Vì sao Trung Quốc không “giải cứu” Iran trước Mỹ?

Với việc Mỹ rút khỏi thỏa thuận hạt nhân Iran, Trung Quốc và EU phải đối mặt với thách thức làm sao để cân bằng giữa các lợi ích đa phương.
>>Nga "ra tay" cứu thỏa thuận hạt nhân Iran
>>Lý do Nga “ngó lơ” đồng minh Iran trước cuộc tấn công của Israel tại Syria
>>Israel - Iran bên miệng hố chiến tranh

Sau khi Mỹ rút khỏi thỏa thuận hạt nhân Iran (hay còn có tên gọi khác là Kế hoạch Hành động chung toàn diện - JCPOA) ngày 8/5 vừa qua và tuyên bố thực thi trở lại biện pháp trừng phạt đối với Iran, Ngoại trưởng Iran Mohammad Javad Zarif có chuyến công du một loạt các quốc gia trong đó có Trung Quốc, nhằm cứu vãn và xây dựng một tương lai rõ ràng cho thỏa thuận này.


Tổng thống Mỹ Donald Trump ký tuyên bố rút Mỹ khỏi thỏa thuận hạt nhân Iran. Ảnh: Reuters.

Tổng thống Mỹ Donald Trump ký tuyên bố rút Mỹ khỏi thỏa thuận hạt nhân Iran. Ảnh: Reuters.

Iran đang cố gắng giành được sự đảm bảo của Trung Quốc về duy trì thỏa thuận hạt nhân trong bối cảnh Bộ Thương mại Mỹ cấm các công ty Mỹ bán linh kiện cho ZTE – một trong những công ty IT lớn nhất của Trung Quốc trong vòng 7 năm tới và phạt công ty này 1,1 tỷ USD vì vi phạm lệnh trừng phạt đối với Iran và Triều Tiên.

Trung Quốc là đối tác quan trọng của Iran

Trung Quốc không chỉ là nhà mua dầu mỏ lớn nhất của Iran mà còn là một đối tác quan trọng về chính trị. Trong năm 2017, trao đổi thương mại giữa hai bên ước tính vào khoảng 37,18 tỷ USD, cao hơn 13% so với năm 2016. Trung Quốc cũng là một trong số ít các nhà đầu tư nước ngoài vào Iran. Tổng công ty Dầu khí Quốc gia Trung Quốc (CNPC) có 30% cổ phần trong thỏa thuận trị giá hàng tỉ đô la nhằm xúc tiến giai đoạn 11 của South Pars - mỏ khí đốt lớn nhất Iran. Đây là thỏa thuận lớn nhất đạt được giữa hai bên sau khi Iran và nhóm P5+1 ký kết JPCOA. Sau khi công ty dầu khí Total của Pháp rút ra khỏi thỏa thuận kinh tế nêu trên cổ phần của CNPC đã gia tăng đáng kể. Bên cạnh đó, Trung Quốc cũng ký kết thỏa thuận trị giá 10 tỉ USD hỗ trợ các dự án khác tại Iran.

Về mặt chính trị, sau khi JPCOA được thực thi vào tháng 1/2016, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã tới thăm Iran. Chuyến thăm này dẫn đến việc ký kết 17 thỏa thuận song phương, trong đó có việc thiết lập lộ trình 25 năm nhằm mở rộng quan hệ giữa hai nước và phát triển thương mại. Hai bên cũng nhất trí tăng cường trao đổi thương mại song phương lên tới 600 tỷ USD trong 10 năm kể từ thời điểm đó.

Trung Quốc rơi vào thế khó

Iran cho rằng, với mối quan hệ gắn bó nêu trên, Trung Quốc sẽ rất quan tâm đến việc duy trì thỏa thuận JCPOA, đồng thời mong muốn nhận được sự hỗ trợ của Trung Quốc. Tuy nhiên, Iran có lẽ chưa nhận thức được, rào cản lớn nhất hiện nay đối với Trung Quốc chính là quan hệ thương mại với Mỹ.

Nhìn tổng thể, giao dịch thương mại của Iran chỉ chiếm một phần nhỏ trong khối lượng giao dịch thương mại nước ngoài của Trung Quốc. Trong năm 2017, giao dịch thương mại với Iran chiếm 1% tổng khối lượng thương mại nước ngoài của Trung Quốc trị giá 4,28 nghìn tỷ USD. Trao đổi thương mại Mỹ-Trung năm 2017 ở mức 636 tỷ USD, cao gấp 17 lần so với trao đổi thương mại giữa Trung Quốc và Iran. Thêm vào đó 90% giao dịch thương mại của Trung Quốc đến từ khu vực tư nhân, trong đó các công ty đa quốc gia chiếm 40%.

Trung Quốc cũng như Liên minh Châu Âu hiện nay đang phải đối mặt với tình huống phức tạp trong hợp tác kinh tế với Iran do lệnh cấm vận của Mỹ, mà ZTE là một điển hình. Việc thiếu các phụ kiện của Mỹ trong dây chuyền sản xuất đã khiến công ty này đứng trước bờ vực phá sản. Thực tế nêu trên khiến Trung Quốc nhận ra rằng nước này cần phải tính toán thiệt hơn trong xử lý quan hệ với cả 2 bên. Chính phủ cũng như các công ty của Trung Quốc không còn lựa chọn nào khác ngoài phải dần dần thích ứng trước việc Mỹ khôi phục trừng phạt đối với Iran.

Sự im lặng của Trung Quốc một phần cũng được hiểu là do Tổng thống Donald Trump hôm 14/5 vừa qua đã để ngỏ “một con đường sống” cho ZTE. Ông Trump tuyên bố sẽ xem xét lại các hình phạt đối với tập đoàn ZTE của Trung Quốc khi cho rằng đây là đối tác lớn của các nhà cung cấp linh kiện IT tại Mỹ. Nhà lãnh đạo Mỹ cho rằng vấn đề của ZTE có thể được đưa ra thương lượng với phía Trung Quốc. Vẫn chưa rõ ông sẽ làm thế nào để cứu vãn tình hình và liệu ông có muốn nhận bất cứ sự đánh đổi nào từ Trung Quốc hay không.

Hãng tin Bloomberg ngày 18/5 dẫn thông báo của Nhà Trắng cho biết, Trung Quốc tuyên bố sẽ chấm dứt cuộc điều tra chống bán phá giá và chống trợ cấp đối với mặt hàng nông sản lúa miến của Mỹ. Biện pháp vừa nêu được coi là sự nhượng bộ và thể hiện lập trường hòa giải của Trung Quốc trước căng thẳng thương mại giữa hai bên.

Trung Quốc muốn đẩy trách nhiệm cho EU

Với việc Mỹ rút khỏi thỏa thuận hạt nhân Iran, Trung Quốc cũng như Liên minh Châu Âu phải đối mặt với thách thức làm sao để cân bằng giữa các lợi ích đa phương. Nếu sử dụng biện pháp cứng rắn để duy trì thỏa thuận hạt nhân Iran, Trung Quốc sẽ rất khó trong xử trí quan hệ thương mại với Mỹ trong bối cảnh nước này phải gánh trên vai trách nhiệm to lớn giải quyết các mâu thuẫn quốc tế trên cương vị là một cường quốc mới nổi.

Thỏa thuận hạt nhân bị phá bỏ tất yếu có thể dẫn đến sự bất ổn lớn hơn ở Trung Đông và thay đổi cán cân quyền lực trong khu vực. Những thay đổi như vậy sẽ gây tổn hại lợi ích và sự hiện diện của Trung Quốc ở Trung Đông. Tuy nhiên, Trung Quốc cũng cần phải tính đến thiệt hại về kinh tế khi mà một cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung đang lờ mờ hiện ra trước mặt.

Hơn nữa Trung Quốc có lẽ cũng hiểu rằng, trách nhiệm cứu vãn thỏa thuận này còn nằm trên vai của các nhà lãnh đạo Châu Âu, đặc biệt là các quốc gia đầu tàu như Đức, Pháp, Anh. Bởi trước đó, các quốc gia này nhiều lần bày tỏ sẵn sàng đưa ra phản ứng cứng rắn với Mỹ để duy trì thỏa thuận hạt nhân Iran. Châu Âu cũng muốn khởi động đàm phán về chương trình tên lửa và hạt nhân Iran sau năm 2025- thời điểm thỏa thuận chính thức hết hiệu lực.

Theo nhà phân tích Mohsen Shariatinia, thuộc Đại học Shahid Beheshti của Iran, giải pháp tốt nhất hiện nay là Bắc Kinh cần phải tìm cách duy trì mức độ tương tác kinh tế tối thiểu với Iran song song với việc thích ứng dần các biện pháp trừng phạt mới của Mỹ. Và có lẽ nước cờ khôn khéo nhất của Bắc Kinh chính là đẩy trách nhiệm cứu vãn thỏa thuận hạt nhân cho EU.

Hồng Anh

VOV

MỚI NHẤT
Cô dâu của Hoàng tử Harry nhận tước vị chưa từng có trong lịch sử
Cô dâu của Hoàng tử Harry nhận tước vị chưa từng có trong lịch sử

(Dân trí) - Điện Kensington hôm nay đã thông báo tước hiệu dành cho Hoàng tử Harry và hôn thê người Mỹ Meghan Markle đúng vào ngày diễn ra đám cưới của cặp đôi này.

Thứ bảy, 19/05/2018 - 03:59

Đêm độc thân cuối cùng của Hoàng tử Harry và bạn gái người Mỹ
Đêm độc thân cuối cùng của Hoàng tử Harry và bạn gái người Mỹ

(Dân trí) - Trong đêm cuối cùng trước đám cưới cổ tích, Hoàng tử Anh Harry đã ở cùng anh trai là Hoàng tử William tại một khách sạn 5 sao, trong khi cô dâu Meghan Markle dành thời gian bên mẹ trong một khách sạn khác gần điểm tổ chức lễ cưới.

Thứ bảy, 19/05/2018 - 03:41

Chuyện bên lề thú vị về đám cưới cổ tích của Hoàng gia Anh
Chuyện bên lề thú vị về đám cưới cổ tích của Hoàng gia Anh

(Dân trí) - Là một trong những sự kiện được chờ đón nhất trong năm tại Anh, đám cưới của Hoàng tử Harry và bạn gái người Mỹ Meghan Markle thu hút sự chú ý của công chúng từ những chi tiết nhỏ nhất.

Thứ bảy, 19/05/2018 - 03:01

Meghan Markle - Nàng dâu "phá cách" nhất trong lịch sử Hoàng gia Anh
Meghan Markle - Nàng dâu "phá cách" nhất trong lịch sử Hoàng gia Anh

(Dân trí) - Hôm nay, Meghan Markle sẽ chính thức trở thành vợ của Hoàng tử Anh Harry. Từ một thường dân trở thành thành viên hoàng gia, Meghan được coi là nàng dâu khác biệt nhất trong lịch sử Hoàng gia Anh

Thứ bảy, 19/05/2018 - 02:52

Bên trong 8 két sắt của cựu thủ tướng Najib có gì?
Bên trong 8 két sắt của cựu thủ tướng Najib có gì?

Một két sắt thuộc về cựu thủ tướng Malaysia Najib Razak đã được mở sau khi thợ khóa mất nhiều giờ để khoan nó.

Thứ bảy, 19/05/2018 - 02:03

Báo động tình trạng vô sinh ở Trung Quốc
Báo động tình trạng vô sinh ở Trung Quốc

(Dân trí) - Vì nhiều nguyên nhân khác nhau, Trung Quốc, quốc gia đông dân nhất thế giới, đang phải đối diện với một vấn đề gây “đau đầu” khi ngày càng nhiều các cặp vợ chồng gặp khó khăn trong chuyện sinh con.

Thứ bảy, 19/05/2018 - 01:25

Khoảnh khắc máy bay chở khách Cuba lao xuống và phát nổ
Khoảnh khắc máy bay chở khách Cuba lao xuống và phát nổ

(Dân trí) - Một đoạn video được chia sẻ trên mạng cho thấy khoảnh khắc khi máy bay của hãng hàng không Cuba Cubana de Aviacion lao xuống đất và nổ tung ở một cánh đồng gần sân bay quốc tế José Martí ở thủ đô Havana sáng 18/5.

Thứ bảy, 19/05/2018 - 12:43

Thiếu tá Triều Tiên đào tẩu sang Hàn Quốc
Thiếu tá Triều Tiên đào tẩu sang Hàn Quốc

(Dân trí) - Một thiếu tá quân đội Triều Tiên cùng với một người nữa đã đào tẩu sang Hàn Quốc thông qua biển Hoàng Hải sáng nay 19/5, hãng tin Yonhap cho biết.

Thứ bảy, 19/05/2018 - 10:17

Bán vé ăn tối cùng ông Trump, ngân hàng Trung Quốc gặp rắc rối
Bán vé ăn tối cùng ông Trump, ngân hàng Trung Quốc gặp rắc rối

Ngân hàng nhà nước lớn thứ hai Trung Quốc đang mời gọi những khách hàng giàu có chi 150.000 USD để có cơ hội ăn tối cùng Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Thứ bảy, 19/05/2018 - 09:39

Những con số "khủng" về lễ cưới Hoàng tử Harry và Meghan Markle
Những con số "khủng" về lễ cưới Hoàng tử Harry và Meghan Markle

(Dân trí) - Cả thế giới đang hướng về nước Anh để theo dõi đám cưới của Hoàng tử Anh Harry và hôn thê Meghan Markle. Đám cưới có khoảng hơn 2.000 khách mời, với chi phí gần 46 triệu USD, trong đó phần lớn là chi phí để đảm bảo an ninh.

Thứ bảy, 19/05/2018 - 09:06

Mỹ chỉ trích máy bay ném bom Trung Quốc diễn tập trên Biển Đông
Mỹ chỉ trích máy bay ném bom Trung Quốc diễn tập trên Biển Đông

(Dân trí) - Lầu Năm Góc đã lên tiếng phản đối sau khi truyền thông Trung Quốc đưa tin các máy bay ném bom chiến lược của nước này diễn tập trên một hòn đảo ở Biển Đông, bao gồm các hoạt động cất, hạ cánh và tấn công mục tiêu.

Thứ bảy, 19/05/2018 - 09:05

Lối sống xa hoa, "vung tiền như nước" của vợ cựu Thủ tướng Malaysia
Lối sống xa hoa, "vung tiền như nước" của vợ cựu Thủ tướng Malaysia

(Dân trí) - Trước khi bị cáo buộc dính đến bê bối tham nhũng 4,5 tỷ USD, vợ chồng cựu Thủ tướng Malaysia Najib Razak từng hứng không ít chỉ trích vì lối sống xa hoa.

Thứ bảy, 19/05/2018 - 08:47

ĐÁNG QUAN TÂM
Hàn Quốc hủy tập trận với Mỹ giữa lúc căng thẳng với Triều Tiên
Hàn Quốc hủy tập trận với Mỹ giữa lúc căng thẳng với Triều Tiên

(Dân trí) - Một cuộc tập trận có sự tham gia của các máy bay ném bom B-52 của Mỹ và các máy bay chiến đấu Hàn Quốc được cho là đã bị hủy trong bối cảnh Triều Tiên dọa sẽ không tham dự cuộc gặp cấp cao với Washington vào tháng tới.

Thứ bảy, 19/05/2018 - 08:03

Tổng thống Putin lên tiếng vụ Ukraine bắt nhà báo Nga
Tổng thống Putin lên tiếng vụ Ukraine bắt nhà báo Nga

(Dân trí) - Tổng thống Vladimir Putin cho rằng vụ Ukraine bắt giữ trưởng đại diện hãng tin RIA Novosti của Nga là chưa từng có tiền lệ sau khi Moscow yêu cầu phía Kiev thả người ngay lập tức.

Thứ bảy, 19/05/2018 - 07:15

Ông Putin: Nếu trúng chất độc thần kinh, cựu điệp viên Nga sẽ chết ngay tại chỗ
Ông Putin: Nếu trúng chất độc thần kinh, cựu điệp viên Nga sẽ chết ngay tại chỗ

(Dân trí) - Tổng thống Vladimir Putin cho biết nếu cựu điệp viên Nga Sergei Skripal bị trúng chất độc thần kinh như cáo buộc của Anh, người đàn ông này sẽ tử vong ngay tại chỗ.

Thứ bảy, 19/05/2018 - 06:32

Nam sinh 17 tuổi xả súng trong trường học Mỹ, 10 người thiệt mạng
Nam sinh 17 tuổi xả súng trong trường học Mỹ, 10 người thiệt mạng

(Dân trí) - Ít nhất 10 người thiệt mạng và 10 người khác bị thương sau khi một nam sinh 17 tuổi xả súng tại một trường trung học phổ thông ở Texas, Mỹ ngày 18/5.

Thứ bảy, 19/05/2018 - 05:44

Nga lập các lớp phòng thủ bảo vệ cây cầu thế kỷ nối liền bán đảo Crimea
Nga lập các lớp phòng thủ bảo vệ cây cầu thế kỷ nối liền bán đảo Crimea

(Dân trí) - Nga đã triển khai những lực lượng tinh nhuệ và các khí tài tiên tiến như tổ hợp phòng không S-400 tới khu vực xung quanh cây cầu nối giữa đất liền Nga và bán đảo Crimea, nhằm bảo vệ công trình huyết mạch trước những mối đe dọa bị lực lượng bên ngoài tấn công.

Thứ bảy, 19/05/2018 - 05:28

Rơi máy bay chở khách ở Cuba, hơn 100 người thiệt mạng
Rơi máy bay chở khách ở Cuba, hơn 100 người thiệt mạng

(Dân trí) - Hơn 100 người thiệt mạng sau khi một máy bay chở khách Boeing 737 rơi ở Cuba ngày 18/5, đài truyền hình Cuba cho biết.

Thứ bảy, 19/05/2018 - 04:54

Trung Quốc bác tin "tặng quà" 200 tỷ USD để tránh chiến tranh thương mại với Mỹ
Trung Quốc bác tin "tặng quà" 200 tỷ USD để tránh chiến tranh thương mại với Mỹ

(Dân trí) - Bắc Kinh phủ nhận đã đưa ra gói đề xuất nhằm giúp Mỹ cắt giảm khoảng 200 tỷ USD thâm hụt thương mại với Trung Quốc để tránh xảy ra chiến tranh thương mại giữa 2 nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Thứ sáu, 18/05/2018 - 09:59

Nga có thể "ra tay" cứu vãn hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Triều thế nào?
Nga có thể "ra tay" cứu vãn hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Triều thế nào?

(Dân trí) - Triển vọng hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Triều đang trở nên mong manh hơn sau khi Bình Nhưỡng cảnh báo hủy cuộc họp này để phản đối cuộc tập trận chung giữa Mỹ và Hàn Quốc. Trong bối cảnh đó, giới chuyên gia cho rằng, Nga có thể sẽ "ra tay" cứu vãn.

Thứ sáu, 18/05/2018 - 09:48

Nổ súng tại khu nghỉ dưỡng sang trọng của Tổng thống Trump
Nổ súng tại khu nghỉ dưỡng sang trọng của Tổng thống Trump

(Dân trí) - Một người đàn ông đã nổ súng tại khu nghỉ dưỡng cao cấp ở Miami của Tổng thống Mỹ Donald Trump sau khi hét lớn và nói một số điều về nhà lãnh đạo Mỹ.

Thứ sáu, 18/05/2018 - 09:40

Nổ lớn rung chuyển căn cứ quân sự của Syria
Nổ lớn rung chuyển căn cứ quân sự của Syria

(Dân trí) - Hàng loạt tiếng nổ lớn đã vang lên ở bên trong sân bay quân sự Hama ở miền tây Syria hôm nay 18/5, hãng tin RT cho biết.

Thứ sáu, 18/05/2018 - 08:25

Bị Mỹ đổ lỗi “xúi” Triều Tiên hủy họp, Trung Quốc phản pháo
Bị Mỹ đổ lỗi “xúi” Triều Tiên hủy họp, Trung Quốc phản pháo

(Dân trí) - Bắc Kinh bác bỏ cáo buộc của Tổng thống Mỹ Donald Trump cho rằng Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình có thể đã tác động khiến Triều Tiên trong tuần này bất ngờ cảnh báo hủy họp thượng đỉnh Mỹ-Triều dự kiến vào tháng 6.

Thứ sáu, 18/05/2018 - 07:48

Công ty Trung Quốc vào "danh sách đen" vì liên quan chương trình vũ khí của Syria
Công ty Trung Quốc vào "danh sách đen" vì liên quan chương trình vũ khí của Syria

(Dân trí) - Pháp hôm nay đã đóng băng tài sản của 6 công ty đóng tại Trung Quốc, Syria và Lebanon vì bị cáo buộc có liên quan tới một “chương trình vũ khí hóa học” tại Syria.

Thứ sáu, 18/05/2018 - 05:21