Tắc trách khi để nhà dân cheo leo bên mép vực ở Đồng Nai

Bước ra khỏi nhà, người dân ở xã Tân Lợi (Đồng Nai) thấy con đường trước cửa bị máy xúc khoét sâu gần 10m. Không hàng rào bảo vệ hay biển báo ngăn ngừa một cú sảy chân, họ nhận ra căn nhà mình ở đang nằm chênh vênh trên vách taluy dựng đứng.

Một tai nạn đơn lẻ, nếu không may xảy ra, thường đi kèm với trách nhiệm của nhà thầu. Tuy nhiên, việc khiến cả một xóm đồi rơi vào cảnh sống chênh vênh bên mép vực đặt ra dấu hỏi về quy trình xây dựng và vai trò giám sát của nhà chức trách.

Miệng vực trước cửa nhà

Sau phản ánh của báo Dân trí và các cơ quan truyền thông về việc 8 hộ dân phải sống chênh vênh bên mép vực vì đường bị hạ cốt nền, chủ đầu tư đã ứng tiền hỗ trợ người dân. Sở Xây dựng Đồng Nai cũng đề xuất tạm dừng thi công đoạn hạ cốt nền nói trên để đề phòng nguy cơ sạt lở.

Phản hồi của địa phương cho thấy ý kiến của người dân được tiếp thu. Tuy nhiên, nó cũng phản ánh những bài học cần rút ra trong quá trình triển khai thi công đường sá.

Quan sát hình ảnh hiện trường, một kỹ sư xây dựng, chủ thầu xây lắp trên địa bàn TPHCM, đánh giá việc đào hạ cốt nền khi chưa di dời hết người dân khỏi công trường cho thấy sự nóng vội của đơn vị thi công.

"Không rõ công trình chịu áp lực tiến độ ra sao, nhưng nhà thầu đang liều lĩnh khi đào vách taluy dựng đứng như vậy", vị chủ thầu chia sẻ với phóng viên Dân trí.

Vị này cho biết, đối với công trình hạ cốt nền cả chục mét như tuyến ĐT753, nguyên tắc cơ bản là phải duy trì độ dốc của mái taluy trong suốt quá trình đào; tức là đào rộng từ trên mặt rồi hẹp dần xuống dưới, tạo độ thoải cho vách taluy.

Điều này đòi hỏi phần mặt bằng giải tỏa trước khi hạ cốt nền phải đủ rộng. Trong trường hợp tại dự án mở rộng đường ĐT753, nhà thầu đã không có đủ mặt bằng do 2 bên đường còn nhiều nhà dân án ngữ.

"Việc cho máy xúc đào khoét, tạo ra vách taluy dựng đứng gần 10m như hiện nay cho thấy an toàn thi công bị xem nhẹ. Vách taluy dốc đứng, lại chưa được gia cố, không chỉ nguy hiểm cho các hộ dân phía trên mà cho chính công nhân, máy móc đang làm việc ở dưới", vị kỹ sư chia sẻ.

Theo Điều 5, Luật Xây dựng 2025 (Luật số 135/2025/QH15), nguyên tắc cơ bản trong hoạt động xây dựng là phải bảo đảm an toàn tính mạng, sức khỏe con người và không gây thiệt hại đến tài sản của tổ chức, cá nhân khác.

Luật này cũng quy định rõ nhà thầu và chủ đầu tư đều có quyền dừng thi công khi thấy nguy cơ mất an toàn cho người và công trình.

Theo ghi nhận của phóng viên, ranh giới giữa mặt tiền nhà dân và mép taluy không được bố trí rào chắn hay biển cảnh báo nguy hiểm. Sau khi vụ việc được phản ánh, đơn vị thi công mới căng thêm dây tại các vị trí nguy hiểm.

Điều người dân tại đây lo sợ nhất là nguy cơ sạt lở khi mùa mưa tới. Sống lâu năm trên vùng đất đồi bazan, họ hiểu loại đất này tương đối ổn định vào mùa khô, nhưng dễ bị xói lở khi gặp mưa lớn.

“Khu vực này là đất đỏ, mùa mưa sình lầy, việc đi lại rất nguy hiểm. Chúng tôi mong cơ quan chức năng sớm có giải pháp hỗ trợ”, bà Mộng Cầm, một trong 8 hộ dân trong vụ việc, chia sẻ.

Bài toán đảm bảo an sinh khi mở đường lớn

Theo thông tin từ Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng tỉnh Đồng Nai (chủ đầu tư dự án), đoạn đường làm ảnh hưởng đến 8 hộ dân ở xã Tân Lợi có tên đầy đủ là dự án Nâng cấp, mở rộng đường tỉnh 753 và xây dựng cầu Mã Đà kết nối với sân bay Long Thành, cảng Cái Mép - Thị Vải.

Đây không đơn thuần là một tuyến đường liên xã, mà được xác định là trục giao thông chiến lược, kết nối Đồng Xoài (tỉnh lị Bình Phước cũ) với Biên Hòa (tỉnh lị Đồng Nai cũ) và hạ tầng sân bay, cảng biển. Điểm cuối của tuyến đường này cũng sẽ kết nối vào Vành đai 4 TPHCM.

Với tầm quan trọng nêu trên, nhà chức trách đã điều chỉnh quy mô thiết kế tuyến đường theo hướng giảm độ dốc (cải tạo đường cong đứng), tăng tốc độ thiết kế lên 80km/h. Cũng theo đó, phạm vi 3km trên tuyến (gồm khu vực có 8 hộ dân bị ảnh hưởng) được hạ cốt nền thêm từ 1 đến 8m.

Câu hỏi đặt ra là quá trình điều chỉnh thiết kế dự án đã tính tới tác động ảnh hưởng đến người dân 2 bên đường hay chưa. Nhà chức trách có lường trước được việc thi công sẽ khiến nhiều căn nhà chênh vênh trên mép vực?

Trong cuộc họp với Sở Xây dựng Đồng Nai hôm 2/3, UBND xã Tân Lợi kiến nghị nhà chức trách có giải pháp đảm bảo đời sống sinh hoạt của các hộ dân bị ảnh hưởng, đặc biệt là hệ thống trụ điện có nguy cơ sạt lở, mất an toàn

Trao đổi với phóng viên Dân trí, ông Bùi Mẫn, kỹ sư cao cấp, chuyên gia địa chất tại Dubai (UAE), đánh giá việc thi công xây dựng mà không tính đến điều kiện sinh hoạt bình thường cho người dân là lỗi cơ bản.

"An toàn cho người dân phải là tiêu chí đầu tiên được tính đến khi lập phương án thi công. Nếu chẳng may xảy ra bất kỳ tai nạn nào, việc xác định trách nhiệm pháp lý sẽ rất phức tạp", ông Bùi Mẫn nhận định.

Theo chuyên gia, chủ đề cần xem xét ở đây không chỉ là yếu tố an toàn cho người dân, mà còn là bản thân phương án thiết kế, thi công tuyến đường.

"Tôi thấy cần đánh giá lại thiết kế công trình để xem có nhất thiết phải làm như hiện nay hay không", ông Mẫn chia sẻ.

Với việc hạ cốt nền sâu gần 10m, tạo vách taluy dương hai bên, ông Bùi Mẫn cảnh báo tuyến đường có nguy cơ bị tụ nước. Chủ đầu tư phải giải bài toán thoát nước nền đường với nền địa chất đất bazan dễ sạt lở vào mùa mưa.