Tên lửa Iran xuyên thủng hệ thống phòng thủ nổi tiếng của Israel

Tên lửa Iran vào tối ngày 21/3 giờ địa phương đã tấn công khu dân cư ở miền nam Israel, khiến nhiều tòa nhà bị phá hủy và hàng chục người bị thương trong hai cuộc tấn công liên tiếp cách không xa trung tâm nghiên cứu hạt nhân chính của quốc gia Do Thái.

Các cuộc tấn công của Iran xảy ra sau khi cơ sở làm giàu uranium chính của Tehran tại Natanz bị tấn công vào trước đó cùng ngày. Israel bác bỏ trách nhiệm về cuộc tấn công vào Natanz, cách Tehran gần 220km về phía đông nam.

Lầu Năm Góc từ chối bình luận về cuộc tấn công vào Natanz, nơi cũng bị tấn công trong tuần đầu tiên của cuộc chiến lần này cũng như cuộc chiến 12 ngày hồi tháng 6/2025. Iran đã trả đũa vài giờ sau đó. Quân đội Israel cho biết không thể đánh chặn các tên lửa bắn trúng các thành phố phía nam Dimona và Arad, hai thành phố lớn nhất gần trung tâm ở sa mạc Negev thưa dân cư của nước này. Đây là lần đầu tiên tên lửa Iran xuyên thủng hệ thống phòng không của Israel trong khu vực gần địa điểm hạt nhân.

Bộ Y tế Israel cho biết ít nhất 180 người bị thương trong các vụ tấn công tên lửa vào thành phố Dimona ở phía nam và thành phố Arad gần đó. Dimona nằm cách trung tâm nghiên cứu hạt nhân khoảng 20km về phía tây, và Arad cách đó khoảng 35km về phía bắc.

Israel được cho là quốc gia duy nhất ở Trung Đông sở hữu vũ khí hạt nhân, mặc dù các nhà lãnh đạo nước này từ chối xác nhận hay phủ nhận sự tồn tại của chúng. Cơ quan giám sát hạt nhân của Liên hợp quốc cho biết chưa nhận được báo cáo nào về thiệt hại đối với trung tâm của Israel hoặc mức độ phóng xạ bất thường.

"Không có gì là hoàn hảo"

Ít có địa điểm nào ở Israel được bảo vệ nghiêm ngặt hơn cơ sở nghiên cứu hạt nhân và lò phản ứng chính, nằm cách thị trấn Dimona khoảng 13km ở miền nam sa mạc Negev.

Tuy nhiên, tối 21/3, hai tên lửa đạn đạo của Iran đã rơi xuống các khu dân cư tại Dimona và thành phố lân cận Arad, vượt qua hệ thống phòng không nhiều tầng vốn được coi là “lá chắn thép” của Israel.

Vì vậy, khi tên lửa của Iran vượt qua hệ thống phòng không mà lâu nay được Israel hết sức ca ngợi thì ngay cả những người Israel dày dạn kinh nghiệm chiến đấu cũng dường như bị sốc bởi cảnh tượng tàn phá của nó.

Điều đáng lo ngại không chỉ là thiệt hại nặng nề, mà còn là việc quân đội Israel thừa nhận đã cố gắng đánh chặn các tên lửa này nhưng thất bại. Hai vụ tấn công xảy ra cách nhau khoảng 3 giờ, đặt ra những câu hỏi khó chịu về hiệu quả thực sự của hệ thống phòng thủ tên lửa của Tel Aviv.

Sự cố cũng làm dấy lên lo ngại rằng quân đội Israel có thể đang hạn chế sử dụng các loại tên lửa đánh chặn đắt tiền và tiên tiến nhất giữa lúc bùng lên cảnh báo kho dự trữ có thể đã bị hao hụt sau cuộc chiến kéo dài 12 ngày với Iran vào năm 2025.

Những lo ngại đó có thể càng gia tăng trong những tuần tới nếu chiến dịch hiện tại chống lại Iran chỉ mới “nửa chặng đường”, như tướng Eyal Zamir, Tham mưu trưởng quân đội Israel, nhận định hôm 21/3.

Các quan chức quân đội Israel cho biết đang điều tra sai sót xảy ra ở đâu nhưng giữ kín thông tin chi tiết. Trong chuyến thăm các địa điểm bị tấn công, Thủ tướng Benjamin Netanyahu nói rằng việc không ai thiệt mạng là "một phép màu". Ông kêu gọi người dân Israel tuân thủ nghiêm túc cảnh báo và nhanh chóng vào hầm trú ẩn khi có tín hiệu. “Đừng chủ quan”, ông cảnh báo.

Nhà lãnh đạo này không đưa ra bất kỳ lời giải thích nào về việc vì sao quân đội nước này đã thất bại trong các vụ đánh chặn, cũng như không đề cập đến hệ thống phòng không mà Israel và Mỹ đã đầu tư hàng tỷ USD trong nhiều thập kỷ để đánh chặn tên lửa tầm ngắn, tầm trung và tầm xa.

Trong khi quân đội Israel cho rằng tỷ lệ đánh chặn tên lửa đạn đạo của Iran đạt hơn 90%, các quan chức và chuyên gia nhấn mạnh rằng không có hệ thống nào đạt hiệu quả 100%.

“Dimona được bảo vệ bằng nhiều lớp phòng thủ - cả của Israel và Mỹ - nhưng không có gì là hoàn hảo. Đã xảy ra một số sự cố trong vận hành", một tướng dự bị Israel thừa nhận. Trong khi đó, chuẩn tướng Effie Defrin, người phát ngôn chính của quân đội, hôm 22/3 cho biết thất bại ở Arad và Dimona không liên quan đến nhau.

Hệ thống "Iron Dome" của Israel là hệ thống đánh chặn nổi tiếng của Israel nhưng nó chỉ là một thành phần được thiết kế chủ yếu để ngăn chặn các tên lửa tầm ngắn từ Hamas.  Điểm gây chú ý là hệ thống Arrow 3, loại đánh chặn tiên tiến nhất, dường như không được sử dụng trong các vụ tấn công vào Dimona và Arad, theo truyền thông Israel. Và hệ thống David’s Sling đánh chặn các tên lửa hành trình và tên lửa tầm trung.

Lý do có thể nằm ở chi phí và thời gian sản xuất: mỗi tên lửa đánh chặn Arrow 3 rất đắt và không thể sản xuất nhanh, buộc quân đội phải sử dụng một cách “tiết kiệm”. Hệ thống THAAD của Mỹ cũng được triển khai ở Israel.

Hiện nay, để tăng cường các lựa chọn và tối ưu hóa nguồn lực, Israel đang nỗ lực tăng cường phạm vi và tầm bắn của các hệ thống đánh chặn hiệu quả hơn về chi phí và dễ tiếp cận hơn. “Họ đang cố gắng mở rộng khả năng của các hệ thống phòng không cấp thấp hơn như Iron Dome và David’s Sling. Đôi khi nó có hiệu quả", tướng Kochav nói thêm.

Hệ thống Arrow 3 đang bị giám sát chặt chẽ vì các tên lửa đánh chặn của nó rất tốn kém và mất nhiều thời gian để sản xuất, có nghĩa là chúng phải được sử dụng một cách thận trọng. Theo truyền thông Israel, hệ thống Arrow 3 đã không được triển khai để chống lại các tên lửa tấn công của Iran ở Arad và Dimona.

Vào những ngày cuối cuộc chiến kéo dài 12 ngày hồi tháng 6/2025, một số chuyên gia an ninh Israel cũng đã bày tỏ lo ngại và đặt câu hỏi về việc liệu nước này có thiếu tên lửa phòng không trước khi Iran sử dụng hết kho vũ khí đạn đạo của mình hay không. Các quan chức cho biết vào thời điểm đó, Israel phải tiết kiệm việc sử dụng các tên lửa đánh chặn và ưu tiên bảo vệ các khu vực đông dân cư và cơ sở hạ tầng chiến lược.

Quân đội Israel phủ nhận các báo cáo gần đây về việc đang cạn kiệt tên lửa đánh chặn, họ thừa nhận đang theo dõi sát tình hình và "chuẩn bị sẵn sàng cho một cuộc chiến kéo dài”. Trong một tuyên bố hồi tuần trước, quân đội Israel nhấn mạnh đang theo dõi tình hình và tính đến thời điểm hiện tại "không có sự thiếu hụt nào".

Tên lửa đánh chặn không phải là nguồn cung vô tận

Nhưng chiến tranh càng kéo dài, áp lực càng lớn. Theo các quan chức Israel, ông Amir Baram, Tổng giám đốc Bộ Quốc phòng Israel, đã đến Washington trong tháng này để yêu cầu hỗ trợ thêm tên lửa đánh chặn và đạn dược. Chưa rõ liệu phía Mỹ đã đồng ý cung cấp thêm hay chưa.

"Đây không phải là nguồn cung vô tận. Mỗi lần đánh chặn, chúng tôi cũng phải nghĩ đến ngày hôm sau", tướng Kochav nói về nguồn cung tên lửa đánh chặn của Israel. 

Trong cuộc chiến năm ngoái, Israel từng phải ưu tiên bảo vệ các khu vực đông dân cư và cơ sở hạ tầng trọng yếu, thay vì đánh chặn mọi mục tiêu.

Khoảng 175 người bị thương trong hai vụ tấn công tên lửa ở Arad và Dimona, ít nhất 10 người bị thương nặng, theo các dịch vụ khẩn cấp và y tế. Nhiều cư dân của các tòa nhà bị phá hủy đã kịp đến hầm trú ẩn trước khi tên lửa tấn công, theo các quan chức địa phương.

Yitzhak Salem, 62 tuổi, đang trú ẩn cùng vợ trong một phòng an toàn kiên cố tại nhà riêng ở Dimona thì tên lửa rơi xuống một khoảng sân đầy cát giữa một số tòa nhà chung cư. Vụ nổ khiến căn phòng ngập bụi và khói. Ông mô tả vụ nổ “giống sự kết hợp giữa bão và động đất”. 

Trung tá Nadav Shoshani, người phát ngôn của quân đội Israel, cho biết các tên lửa tấn công Arad và Dimona là loại mà Israel đã từng thấy và đánh chặn thành công trước đây. Ông cho biết, trong số khoảng 400 tên lửa đạn đạo do Iran bắn vào không phận Israel trong 3 tuần qua, có 4 quả xuyên thủng hoàn toàn hệ thống phòng thủ và gây thiệt hại trực tiếp.

Nhưng ngoài 4 địa điểm bị ảnh hưởng chính ở Arad và Dimona, Tel Aviv và Beit Shemesh, gần Jerusalem, nhiều tòa nhà và đường sá khác đã bị trúng các mảnh tên lửa lớn hoặc các tên lửa nhỏ hơn được phân tán thành hàng chục mảnh khác. Những thứ này cũng đã gây ra thương vong lớn.

Đặc biệt, các tên lửa chùm có thể tách ra thành nhiều đầu đạn nhỏ trên không, khiến việc đánh chặn trở nên khó khăn hơn nhiều. Cách duy nhất để vô hiệu hóa loại này là đánh chặn từ ngoài khí quyển, nơi chúng bốc cháy. Việc đánh chặn ở tầng thấp hơn không thể ngăn đầu đạn phân mảnh.

Nhưng ngay cả những hệ thống đánh chặn tinh vi nhất cũng không phải lúc nào cũng hoạt động hiệu quả.

Ngay cả các hệ thống tiên tiến như Arrow cũng không đảm bảo thành công tuyệt đối. Ông Yehoshua Kalisky, một nhà nghiên cứu cấp cao tại Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia Israel và là chuyên gia về công nghệ quân sự và laser nói rằng, hệ thống Arrow 3 đòi hỏi một vụ va chạm trực diện. "Điều đó rất khó - giống như hai viên đạn va vào nhau giữa không trung", ông nói.

Một số tên lửa Iran còn có khả năng cơ động, khiến việc tính toán quỹ đạo trở nên phức tạp hơn. Chỉ một sai lệch nhỏ trong điều kiện khí quyển cũng có thể khiến đánh chặn thất bại.

Những sự cố mới nhất cho thấy, dù sở hữu một trong những hệ thống phòng thủ tiên tiến nhất thế giới, Israel vẫn không thể đạt được sự bảo vệ tuyệt đối.