Từ lá phiếu cử tri đến chính sách đặc thù xây dựng đường sá ở TPHCM

Trước thềm bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031, cử tri TPHCM có dịp nhìn lại một nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV với những cơ chế đặc thù tối quan trọng được trao cho thành phố.

"Tôi đánh giá rất cao vai trò của đại biểu Quốc hội trong việc thẩm định, phê duyệt các cơ chế đặc thù cho TPHCM thời gian qua, đặc biệt là Nghị quyết 188 về phát triển đường sắt và Nghị quyết 260 sửa đổi Nghị quyết 98", ông Trần Chí Trung, Trưởng Phòng Kế hoạch - Đầu tư, Sở Xây dựng TPHCM, chia sẻ.

Hai nghị quyết lớn để metro TPHCM bứt tốc

Trao đổi với phóng viên Dân trí, ông Phan Công Bằng, Trưởng Ban quản lý Đường sắt đô thị TPHCM (MAUR), nhớ rõ ngày, tháng mà Quốc hội ban hành Nghị quyết 188 về các cơ chế đặc thù để phát triển metro TPHCM. Đó là ngày 19/2/2025 - ngày mà theo ông Bằng, là dấu mốc thay đổi toàn diện các quy định trước đây về đầu tư dự án metro.

"Theo đánh giá của chúng tôi, Nghị quyết 188 đã giúp rút ngắn hơn 1 năm chuẩn bị dự án Metro số 2 Bến Thành - Tham Lương. Dự án đó không phải điều chỉnh chủ trương đầu tư, được chỉ định nhà thầu tư vấn và nhà thầu EPC. Kết quả, thành phố đã chính thức khởi công dự án vào ngày 15/1", lãnh đạo MAUR chia sẻ.

Ngoài Metro số 2 Bến Thành - Tham Lương, ông Bằng cho biết, cơ chế của Quốc hội còn giúp TPHCM triển khai nhanh nhiều tuyến metro khác. Một số tuyến đã được thành phố giao nhiệm vụ chuẩn bị đầu tư như Metro số 1 Suối Tiên - thành phố mới Bình Dương, Metro số 2 nối từ Hiệp Bình Phước đến Thủ Dầu Một, Metro số 6 đoạn từ sân bay Tân Sơn Nhất đến ga Phú Hữu để đi sân bay Long Thành.

"Chúng tôi đã có hội nghị tham vấn nhà thầu quốc tế với 3 tuyến trên, làm căn cứ chỉ định thầu và cố gắng trong năm 2026 sẽ hoàn thành thủ tục chuẩn bị dự án, giải phóng mặt bằng", ông Phan Công Bằng chia sẻ.

Lãnh đạo MAUR đánh giá Nghị quyết 188 và Nghị quyết 260 của Quốc hội đã tạo rất nhiều thuận lợi cho việc triển khai dự án metro ở TPHCM. Các cơ quan như Ủy ban Tài chính - Ngân sách, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội cũng rất quan tâm giám sát, đánh giá hiệu quả của nghị quyết.

"Nghị quyết 188 đã tháo gỡ rất hiệu quả cho các dự án đầu tư công. Còn đối với hình thức đối tác công - tư PPP, các quy định hiện hành còn một số điểm chưa thống nhất. Thời gian tới, nếu phát sinh những vướng mắc về cơ chế, chúng tôi kỳ vọng Quốc hội và HĐND thành phố khóa mới tiếp tục quan tâm, đồng hành", ông Phan Công Bằng chia sẻ.

Chính sách ra đời từ thấu hiểu thực tiễn

Là cán bộ tham gia dự thảo những đề xuất chính sách phát triển hạ tầng cho TPHCM, ông Trần Chí Trung, Trưởng Phòng Kế hoạch - Đầu tư, Sở Xây dựng TPHCM, đúc kết: Các đề xuất chính sách luôn đi từ dưới lên. TPHCM là chủ thể thực tiễn đánh giá, đề xuất, thuyết minh và giải trình dự án luật.

"Chúng tôi đề xuất chính sách dựa trên những vướng mắc thực tiễn trong ngành của mình, ruột gan mình thấy vấn đề gì bức bách nhất, cần tháo gỡ điểm nghẽn nhất thì mình phải tham mưu, đề xuất. Những cơ chế, chính sách đặc thù sau khi được Quốc hội chấp thuận đã giúp tháo gỡ ngay nhiều vấn đề", ông Trung chia sẻ.

Theo ông Trung, các chính sách mới được trao cho TPHCM bắt nguồn từ tâm huyết, sự chỉ đạo quyết liệt của Trung ương, thấm nhuần qua các đại biểu Quốc hội. Quá trình thẩm định chính sách, các đại biểu Quốc hội vừa phải có năng lực chuyên môn để đánh giá, phản biện; vừa cần nhiệt huyết và tinh thần trách nhiệm để giúp thành phố bổ sung, hoàn thiện chính sách.

"Khi vào tổ thẩm định của Quốc hội anh sẽ thấy, thành viên ở tổ là các chuyên gia trong lĩnh vực được giao thẩm định. Họ có khả năng hướng dẫn địa phương hoàn thiện đề án luật đảm bảo chặt chẽ, chính xác, đúng mục tiêu; đồng thời là người nhìn thấy tác động và tính khả thi từ những đề xuất chính sách đó", vị cán bộ Sở Xây dựng chia sẻ.

Theo ông Trung, TPHCM đã trải qua thời gian dài tích lũy kinh nghiệm; các sở, ngành có sự tự tin nhất định để Trung ương giao cho những dự án lớn. Cũng chính vì vậy, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết 260 với cơ chế phân cấp, phân quyền mạnh mẽ từ Trung ương xuống thành phố.

"Quá trình làm gặp rất nhiều cái mới, đâu phải việc gì mình cũng biết hết. Cách làm là TPHCM chịu trách nhiệm chính, nhưng vẫn tham khảo bộ, ngành và các chuyên gia. Kinh nghiệm không nhiều thì nhờ chuyên gia nước ngoài, rồi xã hội hóa để các tập đoàn lớn cùng nghiên cứu, lập dự án", lãnh đạo Phòng Kế hoạch - Đầu tư chia sẻ.

Vừa qua, HĐND TPHCM đã thông qua nghị quyết cho phép sở, ngành được quyền thuê các chuyên gia, nhà khoa học để tham gia các lĩnh vực trọng điểm như phát triển hạ tầng. Nhờ đó, thành phố có chi phí, mức lương đặc thù để thuê người giỏi hỗ trợ chuyên môn.

Bên cạnh đó, thành phố cũng chủ trương đón các doanh nghiệp lớn, nhà đầu tư chiến lược cùng xây dựng hạ tầng đường sắt. Các đơn vị như Thaco, Becamex, Vingroup... tham gia, cho thấy sự quyết tâm huy động mọi nguồn lực để phát triển.

Theo ông Trung, sau khi được ban hành, các cơ chế đặc thù cho TPHCM còn trải qua quá trình triển khai, đánh giá trong thực tiễn. Thực tiễn sẽ luôn phát sinh, đòi hỏi những cơ chế mới, như cách mà Nghị quyết 260 đã ra đời để bổ sung cho Nghị quyết 98.

"Tôi mong đại biểu Quốc hội và HĐND khóa mới tiếp tục ủng hộ, trao cho TPHCM những cơ chế, chính sách mới có tính thực tiễn, chứng minh được hiệu quả", lãnh đạo Phòng Kế hoạch - Đầu tư, Sở Xây dựng TPHCM, chia sẻ.

Dấu chân đại biểu trên công trường

Bên cạnh trách nhiệm thẩm định, xây dựng pháp luật, các đại biểu Quốc hội, HĐND cũng được kỳ vọng giám sát việc thực thi pháp luật của chính quyền và nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của người dân.

"Như với dự án Vành đai 3, Vành đai 4 TPHCM, tôi đã đi cùng đại biểu HĐND thành phố và các cơ quan chuyên môn về kinh tế, ngân sách của Quốc hội từ bước lập chủ trương đầu tư. Các đoàn đến tận nơi, đánh giá thực tiễn để xem có cần thiết triển khai dự án hay không, báo cáo của địa phương trình lên có sát thực tế hay không?", ông Trần Chí Trung chia sẻ.

Ông Trung dẫn chứng việc Sở Xây dựng TPHCM điều chỉnh dự án đường liên phường Thới An - Thạnh Xuân. Khi đó, Sở Xây dựng đã trình bày báo cáo, nhưng chưa đủ thuyết phục các đại biểu HĐND thành phố.

"Đến khi đi ra hiện trường, các đại biểu HĐND trực tiếp quan sát, họ thấy ngay vấn đề đường Hà Huy Giáp ùn tắc như vậy thì người dân hướng Bình Dương đi qua như thế nào. Từ chuyến thị sát về, đại biểu nói với tôi: Các anh phải làm ngay”, cán bộ Sở Xây dựng TPHCM kể lại.

Dự án đường Thới An - Thạnh Xuân sau đó được HĐND thành phố thông qua điều chỉnh chủ trương đầu tư tại kỳ họp cuối tháng 8/2025, dự kiến khởi công cuối năm 2026.

Cũng thời gian qua, đại biểu HĐND TPHCM, mà cụ thể là Ban Kinh tế - Ngân sách, đã cùng với các sở, ngành đi kiểm tra, khảo sát nhiều dự án giao thông trọng điểm của thành phố để thẩm tra chủ trương đầu tư trước khi trình HĐND thông qua.

Sự theo dõi sát sao của Quốc hội và HĐND thành phố tạo ra áp lực cho nhà chức trách, thúc đẩy họ nỗ lực, đảm bảo hiệu quả thực thi. Mặt khác, các đơn vị thực thi cũng có cơ hội trình bày, phản ánh những vướng mắc phát sinh từ thực tiễn, đặc biệt là vấn đề giải phóng mặt bằng. Từ những ghi nhận đó, Quốc hội đã điều chỉnh nhiều quy định về đất đai, chính sách đền bù.

Ngoài đường Thới An - Thạnh Xuân, các đại biểu còn trực tiếp thị sát khu vực dự án đường liên cảng Cát Lái - Phú Hữu, đường Vĩnh Lộc, cầu Cần Giờ, cầu Thủ Thiêm 4… qua đó ghi nhận sự cần thiết, cấp bách phải đầu tư để sớm thực hiện chỉ tiêu phát triển hạ tầng giao thông mà Đại hội Đảng bộ TPHCM 2025-2030 đã đề ra, góp phần quan trọng phát triển kinh tế - xã hội và kéo giảm ùn tắc giao thông.

"Đi thực tiễn thì sẽ nhìn thấy rõ những đề xuất từ các đơn vị cơ sở là cần thiết hay không. Chúng tôi mong Quốc hội và HĐND TPHCM khóa mới tiếp tục có các chương trình, kế hoạch giám sát, kiểm tra định kỳ tại hiện trường để đánh giá kết quả đầu tư cơ sở hạ tầng của địa phương", ông Trần Chí Trung kỳ vọng.