Thế trận mới với Nga khi lửa xung đột Mỹ - Iran lan khắp Trung Đông

Điều gì sẽ xảy ra nếu Mỹ hoặc Israel tấn công và sát hại Lãnh tụ Tối cao Iran, Đại giáo chủ Ali Khamenei? Đó là câu hỏi mà Tổng thống Nga Vladimir Putin từng không muốn trả lời.

Khi đó, vào tháng 6 năm ngoái, kịch bản này vẫn chỉ là giả định. Mỹ và Israel vừa tấn công Iran nhằm phá hủy chương trình hạt nhân của nước này và nhắm mục tiêu vào các lãnh đạo cấp cao. Tổng thống Donald Trump khi đó nói rằng Mỹ biết vị trí của Lãnh tụ Tối cao Khamenei.

Tại Diễn đàn Kinh tế Quốc tế St. Petersburg thường niên, một phóng viên muốn biết Nga sẽ phản ứng thế nào trước những gì có thể xảy ra tiếp theo.

“Nếu được phép, tôi hy vọng đây sẽ là câu trả lời đúng đắn nhất cho câu hỏi của bạn: Tôi thậm chí không muốn thảo luận về khả năng này. Tôi không muốn”, ông Putin nói vào thời điểm đó.

Vào ngày 28/2, kịch bản mà Tổng thống Putin né tránh trả lời đã trở thành hiện thực. Trong một màn phô diễn sức mạnh quy mô lớn, Mỹ và Israel đã tấn công các mục tiêu quân sự và hạ nhiều lãnh đạo và chỉ huy cấp cao của Iran, trong đó có Lãnh tụ Tối cao. Iran ngay lập tức có động thái đáp trả khi tấn công hàng loạt căn cứ quân sự của Mỹ ở các nước trong khu vực, đẩy căng thẳng leo thang khắp Trung Đông.

Iran là một trong những đồng minh mạnh nhất của Nga trên trường quốc tế. Các nhà phân tích cho rằng các cuộc tấn công này có thể mang lại những hệ lụy sâu sắc cho mối quan hệ giữa hai nước.

Với việc Lãnh tụ Tối cao Khamenei đã thiệt mạng và tương lai của chính quyền Cộng hòa Hồi giáo theo đường lối cứng rắn, chống phương Tây bị đặt dấu hỏi, Nga giờ đây có thể phải đối mặt với nguy cơ tổn thất lớn. Câu hỏi duy nhất là: tổn thất lớn đến mức nào?

Khi các đồng minh khác bị nhắm mục tiêu trong những năm gần đây, Tổng thống Putin thường không bình luận ngay lập tức.

Tuy nhiên, trong một động thái cho thấy tầm quan trọng của sự kiện này đối với Nga, ông Putin đã ra tuyên bố vào ngày 1/3 - chỉ một ngày sau các cuộc tấn công của Mỹ và Israel - lên án cuộc tấn công gây ra cái chết của Lãnh tụ Tối cao Iran. Nhà lãnh đạo Nga gọi đây là hành động “vi phạm trắng trợn mọi chuẩn mực đạo đức con người và luật pháp quốc tế”.

“Tại đất nước chúng tôi, Đại giáo chủ Khamenei sẽ được ghi nhớ như một chính khách xuất chúng, người đã có đóng góp cá nhân to lớn trong việc phát triển quan hệ hữu nghị Nga-Iran, nâng tầm mối quan hệ đó lên mức đối tác chiến lược toàn diện”, ông Putin nói.

Bộ Ngoại giao Nga cũng lên án gay gắt, cho rằng Mỹ và Israel đã vi phạm luật pháp quốc tế và đang tìm cách khuất phục một quốc gia không chịu nhượng bộ theo ý họ.

Theo Nikita Smagin, chuyên gia về quan hệ Nga-Iran, các tuyên bố trên có thể sẽ là mức độ phản ứng ngắn hạn của Nga.

Chuyên gia Smagin cho rằng mối quan tâm lớn hơn của Điện Kremlin lúc này là các khoản đầu tư đáng kể của Nga tại Iran.

Trong số các khoản đầu tư của Nga có Hành lang Bắc-Nam, tuyến đường sắt trị giá hàng tỷ USD được lên kế hoạch nối Nga và Iran qua khu vực Nam Caucasus, cùng thỏa thuận trị giá 25 tỷ USD xây dựng 4 lò phản ứng hạt nhân ở miền nam Iran. Chỉ tháng trước, đại sứ Iran cho biết ông đã nhận được tín hiệu rằng Nga đang lên kế hoạch mở rộng sự hiện diện trong ngành dầu khí của Iran.

“Nga đã đầu tư rất nhiều công sức và tiền bạc vào Iran. Chắc chắn, nếu xảy ra việc thay đổi chính quyền hoặc bất ổn tại Iran, tất cả các dự án này đều bị đe dọa”, chuyên gia Smagin nhận định.

Ngoài nguy cơ chiến tranh kéo dài và hỗn loạn chính trị làm mất ổn định môi trường kinh doanh, còn có một lý do đơn giản khác: chính phủ tiếp theo của Iran có thể không thân thiện với Nga.

Vào tháng 1, khi Nga theo dõi một cuộc khủng hoảng khác xảy ra với đồng minh ở Venezuela, Julian Waller, giáo sư Đại học George Washington và chuyên gia về Nga của tổ chức nghiên cứu CNA, nói với Moscow Times rằng các phe nhóm hoài nghi Moscow tại Tehran có thể sẽ lên tiếng nếu Nga chỉ đứng ngoài trong khi chính quyền Iran bị thay đổi.

Hanna Notte, Giám đốc Chương trình Không phổ biến vũ khí hạt nhân Á-Âu tại Trung tâm James Martin, viết trên mạng xã hội rằng những câu hỏi như vậy có thể phụ thuộc vào định hướng của Iran đối với phương Tây.

“Lợi ích của Nga tại Iran có thể bị tổn hại, đặc biệt nếu người kế nhiệm tìm kiếm quan hệ thực dụng hơn với phương Tây. Đây từ lâu đã là nỗi lo của Nga”, chuyên gia Notte bình luận.

Một số tác động đối với Nga từ các cuộc tấn công cuối tuần qua có thể tồn tại, nhưng nhiều khả năng chỉ trong ngắn hạn và chủ yếu liên quan đến xuất khẩu dầu mỏ.

Khi thiệt hại trên khắp Iran vẫn đang được đánh giá, các tàu thuyền di chuyển qua eo biển Hormuz bắt đầu báo cáo rằng họ được phía Iran yêu cầu quay đầu.

Iran chưa chính thức công bố bất kỳ hành động nào đối với eo biển này - nơi khoảng 20% lưu lượng xuất khẩu dầu khí toàn cầu đi qua - nhưng nếu bị đóng cửa, thị trường sẽ chấn động và giá dầu sẽ tăng vọt.

Ngày 1/3, các thành viên của liên minh dầu mỏ OPEC+ thông báo tăng hạn ngạch sản lượng có hiệu lực từ tháng 4, nhưng các nhà phân tích cho rằng mức tăng này không đủ để bù đắp cho đợt tăng giá dự kiến.

Điều này sẽ là tin tốt cho Nga, nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào doanh thu từ xuất khẩu dầu và thường hưởng lợi khi giá dầu quốc tế tăng. Hơn nữa, Iran là một trong những nhà cung cấp dầu lớn nhất cho Trung Quốc - thị trường mà Nga đang tìm cách gia tăng thị phần.

Một lĩnh vực mà các chuyên gia cho rằng ít có khả năng bị ảnh hưởng là chiến dịch quân sự của Nga tại Ukraine. Moscow được cho là đã chuyển hoạt động sản xuất các máy bay không người lái Shahed do Iran thiết kế sang các cơ sở trong nước trong những năm gần đây, và tầm quan trọng của nhập khẩu vũ khí đã giảm khi Nga tăng mạnh sản xuất nội địa các loại đạn dược và drone góc nhìn thứ nhất.

Đánh giá về những thiệt hại cuối tuần qua, nhà phân tích chính sách đối ngoại Nga Fyodor Lukyanov không tập trung vào hệ lụy đối với Moscow, mà thay vào đó xem xét khả năng thời điểm này có thể phản tác dụng đối với Washington và chính sách Trung Đông của họ.

“Trong bất kỳ kịch bản nào, khu vực đang bước vào một giai đoạn biến động mới, sẽ lan rộng sang các khu vực lân cận. Và điều đó báo hiệu những điều không mấy tốt đẹp cho tất cả các bên”, chuyên gia Lukyanov viết trên tạp chí Russia in Global Affairs.

Chuyên gia Smagin đưa ra đánh giá tương tự, nhưng lưu ý rằng lợi ích của Nga trong khu vực dường như đang bị xói mòn bởi từng diễn biến mới, từ sự sụp đổ của chính phủ Bashar al-Assad tại Syria năm 2024, đến những nỗ lực trung gian ngoại giao chững lại, và giờ là sự kiện hiện tại ở Iran.

“Mọi thứ đang diễn ra ở Trung Đông đều đe dọa lợi ích của Nga/ Đó là sự thay đổi chuẩn mực, thay đổi cách các cường quốc hành xử với các quốc gia khác. Và chắc chắn đây không phải là tín hiệu tốt cho Nga”, chuyên gia nhận định.