Ukraine báo động Nga khai hỏa bằng siêu tên lửa "leo cao, bổ nhào"

Ngày 24/1, không quân Ukraine tuyên bố đã đánh chặn 9 tên lửa Kh-32, làm dấy lên sự chú ý mới đối với loại vũ khí mà Nga cho đến nay sử dụng khá hạn chế trong các cuộc tập kích vào Ukraine, nhưng thường gây hậu quả nghiêm trọng khi được triển khai.

Nổi tiếng với tốc độ rất cao và quỹ đạo bay dốc đứng, tên lửa này từ lâu đã đặt ra thách thức nghiêm trọng đối với hệ thống phòng không của Ukraine, trong đó chỉ một số ít hệ thống tiên tiến, như Patriot do Mỹ cung cấp, mới có khả năng đối phó hiệu quả.

Kh-32 rất khó bị đánh chặn do sự kết hợp giữa tốc độ siêu nhanh, bay ở độ cao lớn và pha bổ nhào cuối rất gắt. Tên lửa này thường gây ra thiệt hại nặng nề cho Ukraine khi Nga khai hỏa.

Kh-32 là phiên bản hiện đại hóa của tên lửa hành trình không đối đất Kh-22 thời Liên Xô, vốn được thiết kế để tấn công các mục tiêu hải quân và mặt đất quy mô lớn.

Chương trình phát triển Kh-32 bắt đầu vào cuối những năm 1980 tại cục thiết kế Raduga, nhưng nhiều lần bị đình trệ sau khi Liên Xô sụp đổ do thiếu kinh phí. Công việc được nối lại vào giữa thập niên 1990, thử nghiệm ban đầu diễn ra năm 1998, rồi lại tạm dừng vì Nga không đủ nguồn lực hiện đại hóa máy bay phóng được loại vũ khí này.

Đến năm 2008, thử nghiệm mới được khởi động lại sau khi một máy bay ném bom chiến lược Tu-22M3 được cải tiến riêng cho chương trình này. Kh-32 lần đầu được công bố công khai năm 2016, cũng là năm Nga chính thức tuyên bố đưa nó vào biên chế.

Tên lửa được phóng từ trên không, có khả năng bay siêu vượt âm ở tầm xa với cự ly được báo cáo lên tới 1.000km nhờ bình nhiên liệu mở rộng. Defence Express, một trang phân tích quân sự Ukraine, ước tính tốc độ của nó vào khoảng Mach 4-5 tùy quỹ đạo bay.

Kh-32 sử dụng hệ thống dẫn đường quán tính kết hợp đầu dò radar chủ động, tối ưu cho việc tấn công các mục tiêu lớn. Đầu đạn được cho là nhỏ hơn Kh-22, nhưng trọng lượng cụ thể chưa được Nga công bố.

Truyền thông Nga mô tả Kh-32 là vũ khí “thế hệ mới, hiệu quả cao”, có thể “đánh cả mục tiêu mặt nước lẫn mục tiêu mặt đất nhỏ”. Tuy nhiên trên thực tế, đây vẫn là loại tên lửa lớn, nặng và phức tạp về hậu cần, sử dụng nhiên liệu lỏng khiến việc lưu trữ, xử lý và chuẩn bị phóng khó khăn hơn. Nó chỉ có thể được phóng từ Tu-22M3, nên số lượng triển khai cùng lúc bị hạn chế và làm giảm tính linh hoạt tác chiến.

Chuyên gia vũ khí Ukraine Andrii Kharuk nhận xét: “Dù đã được nâng cấp, đây không phải là vũ khí hoàn toàn mới về bản chất. Đó là nỗ lực hiện đại hóa một thiết kế Liên Xô cũ, chứ không biến nó thành tên lửa tấn công chính xác.

Mối đe dọa của Kh-32 không phải ở công nghệ đột phá, mà ở sự kết hợp giữa tốc độ, độ cao và quỹ đạo bay, khiến việc đánh chặn rất khó.

Douglas Barrie, nghiên cứu viên cấp cao về hàng không quân sự tại Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS), nói: “Đây là mục tiêu rất khó đánh chặn. Sau khi phóng, nó leo lên độ cao rất lớn, rồi ở giai đoạn cuối bổ nhào xuống với góc dốc và tốc độ rất cao. Từ góc nhìn phòng thủ, đó là bài toán đặc biệt khó".

Ông cũng lưu ý rằng quỹ đạo này có cái giá phải trả: “Cách tiếp cận đó không giúp cải thiện độ chính xác. Bay quá nhanh và bổ nhào quá dốc làm tăng nguy cơ trượt mục tiêu".

Kh-32 vốn được thiết kế để tấn công mục tiêu diện rộng như tàu sân bay hoặc khu công nghiệp lớn, không phải để đánh điểm chính xác.

Trong phần lớn thời gian chiến sự, giới chức Ukraine cho rằng hầu hết hệ thống phòng không của họ không thể đánh chặn Kh-32. Theo ông Barrie, hiện chỉ có rất ít hệ thống thực sự có cơ hội đối phó.

“Patriot, và có thể là hệ thống SAMP/T dùng tên lửa dòng Aster, là những hệ thống duy nhất mà Ukraine đang có với khả năng hợp lý để giao chiến với Kh-32", ông nói.

Tuy nhiên, cả Patriot lẫn SAMP/T đều khan hiếm tên lửa đánh chặn, nên nó chỉ bảo vệ được một số khu vực trọng điểm. Mặt khác, việc Nga sử dụng Kh-32 cũng bị hạn chế bởi yếu tố thực tế: Do kích thước lớn và đặc tính của Tu-22M3, họ không thể phóng ồ ạt.

Dù vậy, Kh-32 vẫn là mối đe dọa nghiêm trọng, đặc biệt với những khu vực không có lá chắn phòng không tiên tiến trở nên rất dễ tổn thương khi vũ khí này được khai hỏa.