Dự kiến chi 38.500 tỷ đồng xử lý ô nhiễm, phát triển thủy lợi Bắc Hưng Hải

Chiều 26/2, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức hội nghị nghe báo cáo phương án xử lý ô nhiễm môi trường hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải và bàn giải pháp phát triển tổng thể hệ thống theo hướng hiện đại, đa mục tiêu, bền vững.

Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp, những năm gần đây, hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải phải đối mặt nhiều thách thức nghiêm trọng dưới sức ép của đô thị hóa, công nghiệp hóa và biến đổi khí hậu.

Điển hình là ô nhiễm môi trường nước kéo dài, trở thành “điểm nóng” nhưng chưa được xử lý triệt để, ảnh hưởng lớn đến chức năng cấp, tiêu nước cũng như tiềm năng phát triển đa mục tiêu của công trình.

Ông Hiệp dẫn chứng nguồn nước chủ yếu từ sông Hồng qua cống Xuân Quan gần đây chỉ đạt khoảng 20% lưu lượng thiết kế do mực nước sông hạ thấp. Cùng với đó, xâm nhập mặn có xu hướng gia tăng, độ mặn trên 3‰ xuất hiện thường xuyên hơn, trong khi ngưỡng cho phép để lấy nước dưới 1‰.

Trận mưa lũ do bão số 3 (Yagi) tháng 9/2024 với lượng mưa bình quân trên 400mm, lũ sông Thái Bình vượt báo động III, sông Luộc vượt báo động II khiến tiêu thoát nước trên hệ thống bị gián đoạn nghiêm trọng. Kênh chính của hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải quá tải, hơn 120 vị trí bờ kênh có nguy cơ vỡ hoặc tràn, gây ngập úng kéo dài trên 21.000ha đất nông nghiệp, gây ảnh hưởng lớn đến đời sống người dân.

Trong khi đó, áp lực phát triển kinh tế - xã hội trong vùng ngày càng cao, với gần 3,3 triệu dân, tỷ lệ đô thị hóa gần 32%, là vùng dân cư đông đúc bậc nhất cả nước. Số lượng đô thị, khu công nghiệp theo quy hoạch sẽ tiếp tục tăng mạnh, kéo theo nhu cầu cấp nước, đặc biệt tiêu úng tăng gấp 2,4 lần so với năng lực thiết kế ban đầu của hệ thống thủy lợi này.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã xây dựng định hướng phát triển tổng thể hệ thống Bắc Hưng Hải trở thành mô hình mẫu về thủy lợi hiện đại, lấy khai thác nguồn nước và hạ tầng thủy lợi phục vụ đa mục tiêu làm cốt lõi, bảo vệ môi trường sinh thái bền vững làm nền tảng. 

Ba nhóm nhiệm vụ, giải pháp chính cũng được cơ quan này đề xuất, gồm: Hoàn thiện hạ tầng, hiện đại hóa quản lý, cải tạo 13 công trình đầu mối lớn như Xuân Quan, Cầu Cát, An Thổ, Nam Kẻ Sặt cũng như lắp đặt hệ thống quan trắc tự động, gia cố các đoạn kênh xung yếu; kiểm soát ô nhiễm và quản lý chất lượng nước; khai thác đa tầng không gian, phát triển đô thị sinh thái dọc kênh, kết nối du lịch, tạo quỹ đất phát triển đô thị và dịch vụ.

Đại diện Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết trong tổng kinh phí dự kiến khoảng 38.500 tỷ đồng (chưa bao gồm giải phóng mặt bằng và chỉnh trang), bộ này dự kiến bố trí 6.000 tỷ đồng, còn lại do các địa phương (Hà Nội, Bắc Ninh, Hưng Yên, Hải Phòng) đảm nhận.

Hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải nằm ở trung tâm vùng Đồng bằng sông Hồng, bao gồm toàn bộ địa giới tỉnh Hưng Yên (cũ), một phần các tỉnh Hải Dương (cũ), Bắc Ninh và Hà Nội.

Khởi công vào tháng 10/1958, công trình này được hoàn thành ngày 1/5/1959, trở thành hệ thống thủy lợi lớn nhất miền Bắc thời bấy giờ, được nhân dân gọi là “Đại thủy nông Bắc - Hưng - Hải”.

Hệ thống có nhiệm vụ cấp nước tưới cho trên 116.600ha đất nông nghiệp, tạo nguồn cho nuôi trồng thủy sản, dân sinh và các ngành kinh tế. Hệ thống thủy lợi này cũng tiêu thoát nước cho gần 199.000ha đất nông nghiệp, công nghiệp, đô thị và hạ tầng.