PGS.TS Tâm lý Huỳnh Văn Sơn:

Trẻ nói dối: Phải chăng từ áp lực giáo dục?

Dân trí “Giáo dục hiện nay cũng gặp phải nhiều “bệnh” cần chữa như: bệnh thành tích, ngồi nhầm lớp... Những đều này làm cho trẻ thấy áp lực và việc nói dối, quay cóp thi cử… là một trong những biện pháp giúp trẻ vượt qua những áp lực nặng nề và xuất phát từ nhiều phía đó”.
>>“Học sinh hư, đáp án là bố mẹ”

PGS. TS Tâm lý Huỳnh Văn Sơn - phó Chủ tịch Hội Tâm lý học xã hội Việt Nam, Trưởng bộ môn Tâm lý học (Trường ĐH Sư phạm TPHCM) đã chia sẻ như vậy với PV Dân trí khi bàn về tình trạng đạo đức học đường xuống cấp hiện nay và nhất là việc học sinh nói dối tăng theo cấp học.  

Trẻ nói dối vì bị áp lực của những “căn bệnh” giáo dục
PGS. TS Tâm lý Huỳnh Văn Sơn - phó Chủ tịch Hội Tâm lý học xã hội Việt Nam, Trưởng bộ môn Tâm lý học (Trường ĐH Sư phạm TPHCM).

Theo kết quả của một cuộc điều tra xã hội học cho thấy, tỉ lệ nối dối cha mẹ ở học sinh cấp 1 là 22%, cấp 2 là 50%, cấp 3 là 64% và sinh viên là 80%. Người xưa thường nói “Nhân chi sơ, tính bổn thiện”, nhưng từ kết quả này cho thấy ngay từ nhỏ trẻ đã nói dối? Ông có đánh giá gì?

Không riêng trong môi trường học đường mà thiết nghĩ trong các môi trường khác kết quả cũng sẽ có sự tương đồng. "Nhân chi sơ, tính bổn thiện" ý nói: con người ta sinh ra vốn dĩ là thiện. Tuy nhiên, chúng ta thấy rằng ngay từ khi sinh ra con người đã chịu tác động của rất nhiều yếu tố như môi trường sống, sự giáo dục của gia đình... Chính do những yếu tố này mà cái thiện ấy vẫn còn duy trì, hoặc dần mất đi.

Trong triết học Phật giáo, có đề cập đến quan điểm về ngũ giới, đó là: bất sát, bất tà đạo, bất tà dâm, bất vọng ngữ, bất ẩm tửu. Trong đó, bất vọng ngữ, nghĩa là không được nói dối. Ngay bản thân người tu đạo còn khó giữ được giới này, huống chi là người thường.

Nói dối có nhiều loại, chúng khác nhau ở nguồn gốc, mục đích và động cơ dẫn đến việc nói dối. Nói dối người bệnh để tinh thần họ không chán nản, nói dối cha mẹ để cha mẹ khỏi lo lắng... Tích cực có, tiêu cực có, tuy nhiên, tất cả những hành động phản ánh không đúng thực tế đều gọi là nói dối. Lúc nhỏ, các mối quan hệ ít hơn, vấn đề cần suy nghĩ và giải quyết cũng ít hơn, cho nên động cơ và mục đích nói dối cũng ít, dẫn đến hành vi nói dối ít. Dần lớn lên, các mối quan hệ xã hội tăng lên, và theo cách suy luận như trên, thì hành vi nói dối cũng tăng theo.

Tỉ lệ trên cùng với các hiện tượng gian lận thi cử… khiến nhiều người đặt câu hỏi rằng phải chăng đạo đức học đường đang xuống cấp trầm trọng?

Có hay không việc đạo đức học đường đang xuống cấp trầm trọng, đó là một vấn đề đang rất được quan tâm trong giai đoạn hiện nay. Đạo đức học đường không chỉ thể hiện ở hành vi nói dối, mà nó thể hiện qua nhiều hành vi, thái độ khác nữa.

Một mặt, cần lưu ý đến sự xuống cấp của đạo đức, bởi thực tế, nó cũng đang có dấu hiệu xuống cấp, một phần do ảnh hưởng của quá trình công nghiệp hóa, do sự phát triển rầm rộ của công nghệ, giới trẻ tiếp xúc với rất nhiều thông tin mới, lối sống mới, tích cực, tiêu cực đều có cả. Vấn đề là sự chọn lọc tiếp thu. Mặt khác, cần xét đến mặt tích cực của việc nói dối trong một số trường hợp cụ thể.

Chuyện gian dối trong học đường phải chăng cũng là phản ánh hiện trạng chung của xã hội, việc nói dối đã trở thành thói quen hiện nay?

Giống như nhiều hành vi khác, con người ta thường có tư tưởng: đã làm một lần, thì làm thêm lần nữa cũng chả sao. Dần dần, đối với một bộ phận giới trẻ, nói dối trở thành một hành vi mất kiểm soát. Gặp chuyện nan giải, cần thiết phải nói dối cũng nói. Không gặp chuyện nan giải gì, cũng nói dối.

Giáo dục hiện nay cũng gặp phải nhiều “bệnh” cần chữa như: bệnh thành tích, ngồi nhầm lớp... Chính những đều này làm cho trẻ cảm thấy áp lực và nói dối, quay cóp trong thi cử... là một trong những biện pháp giúp trẻ vượt qua những áp lực nặng nề và xuất phát từ nhiều phía đó.

Theo ý kiến của nhiều chuyên gia thì những nguyên nhân dẫn đến sự thay đổi tâm lý và có phần hư hỏng của học sinh hiện nay là do sự thay đổi nhanh chóng của môi trường, điều kiện sống của các em ngày càng đầy đủ hơn. Vì sao có sự đi ngược như vậy, thưa ông?

Cuốn theo sự phát triển của khoa học kỹ thuật, sự nâng cao giá trị đời sống vật chất và tinh thần, còn có những hệ lụy đi kèm. Đời sống muốn phát triển, tức con người phải bỏ thời gian chăm lo cho đời sống vật chất, từ đó, thời gian dành cho đời sống tinh thần ngày càng trở nên thiếu thốn. Những lề lối của nếp sống khi xưa dần phai nhạt và trở nên cũ kỹ, ít ai quan tâm đến, dù những lề lối ấy có trở nên lạc hậu hay không.

Theo ông, làm sao để cải thiện hiện trạng này? Làm sao thay đổi được việc các gia đình chỉ muốn con học giỏi mà dường như quên “dạy con nên người”?

Cải thiện tình trạng này đòi hỏi một bước chuyển biến trong nền giáo dục. Một khi con người ta không còn phải lo toan nhiều cho đời sống vật chất, thì đời sống tinh thần sẽ được chăm lo nhiều hơn.

Tuy nhiên, cần có sự phối hợp  mang tính chủ động giữa nhà trường và xã hội trong việc tác động vào nhận thức của các bậc làm cha mẹ, để học thấy được tầm quan trọng của việc “dạy con nên người”. Người gần gũi nhất với trẻ nhất là cha mẹ, họ phải làm gương cho con của mình, đừng dạy trẻ bằng lời nói mà hãy dạy chúng bằng hành động. Cha mẹ phải nêu gương về tính chân thật, sống thật thà để con cái học tập và noi theo, đừng nói dối con của mình thì cũng không nghe lời nói dối từ chúng.

Giáo dục không nên chỉ chú trọng vào giáo dục trí tuệ mà phải đề cao tất cả các mặt khác, đặc biệt là giáo dục đạo đức để trẻ có thể phát triển toàn diện bản thân mình. Chúng ta đang xây dựng “Xã hội hóa học tập”, điều này đồng nghĩa với việc trẻ sống, sinh hoạt trong nhà trường, gần gũi với bạn bè và thầy cô giáo ngày càng nhiều hơn. Có một thực tế đáng lưu tâm, hiện nay hầu hết tất cả các trường học không có dạy tâm lý lứa tuổi và dạy cách hình thành nhân cách sống cho trẻ em. Một bộ phận đội ngũ giáo viên có kĩ năng sống chưa đáp ứng yêu cầu xã hội đặt ra, về số lượng và quan trọng là về chất lượng. Có những giáo viên kĩ năng sống không được đào tạo bài bản tại các trường đại học, không nắm vững tâm sinh lý người học. Chính vì vậy mà để giáo dục được các em học sinh cần phải có thời gian và chiến lược từ Bộ GD-ĐT.

Xin  trân trọng cảm ơn PGS.TS!

Lê Phương

MỚI NHẤT
Hà Nội vẫn còn tình trạng lạm thu, dạy thêm học thêm
Hà Nội vẫn còn tình trạng lạm thu, dạy thêm học thêm

Tại buổi giao ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội chiều 8/10, Chánh thanh tra Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội, Hoàng Cơ Chính đã thông báo về tình trạng lạm thu và dạy thêm học thêm.

Thứ tư, 09/10/2013 - 01:53

Trà Vinh: Hỗ trợ 100% học phí đào tạo bác sĩ hệ chính quy
Trà Vinh: Hỗ trợ 100% học phí đào tạo bác sĩ hệ chính quy

(Dân trí) - Học bác sĩ hệ chính quy được hỗ trợ 100% học phí; những người có bằng bác sĩ tự nguyện về công tác ở xã, huyện được hỗ trợ từ 60 đến 70 triệu đồng và được bố trí nhà ở công vụ…

Thứ tư, 09/10/2013 - 01:02

Vị tướng của những người làm công tác khuyến học
Vị tướng của những người làm công tác khuyến học

(Dân trí) - “Hầu hết các cuộc họp hàng năm về công tác khuyến học và các Đại hội khuyến học tiếp theo, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đều đến dự. Những lần bận không đến dự họp được, Đại tướng viết thư gửi đến động viên những người làm công tác khuyến học…”.

Thứ ba, 08/10/2013 - 04:24

Trường Quốc Học Huế tưởng nhớ Đại tướng Võ Nguyên Giáp
Trường Quốc Học Huế tưởng nhớ Đại tướng Võ Nguyên Giáp

(Dân trí) - Ngày 7/10, tại trường THPT chuyên Quốc Học Huế đã diễn ra lễ tưởng niệm Đại tướng Võ Nguyên Giáp, cựu học trò xuất sắc của trường.

Thứ ba, 08/10/2013 - 03:32

Những dòng họ không có con cháu bỏ học
Những dòng họ không có con cháu bỏ học

(Dân trí) - Dòng họ có tác dụng gắn kết mọi gia đình trong việc duy trì và phát huy những truyền thống tốt đẹp của họ tộc. Ngày nay hàng vạn dòng họ thi đua nhau khuyến khích con cháu học tập. Thậm chí, có dòng họ còn đặt ra “kỷ luật” không để con cháu bỏ học.

Thứ ba, 08/10/2013 - 11:58

Cẩn trọng nuôi con theo phương pháp sính ngoại
Cẩn trọng nuôi con theo phương pháp sính ngoại

(Dân trí) - Nuôi dạy trẻ theo cách của người Mỹ, người Nhật, Do Thái... được một số bậc phụ huynh áp dụng để mong con thành tài, thành người. Vậy nhưng, phương pháp có kết quả hay không còn phụ thuộc vào tính cách đứa trẻ và cả văn hóa, môi trường sống.

Thứ ba, 08/10/2013 - 07:42

Đại tướng Võ Nguyên Giáp bàn về giáo dục
Đại tướng Võ Nguyên Giáp bàn về giáo dục

Từng là một thầy giáo dạy Sử, trong cuộc đời mình, Đại tướng Võ Nguyên Giáp luôn dành sự quan tâm đặc biệt đến sự nghiệp giáo dục. Sau đây là một phần bài viết về giáo dục của Thầy giáo - Đại tướng Võ Nguyên Giáp.

Thứ ba, 08/10/2013 - 07:20

Hơn 3.000 cuốn vở đến với học sinh vùng rốn lũ
Hơn 3.000 cuốn vở đến với học sinh vùng rốn lũ

(Dân trí) - Để động viên và giúp các em vùng rốn lũ xứ Nghệ khắc phục hậu quả sau lũ, các nhà hảo tâm đã quyên góp hơn 3.000 cuốn vở giúp các em.

Thứ ba, 08/10/2013 - 07:18

Chuyển sinh viên ĐH Hùng Vương TPHCM sang 4 trường để thi tốt nghiệp
Chuyển sinh viên ĐH Hùng Vương TPHCM sang 4 trường để thi tốt nghiệp

(Dân trí) - UBND TPHCM vừa có quyết định thành lập Ban Chỉ đạo tổ chức chuyển sinh viên năm cuối của trường ĐH Hùng Vương TPHCM sang các trường đại học khác trên địa bàn thành phố để tổ chức thi, bảo vệ khóa luận và cấp bằng tốt nghiệp.

Thứ hai, 07/10/2013 - 06:09

Khâm phục những gia đình làm thuê để con được đi học
Khâm phục những gia đình làm thuê để con được đi học

(Dân trí) - Không có ruộng đất, không có nghề nghiệp, không đủ cơm ăn hàng ngày… nhưng họ vẫn bền bỉ, ngày ngày làm thuê, cuốc mướn, tích cóp dành dụm để nuôi con ăn học thành người.

Thứ hai, 07/10/2013 - 02:37

Chàng sinh viên Việt tỏa sáng trên “đất nước hoa hồng”
Chàng sinh viên Việt tỏa sáng trên “đất nước hoa hồng”

(Dân trí) - Hiện là sinh viên năm thứ 4 Trường Đại học Công nghệ Hóa - Luyện kim Sofia (Bungari), chàng sinh viên Bùi Hữu Hậu (23 tuổi, quê xứ Nghệ) giành được những thành tích "đáng nể" khi học tập ở đất nước Bungari.

Thứ hai, 07/10/2013 - 01:32

Cô giáo đã tử vong sau hơn 1 tuần điều trị
Cô giáo đã tử vong sau hơn 1 tuần điều trị

(Dân trí) - Sáng ngày 7/10, người nhà của cô giáo P. T. M. T (33 tuổi, giáo viên Trường Mầm non Tuổi Thơ, huyện Cầu Ngang, tỉnh Trà Vinh) cho biết cô T. đã tử vong sau hơn 1 tuần điều trị tại bệnh viện.

Thứ hai, 07/10/2013 - 10:26

ĐÁNG QUAN TÂM
Đào tạo nghề chất lượng cao
Đào tạo nghề chất lượng cao

Theo Tổng cục Dạy nghề, dự kiến đến năm 2020, cả nước sẽ xây dựng 40 trường nghề chất lượng cao. Từ năm học này sẽ đào tạo một số ngành nghề theo tiêu chuẩn ASEAN và chuẩn quốc tế.

Thứ hai, 07/10/2013 - 10:02

ĐH Thành Đô được phép đào tạo ngành Dược, Điều dưỡng
ĐH Thành Đô được phép đào tạo ngành Dược, Điều dưỡng

Bộ GD-ĐT vừa cho phép ĐH Thành Đô được đào tạo ngành Điều dưỡng hệ CĐ và ngành Dược hệ ĐH. Vậy hướng đi tiếp theo của nhà trường cũng như đảm bảo chất lượng đào tạo hai ngành học mới này sẽ như thế nào?

Thứ hai, 07/10/2013 - 10:00

Phụ huynh Anh cũng chọn trường
Phụ huynh Anh cũng chọn trường

Gần 1/4 bậc cha mẹ ở Anh có con đi học sẵn sàng chi thêm 2%-10% giá trị thực để mua một ngôi nhà nằm gần các ngôi trường tốt để con được theo học.

Thứ hai, 07/10/2013 - 08:05

Cảm phục tấm gương cô bé không chân tay vẫn ham học
Cảm phục tấm gương cô bé không chân tay vẫn ham học

Không có chân, tay từ khi sinh ta nhưng bé Nguyễn Linh Chi (8 tuổi, ở Yên Bái) vẫn có thể dùng bút viết chữ và luôn khát khao học thật giỏi.

Thứ hai, 07/10/2013 - 08:00

Trao tặng 335 suất học bổng đến học sinh nghèo hiếu học Đồng Nai
Trao tặng 335 suất học bổng đến học sinh nghèo hiếu học Đồng Nai

Ngày 5/10, chương trình học bổng “Cho em đến trường” của Công ty Ajinomoto Việt Nam phối hợp cùng Hội Khuyến học tỉnh trao tặng 240 suất học bổng các học sinh nghèo hiếu học các trường tiểu học, THCS và THPT với tổng trị giá là 212 triệu đồng cùng nhiều quà tặng thiết thực.

Thứ hai, 07/10/2013 - 08:00

Thu hồi bằng Tiến sĩ của phó Viện trưởng Ngân hàng - Tài chính
Thu hồi bằng Tiến sĩ của phó Viện trưởng Ngân hàng - Tài chính

(Dân trí) - Bộ GD-ĐT vừa giao cho Vụ Giáo dục Đại học tham mưu cho Bộ trưởng Bộ GD-ĐT tiến hành thu hồi bằng tiến sĩ của ông Hoàng Xuân Quế, Phó viện trưởng Viện Tài chính - Ngân hàng, Trường ĐH Kinh tế quốc dân với lý do "đạo văn".

Chủ nhật, 06/10/2013 - 04:58

Ba cụ… sinh viên
Ba cụ… sinh viên

81 tuổi, cụ Hoàng Ân (thôn Tân Phượng, xã Tân Mỹ, TP Bắc Giang, tỉnh Bắc Giang) đang là sinh viên năm cuối của Trường Đại học Mở Hà Nội theo hệ đào tạo từ xa, chuyên ngành Luật Kinh tế, học tại Trung tâm giáo dục thường xuyên tỉnh Bắc Giang. Cũng trong lớp của cụ còn có một sinh viên 55 tuổi và một sinh viên 74 tuổi.

Chủ nhật, 06/10/2013 - 10:09

“Săn” vé xuất ngoại miễn phí
“Săn” vé xuất ngoại miễn phí

Sinh viên cần bắt đầu và tích lũy thế nào để “săn” được những tấm vé xuất ngoại, ngay từ năm thứ nhất? Vài tư vấn của hai “thợ săn”: Trương Văn Lộc (trường ĐH Ngoại thương, cơ sở 2, TPHCM) và Vũ Đỗ Khanh (trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG TPHCM) sẽ cung cấp cho bạn những bí quyết thiết thực.

Chủ nhật, 06/10/2013 - 09:39

20 sinh viên đặc biệt tỉnh Thái Nguyên nhận học bổng của Viettel
20 sinh viên đặc biệt tỉnh Thái Nguyên nhận học bổng của Viettel

Tối 5/10, tại Thái Nguyên, Tổng công ty Viễn thông Viettel đã tổ chức trao học bổng cho 10 sinh nghèo học giỏi và 10 tân sinh viên là thủ khoa xuất sắc trên địa bàn.

Chủ nhật, 06/10/2013 - 09:34

Đại tướng Võ Nguyên Giáp: Thầy giáo dạy Lịch sử nổi tiếng
Đại tướng Võ Nguyên Giáp: Thầy giáo dạy Lịch sử nổi tiếng

(Dân trí) -Mặc dù Đại tướng Võ Nguyên Giáp được thế giới biết đến bởi thiên tài quân sự, nhưng hình ảnh của vị tướng “võ - văn song toàn” còn ghi dấu ấn rõ nét trong ký ức người dân Việt Nam với tư cách là nhà giáo dục - thầy giáo dạy Lịch sử nổi tiếng.

Chủ nhật, 06/10/2013 - 08:00

Thế giới đang thiếu 1,6 triệu giáo viên phổ thông
Thế giới đang thiếu 1,6 triệu giáo viên phổ thông

Nhân Ngày giáo viên toàn cầu 5/10, Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO) vừa công bố báo cáo, cho biết để hoàn thành mục tiêu phổ cập giáo dục cơ sở vào năm 2015, thế giới cần có thêm 1,6 triệu giáo viên.

Chủ nhật, 06/10/2013 - 03:55

GS Trần Hồng Quân: Đổi mới giáo dục phải xóa bỏ cầm tay chỉ việc!
GS Trần Hồng Quân: Đổi mới giáo dục phải xóa bỏ cầm tay chỉ việc!

(Dân trí) - Đổi mới giáo dục phải xóa bỏ cơ chế chủ quản, xóa bỏ cơ chế xin cho, xóa bỏ cầm tay chỉ việc; học phải trả tiền… trong trường hợp đó đòi hỏi chúng ta phải có tư duy mới - GS Trần Hồng Quân khẳng định.

Thứ bảy, 05/10/2013 - 09:37