Một năm xử lý gần 9.000 vi phạm, phát lộ nhiều lỗ hổng quản lý đất đai

Tại báo cáo vừa gửi tới Bộ Tư pháp, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đánh giá Nghị định 123/2024 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai (có hiệu lực từ 4/10/2024) đã góp phần quan trọng trong hoàn thiện khung pháp lý, tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về đất đai.

Qua một năm thực hiện Nghị định 123, các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương đã xử lý trên 8.950 vụ việc với tổng số tiền phạt gần 147 tỷ đồng.

Các hành vi bị xử phạt tập trung vào sử dụng đất sai mục đích, lấn đất, chiếm đất, không đăng ký đất đai, chậm đăng ký biến động đất đai, hủy hoại đất…

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho rằng việc xác định thời điểm vi phạm, thời điểm chấm dứt hành vi vi phạm gặp khó khăn, đặc biệt đối với các hành vi vi phạm liên quan đến giao dịch dân sự về đất đai hoặc cung cấp thông tin sai lệch, ảnh hưởng đến áp dụng hình thức xử phạt.

Việc xác định diện tích vi phạm, tình trạng ban đầu của đất trước khi vi phạm (nhất là với các vi phạm xảy ra từ nhiều năm trước) gặp nhiều khó khăn do hồ sơ địa chính chưa đầy đủ, bản đồ qua các thời kỳ có biến động.

Đối với các trường hợp vi phạm xảy ra trước ngày 15/10/1993, người sử dụng đất sau khi có hành vi vi phạm đã chuyển nhượng trao tay cho người khác, dẫn đến khó khăn trong xác định đối tượng có vi phạm. Việc xử lý đối với người đang sử dụng đất vi phạm khó khả thi, trở thành nguyên nhân dẫn đến các khiếu kiện kéo dài.

Nghị định 123/2024 cũng chưa quy định, giải thích cụ thể một số khái niệm như “lấn đất”, “chiếm đất”… dẫn đến cách hiểu và áp dụng chưa thống nhất giữa các địa phương, tiềm ẩn nguy cơ áp dụng không đúng quy định pháp luật.

Biện pháp “buộc khôi phục tình trạng ban đầu của đất” được nêu trong nghị định nhưng không quy định rõ “buộc trả lại đất đã lấn, chiếm” như trước đây, dẫn đến khó khăn trong tổ chức thi hành.

Mức phạt tiền rất cao cho hành vi lấn đất, chiếm đất nhưng việc áp dụng các mức phạt lại cần căn cứ vào Luật Đất đai 2024 về phân loại đất, quy hoạch sử dụng đất, dẫn đến nhiều trường hợp không rõ ràng, khó xác định đúng hành vi và mức phạt.

Thực tế, biện pháp “buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu của đất” còn nhiều vướng mắc trong trường hợp đất có biến động lớn, bị thay đổi kết cấu, bề mặt từ nhiều năm trước hoặc không xác định rõ nguồn gốc, loại đất, hồ sơ địa chính không đầy đủ.

“Dữ liệu hồ sơ địa chính tại một số địa phương chưa đầy đủ, chưa đồng bộ, nhiều bản đồ chưa được nghiệm thu, phê duyệt, gây khó khăn trong xác định loại đất, nguồn gốc đất, hiện trạng sử dụng đất. Năng lực chuyên môn của đội ngũ cán bộ cấp xã trong lĩnh vực xử phạt vi phạm hành chính về đất đai chưa đồng đều, trong khi yêu cầu nghiệp vụ ngày càng cao, diễn biến phát sinh các vi phạm trong lĩnh vực đất đai ngày càng tinh vi, phức tạp”, Bộ Nông nghiệp và Môi trường thừa nhận.

Trước những thay đổi của hệ thống pháp luật và yêu cầu thực tiễn, cơ quan này khẳng định việc sớm sửa đổi, bổ sung Nghị định 123 rất cần thiết, nhằm đảm bảo sự đồng bộ, thống nhất, đáp ứng yêu cầu quản lý đất đai trong giai đoạn mới.