Quốc gia có thể bắc cầu để Mỹ - Iran ngồi vào bàn đàm phán

Bộ Ngoại giao Pakistan ngày 24/3 tuyên bố nước này sẵn sàng đăng cai các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran, trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố các cuộc thương lượng giữa Washington và Tehran đang diễn ra.

“Nếu các bên mong muốn, Islamabad luôn sẵn sàng tổ chức đối thoại. Chúng tôi luôn ủng hộ đối thoại và ngoại giao nhằm thúc đẩy hòa bình và ổn định trong khu vực", người phát ngôn Bộ Ngoại giao Tahir Andrabi nhấn mạnh.

Vài giờ sau, Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif cũng viết trên X rằng Pakistan “sẵn sàng và vinh dự được làm nước chủ nhà nhằm tạo điều kiện cho các cuộc đàm phán thực chất và mang tính kết luận, hướng tới một giải pháp toàn diện cho cuộc xung đột đang diễn ra”.

Trước đó, Iran đã phủ nhận việc đang tiến hành bất kỳ cuộc đàm phán nào với Mỹ, trái ngược với tuyên bố của ông Trump.

Những tín hiệu đàm phán

Tuy nhiên, nhiều hãng truyền thông Mỹ và Israel đưa tin rằng Pakistan, Ai Cập và Thổ Nhĩ Kỳ có thể đang đóng vai trò trung gian chuyển thông điệp giữa Washington và Tehran, với hy vọng tìm ra lối thoát cho cuộc chiến đã gây ra cuộc khủng hoảng năng lượng nghiêm trọng.

Một số nguồn tin nói rằng Islamabad có thể trở thành địa điểm tổ chức đàm phán ngay trong tuần này. Theo Axios (Mỹ), 2 kịch bản họp đang được thảo luận cho một cuộc gặp tại Islamabad.

Một phương án có sự tham gia của Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi, đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và con rể của ông Trump là Jared Kushner. Phương án còn lại hình dung Phó Tổng thống Mỹ JD Vance gặp Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf, người đã bác bỏ tuyên bố về đàm phán của ông Trump trước đó.

Một số dữ kiện đã được xác nhận: Tổng tham mưu trưởng quân đội Pakistan, Thống chế Asim Munir, đã điện đàm với Tổng thống Trump cuối tuần qua. Một ngày sau, Thủ tướng Shehbaz Sharif gọi điện cho Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian. Tiếp đó, Ngoại trưởng Pakistan Ishaq Dar cũng có các cuộc điện đàm riêng rẽ với những người đồng cấp Iran và Thổ Nhĩ Kỳ.

Bức tranh hiện tại, theo các nhà phân tích và quan chức, là một tiến trình ngoại giao còn dè dặt và mong manh, đủ để làm chậm một phần hoạt động quân sự nhưng chưa đạt tới các cuộc đàm phán thực chất.

Ông Trump tuyên bố Mỹ và Iran đã đạt được “những điểm đồng thuận lớn”, cho thấy các bước đi ban đầu dường như đang hướng tới hạ nhiệt cuộc chiến.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei xác nhận rằng các thông điệp đã được chuyển qua “các quốc gia thân thiện”, truyền đạt yêu cầu đàm phán từ phía Mỹ, nhưng cho biết Iran đã phản hồi dựa trên “các lập trường nguyên tắc của quốc gia”.

Một quan chức Iran, được PressTV trích dẫn, đã nêu các điều kiện của Tehran để chấm dứt chiến sự. Các điều kiện này bao gồm: Bảo đảm không có hành động quân sự trong tương lai, đóng cửa toàn bộ căn cứ quân sự của Mỹ tại khu vực Vùng Vịnh, bồi thường đầy đủ từ Washington và Tel Aviv, chấm dứt các xung đột khu vực có liên quan đến các lực lượng liên kết với Iran, và xây dựng một khuôn khổ pháp lý mới điều chỉnh eo biển Hormuz.

Nhà Trắng từ chối công bố chi tiết các cuộc đàm phán mà ông Trump tuyên bố đã diễn ra. “Đây là các thảo luận ngoại giao nhạy cảm, và Mỹ sẽ không đàm phán qua truyền thông", Thư ký báo chí Karoline Leavitt cho biết.

Mehran Kamrava, Giám đốc Đơn vị Nghiên cứu Iran tại Trung tâm Nghiên cứu và Chính sách Ả rập, cho rằng cách tiếp cận của ông Trump đi theo một mô hình quen thuộc.

Theo ông, Washington đã dựa vào sức ép quân sự và kinh tế để buộc Tehran đàm phán theo điều kiện của Mỹ, tuy nhiên Iran chưa có dấu hiệu nhượng bộ.

Một phần lý do khiến Iran vẫn duy trì quan điểm cứng rắn là do Iran đang giảm bớt áp lực về cấm vận, theo Trita Parsi, Phó Chủ tịch điều hành Viện Quincy về Chính sách Nhà nước có trách nhiệm. 

“Thực tế là chiến sự đã mang lại cho Iran sự nới lỏng trừng phạt trên thực tế. Iran hiện xuất khẩu nhiều dầu hơn trước chiến sự với giá gấp 2”, ông nói, đề cập tới quyết định của chính quyền ông Trump tuần trước về việc dỡ bỏ trừng phạt đối với lượng dầu Iran đã ở trên biển.

“Iran có đòn bẩy và sẽ không đồng ý kết thúc chiến sự nếu không chính thức hóa việc nới lỏng trừng phạt", ông nhấn mạnh. Ông nói thêm rằng Washington dường như chưa sẵn sàng đưa ra điều này.

Khalid Masood, cựu nhà ngoại giao Pakistan và cựu đại sứ tại Trung Quốc, cho rằng áp lực tìm lối thoát đang gia tăng từ mọi phía khi các bên đều muốn một lối thoát hợp lý cho căng thẳng hiện tại.

Vị thế của Pakistan

Vai trò của Pakistan trong nỗ lực ngoại giao hiện nay dựa trên mạng lưới quan hệ được xây dựng theo thời gian. Khi ông Munir thăm Nhà Trắng vào tháng 6/2025, ông Trump đã công khai nhận xét rằng Pakistan “hiểu Iran rất rõ, hơn hầu hết các nước khác”. Trước các cuộc tấn công năm ngoái, ông Munir cũng đã tới Iran cùng Thủ tướng Sharif, gặp các quan chức cấp cao Iran.

Lợi thế của Pakistan nằm ở sự kết hợp hiếm có trong quan hệ: đây là quốc gia Hồi giáo duy nhất sở hữu vũ khí hạt nhân và không đặt căn cứ quân sự của Mỹ.

Pakistan duy trì quan hệ lâu dài với Ả rập Xê út từ năm 1947, được củng cố bằng hiệp ước phòng thủ chiến lược ký tháng 9/2025. Đồng thời, nước này có đường biên giới dài khoảng 900km với Iran và là nơi sinh sống của cộng đồng Hồi giáo dòng Shiite lớn thứ 2 thế giới, chỉ sau Iran. 

Chuyên gia Masood cho rằng các mối quan hệ này mang lại uy tín cho Islamabad.

“Tầm quan trọng của Pakistan còn đến từ vị thế là một quốc gia Hồi giáo lớn với độ tin cậy đáng kể. Nước này có quan hệ với Vùng Vịnh, với Ả rập Xê út và với Iran; tất cả đều cởi mở với vai trò trung gian của Pakistan”, ông nói.