15-18% và một cuộc tấn công bằng bộ binh có thể làm gián đoạn nguồn cung lâu dài nếu Iran tấn công các cơ sở lọc dầu của Ả rập Xê út hoặc UAE. Trong Chiến tranh Vùng Vịnh năm 1991, giá dầu đã tăng gấp đôi; tuy nhiên ở đây, tác động có thể lớn hơn do Iran là nhà sản xuất dầu lớn thứ tư OPEC. Hơn nữa, xung đột có thể làm gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu, ảnh hưởng đến thương mại Mỹ-Trung, vốn đang căng thẳng.

Trên bình diện toàn cầu, rủi ro bao gồm sự tham gia của các cường quốc khác. Nga và Trung Quốc đã chỉ trích cuộc tấn công của Mỹ - Israel và theo NYT, đánh giá về cuộc khủng hoảng Mỹ - Iran năm 2026, Moscow có thể hỗ trợ. Một cuộc đổ bộ bằng lực lượng bộ binh có thể dẫn đến xung đột ủy nhiệm rộng lớn hơn, Iran kích hoạt các tổ chức ủy nhiệm của mình ở Yemen và Li Băng, đe dọa an ninh Israel và các đồng minh của Mỹ. Các chuyên gia từ BBC mô tả 7 kịch bản, từ “cuộc tấn công chính xác” đến “chính quyền tồn tại nhưng ôn hòa hơn”, nhưng nhấn mạnh rằng tấn công bằng bộ binh sẽ làm tăng nguy cơ xung đột khu vực với hậu quả không lường trước.

Iran đã tấn công một số tàu chở dầu ở eo biển Hormuz, gây cháy nổ, theo UKMTO, chứng tỏ khả năng làm gián đoạn kinh tế. Nếu bộ binh Mỹ được triển khai đến đây, rủi ro kinh tế sẽ nhân lên, có thể dẫn đến suy thoái toàn cầu.

Rủi ro chính trị

Về chính trị, triển khai bộ binh có thể gây chia rẽ nội bộ Mỹ. Quốc hội, với đa số Cộng hòa mong manh, có thể buộc ông Trump thu hẹp chiến dịch qua nghị quyết. Đảng Dân chủ chỉ trích cuộc tấn công mà ông phát động là “bất hợp pháp”, theo khảo sát ngày 1/3, chỉ 45% dư luận Mỹ ủng hộ chiến dịch tập kích hiện tại, giảm nếu có thương vong bộ binh. Ông Trump, vốn hứa kết thúc “chiến tranh vô tận”, có thể mất sự ủng hộ từ cơ sở MAGA nếu xung đột kéo dài đến cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Trên bình diện quốc tế, rủi ro bao gồm việc suy giảm uy tín của nước Mỹ. Liên Hợp Quốc và một số nước EU đã lên án cuộc tấn công và một cuộc xâm lược bộ binh có thể cô lập Mỹ, tương tự Iraq 2003 khi Pháp và Đức phản đối. Trung Quốc và Nga có thể tận dụng để mở rộng ảnh hưởng ở Trung Đông. Hơn nữa, các cuộc không kích đã gây thương vong dân sự ở Iran và bộ binh sẽ làm tăng nguy cơ tội ác chiến tranh, dẫn đến hỗn loạn nhân đạo với hàng triệu người tị nạn.

Việc Mỹ triển khai bộ binh vào Iran sẽ mang lại rủi ro khổng lồ, từ thương vong quân sự cao đến suy thoái kinh tế toàn cầu và bất ổn chính trị. Các chuyên gia đồng ý rằng chiến dịch không kích có thể đạt mục tiêu giới hạn, nhưng bộ binh sẽ biến xung đột thành một “chiến trường sa lầy” khác, tương tự Iraq và Afghanistan.

Đến nay, với các cuộc tấn công, đáp trả vẫn tiếp diễn nhưng chưa có dấu hiệu bộ binh, Mỹ cần ưu tiên ngoại giao để tránh leo thang. Một giải pháp hòa bình, có lẽ qua trung gian Oman, sẽ tốt hơn là một cuộc chiến kéo dài mà “không có người thắng cuộc”.