Chính quyền địa phương 2 cấp mở không gian phát triển mới cho TPHCM

Khi chính quyền thực sự “gần dân, hiệu quả”

Mỗi buổi sáng tại Trung tâm phục vụ hành chính công phường Cát Lái (TPHCM), lượng người dân đến giao dịch khá đông. Các dãy ghế chờ gần như kín chỗ.

Khu vực tiếp đón được tổ chức bài bản với sự hỗ trợ của lực lượng đoàn viên thanh niên túc trực ở lối vào, giúp người dân lấy số thứ tự, hướng dẫn quy trình và hỗ trợ kê khai giấy tờ khi cần thiết.

Không gian trung tâm được bố trí đầy đủ tiện ích như ghế ngồi, điều hòa, nước uống và khu tra cứu thông tin. Người dân chỉ cần theo dõi số thứ tự được hệ thống thông báo để đến đúng quầy xử lý thủ tục đã đăng ký.

Chứng kiến nhiều lần điều chỉnh địa giới hành chính tại TPHCM, bà Nguyễn Thị Tất (phường Cát Lái) cho rằng chất lượng phục vụ trong lĩnh vực hành chính công đã có bước tiến rõ rệt, đặc biệt ở khâu đơn giản hóa thủ tục và rút ngắn thời gian xử lý cho người dân.

Theo bà Tất, trải nghiệm thực tế tại Việt Nam, nhất là ở TPHCM cho thấy việc thực hiện các thủ tục hành chính công thuận tiện hơn so với một số quốc gia mà bà từng đặt chân đến. Bà dẫn chứng chỉ cần thao tác trực tuyến tại nhà, đặt lịch hẹn, sau đó đến nhận kết quả đúng thời gian là hoàn tất hồ sơ.

“Ngay cả một người gần 80 tuổi như tôi vẫn có thể tự nộp hồ sơ, đăng ký và theo dõi giải quyết thủ tục trên hệ thống trực tuyến thì thực sự không quá khó khăn”, bà chia sẻ.

Theo ông Võ Tấn Quan, Chủ tịch UBND phường Cát Lái, phường được hình thành trên cơ sở sáp nhập 2 phường Cát Lái và Thạnh Mỹ Lợi trước đây, với quy mô dân số khoảng 68.000 người. Thời điểm triển khai vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, lãnh đạo và đội ngũ cán bộ tại địa phương đã nỗ lực hoàn thiện cơ sở vật chất, đảm bảo vận hành kịp thời và phục vụ người dân trong điều kiện tốt nhất.

Trong khi đó, tại Trung tâm phục vụ hành chính công phường An Khánh, nhiều người dân tỏ ra thích thú khi lần đầu tiếp cận robot hỗ trợ thủ tục hành chính. Thiết bị này có thể chào hỏi, hướng dẫn lựa chọn dịch vụ, phát số thứ tự và cung cấp thông tin quy trình bằng nhiều ngôn ngữ khác nhau.

Theo ông Nguyễn Xuân Quỳnh, Phó Chủ tịch UBND phường An Khánh, địa phương đã bắt đầu vận hành thử mô hình chính quyền 2 cấp từ đầu tháng 6/2025 đối với các thủ tục hành chính. Sau thời điểm chính thức triển khai, dù phát sinh một số trục trặc ban đầu, nhưng các vấn đề đã nhanh chóng được xử lý, giúp quy trình hiện nay vận hành ổn định.

Ông Quỳnh cho hay người dân có thể lựa chọn nộp hồ sơ trực tuyến hoặc trực tiếp, hạn chế các khâu trung gian và qua đó tiết kiệm đáng kể thời gian, công sức. Ngoài ra, địa phương còn triển khai thêm các hình thức hỗ trợ linh hoạt như đặt lịch giải quyết thủ tục tại nhà, cử cán bộ đến tận nơi hoặc phối hợp với đơn vị bưu chính để nhận và trả hồ sơ...

Đáng chú ý, do An Khánh là khu vực có đông người nước ngoài sinh sống, phường cũng bố trí nhân sự có khả năng giao tiếp ngoại ngữ, kết hợp với hệ thống robot đa ngôn ngữ nhằm nâng cao hiệu quả phục vụ.

Theo quyết định của TPHCM, từ ngày 1/7/2025, cấp xã tiếp nhận thêm hàng trăm thủ tục hành chính từ cấp huyện cũ, đưa vào vận hành với tổng số 363 thủ tục. Điều này giúp người dân tiết kiệm chi phí, công sức, thời gian đi lại mà vẫn có thể giải quyết các thủ tục hành chính ngay tại phường, xã đang sinh sống.

Ở xã Đông Thạnh, anh Tiến Nhật (34 tuổi), chia sẻ anh khá phấn khởi khi một số thủ tục trước đây phải trình lên cấp huyện, nay đã được giải quyết ngay tại xã, giúp rút ngắn đáng kể thời gian nhận kết quả.  

Thời gian đầu, dù còn lúng túng trước sự thay đổi, anh vẫn cảm thấy yên tâm khi được cán bộ địa phương hỗ trợ nhiệt tình. Không chỉ hướng dẫn trực tiếp, cán bộ còn chủ động kết nối với anh qua ứng dụng Zalo để tiện trao đổi, tư vấn và giải đáp các vấn đề liên quan trong quá trình hoàn thiện hồ sơ.

“Tôi kỳ vọng trong thời gian tới, không chỉ cán bộ mà cả người dân cũng cần được đào tạo về chuyển đổi số để có thể thực hiện các thủ tục hành chính nhanh chóng hơn, tiết kiệm thời gian cho người dân và cơ quan quản lý Nhà nước”, anh Nhật nói.

Tối ưu hóa hiệu quả mô hình chính quyền địa phương 2 cấp

Kết quả đánh giá Bộ chỉ số phục vụ người dân, doanh nghiệp trên Cổng dịch vụ công quốc gia tính đến ngày 30/4, UBND TPHCM có tỷ lệ nộp hồ sơ trực tuyến chiếm gần 94%. Trong đó, tỷ lệ hồ sơ được xử lý đúng hạn là hơn 97%.

Bên cạnh đó, theo kết quả đánh giá mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp trong việc thực hiện thủ tục hành chính, cung cấp dịch vụ công, UBND TPHCM đạt 18/18 điểm; tỷ lệ hài lòng trong xử lý phản ánh, kiến nghị là 100%; tỷ lệ hài lòng trong tiếp nhận, giải quyết thủ tục hành chính là gần 97%.

Theo ông Nguyễn Văn Được, Ủy viên Ban chấp hành Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND TPHCM, ngay từ những ngày đầu triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Thành ủy - HĐND - UBND - UBMTTQVN TPHCM đã tập trung lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện nhiều giải pháp quyết liệt, đồng bộ.

TPHCM đã không ngừng đổi mới phương thức giải quyết thủ tục hành chính theo hướng lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm. Theo ông Được, mục tiêu tiên quyết là hướng đến vừa kiện toàn tổ chức bộ máy, nhân sự của các cấp chính quyền, vừa nghiên cứu, đề xuất hoàn thiện hành lang pháp lý, đảm bảo bộ máy hoạt động thông suốt theo đúng chủ trương của Đảng và Nhà nước.

Cơ hội tăng tốc phát triển

Theo ThS Nguyễn Tuấn Anh, công tác tại Tổng Công ty Công nghiệp Sài Gòn, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp không chỉ là bước đi mang tính tất yếu để tinh gọn bộ máy, mà còn kỳ vọng nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, phục vụ người dân và doanh nghiệp tốt hơn.

Khi loại bỏ cấp trung gian, chính quyền thành phố có thể rút ngắn thời gian ra quyết định, giảm bớt tình trạng quan liêu, đồng thời tạo điều kiện để cấp cơ sở gần gũi và giải quyết nhanh hơn các vấn đề của người dân.

"TPHCM không chỉ là trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước mà còn có những đặc điểm rất khác biệt so với các tỉnh, thành khác. Với mật độ dân cư cao, sự phân bố không gian đô thị đa dạng và nền kinh tế phát triển theo mô hình vùng đô thị hiện đại, thành phố vận hành giống với các siêu đô thị trên thế giới hơn là một tỉnh truyền thống", ThS Nguyễn Tuấn Anh nói.

Ông cho rằng về lý thuyết, việc bỏ cấp trung gian sẽ giúp giảm thủ tục hành chính, tiết kiệm chi phí, tạo điều kiện để chính quyền gần dân hơn, thay vì phải đi qua nhiều tầng nấc. Người dân và doanh nghiệp có thể giải quyết công việc trực tiếp với cấp phường, xã hoặc cấp thành phố. 

"Kinh nghiệm của các nước có đô thị lớn như Mỹ, Anh, Pháp, Trung Quốc hay Singapore cho thấy chính quyền đô thị thường vận hành theo mô hình 2 cấp để đảm bảo tính linh hoạt và hiệu quả", chuyên gia chia sẻ.

Điển hình, New York có chính quyền thành phố quản lý tổng thể và các quận (boroughs) với vai trò chủ yếu mang tính địa phương hóa.

Tại Trung Quốc, Thượng Hải và Bắc Kinh đã bỏ cấp huyện, thay vào đó là sự phân quyền mạnh hơn cho các phường, xã trực thuộc. Các đô thị này đều tận dụng mô hình 2 cấp để tạo ra bộ máy hành chính tinh gọn, tăng cường khả năng phản ứng nhanh với các vấn đề kinh tế - xã hội.

Vì vậy, việc chuyển đổi này không chỉ giúp TPHCM vận hành hiệu quả hơn mà còn phù hợp với xu hướng quốc tế. Mô hình chính quyền địa phương 2 cấp sẽ giúp chính quyền thành phố có cái nhìn tổng thể hơn về quy hoạch, không bị chia cắt bởi các ranh giới hành chính cứng nhắc.

Đồng thời, cấp phường, xã sẽ có nhiều quyền hạn hơn trong việc giải quyết các vấn đề tại chỗ, giảm áp lực cho chính quyền thành phố. Nếu triển khai tốt, mô hình này sẽ giúp TPHCM nâng cao năng lực quản lý đô thị, đồng thời cải thiện đáng kể chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp.

"Việc chuyển đổi sang mô hình chính quyền 2 cấp không chỉ đơn thuần là việc thay đổi bộ máy hành chính mà còn mở ra nhiều cơ hội để TPHCM tăng tốc phát triển.

Trước tiên, việc cắt giảm một tầng nấc trung gian sẽ giúp thành phố vận hành hiệu quả hơn; các quy trình phê duyệt sẽ trở nên nhanh chóng, giúp thành phố phản ứng kịp thời với các biến động kinh tế - xã hội", ông Nguyễn Tuấn Anh nhận định.

Một lợi ích quan trọng khác là tạo điều kiện để đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho chính quyền cơ sở. Khi cấp phường, xã được trao nhiều quyền hạn hơn, người dân và doanh nghiệp sẽ không còn phải lên cấp thành phố để giải quyết những thủ tục đơn giản, qua đó giảm áp lực hành chính và tiết kiệm thời gian.

Mô hình này cũng giúp nâng cao trách nhiệm của chính quyền địa phương, khi mỗi phường, xã có vai trò rõ ràng hơn trong quản lý khu vực của mình.

Đặc biệt, việc tinh gọn bộ máy sẽ giúp TPHCM có thêm nguồn lực tài chính để đầu tư vào các lĩnh vực thiết yếu. Thay vì chi ngân sách cho bộ máy cồng kềnh, thành phố có thể tập trung hơn vào hạ tầng, giao thông, giáo dục, y tế và các dịch vụ công khác.

Bên cạnh đó, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp cũng mở ra cơ hội để thành phố đẩy mạnh quá trình chuyển đổi số. Khi quyền lực được phân bổ rõ ràng hơn giữa 2 cấp chính quyền, các hệ thống dữ liệu có thể được tích hợp tốt hơn, giúp các thủ tục hành chính trở nên nhanh gọn.

"Một chính quyền số vận hành hiệu quả sẽ giúp TPHCM bắt kịp với xu hướng đô thị thông minh, nâng cao chất lượng sống cho người dân và cải thiện môi trường kinh doanh", chuyên gia nhấn mạnh.

Ảnh: Nguyễn Vy, Nam Anh, Bảo Quyên