Tham vọng Trung Đông của ông Trump ngày càng lớn

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã mở rộng phạm vi tham vọng ngoại giao trong kỳ nghỉ cuối tuần, khi ông không chỉ tìm kiếm một thỏa thuận chấm dứt chiến tranh với Iran mà còn cả một hiệp ước bình thường hóa quan hệ giữa Israel và khu vực Trung Đông rộng lớn hơn.

Việc thúc đẩy bình thường hóa có thể giúp ông Trump biến bất kỳ thỏa thuận ngừng bắn hay vấn đề vận chuyển hàng hải hạn chế nào thành một câu chuyện thành công lớn hơn trong khu vực thay vì một sự nhượng bộ.

Động thái này diễn ra sau khi những người theo chủ nghĩa cứng rắn trong chính đảng của ông Trump cảnh báo, một thỏa thuận tồi có thể làm hoen ố di sản của ông. Ông Trump cũng dọa sẽ tái khởi động các cuộc tấn công quy mô lớn.

“Các cuộc đàm phán với Cộng hòa Hồi giáo Iran đang tiến triển tốt. Sẽ chỉ có một thỏa thuận tuyệt vời cho tất cả hoặc không có thỏa thuận nào cả. Quay trở lại chiến tuyến và bắn phá, nhưng lớn hơn và mạnh mẽ hơn bao giờ hết. Và không ai muốn điều đó!”, ông Trump đăng trên mạng xã hội hôm 25/5.

Các cuộc đàm phán với Iran vẫn chưa đạt được thỏa thuận cuối cùng bất chấp tuyên bố của Nhà Trắng về những tiến triển lớn, trong khi các đối tác Trung Đông như Ả Rập Xê Út và Qatar đang bí mật phản đối việc ông Trump khăng khăng đòi họ tham gia Hiệp định Abraham và thiết lập quan hệ ngoại giao với Israel.

Căng thẳng leo thang vào hôm 25/5 khi Mỹ đánh chìm 2 tàu của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) được cho là đang rải thủy lôi ở eo biển Hormuz. Iran đáp trả bằng cách phóng tên lửa đất đối không vào máy bay Mỹ, dẫn đến các cuộc tấn công của Washington vào các bệ phóng tên lửa gần Bandar Abbas, một quan chức Mỹ cho biết.

“Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) tiếp tục bảo vệ lực lượng của chúng ta đồng thời phải kiềm chế trong suốt thời gian thỏa thuận ngừng bắn đang có hiệu lực”, Đại tá Tim Hawkins, người phát ngôn của Bộ Tư lệnh, cho biết.

Chính quyền ông Trump đang hướng tới một thỏa thuận tiềm năng với Iran nhằm mở cửa hoàn toàn eo biển Hormuz để đổi lấy việc Mỹ nới lỏng hoặc chấm dứt lệnh phong tỏa đối với vận tải biển của Iran, có khả năng chấm dứt một trong những lần gián đoạn đáng kể nhất đối với nguồn cung năng lượng toàn cầu trong lịch sử gần đây.

Tuy nhiên, các cuộc đàm phán vẫn còn để lại những câu hỏi hóc búa chưa được giải đáp, bao gồm việc liệu Iran có nhất trí với những hạn chế lớn hoặc giải giáp chương trình hạt nhân của mình hay không bởi đây là yêu cầu lâu dài của ông Trump. Ngoài ra, vấn đề khác nữa là liệu Tehran có nhận được các ưu đãi kinh tế rộng hơn như một phần của bất kỳ thỏa thuận ngừng bắn nào hay không.

Trong một bài đăng trên mạng xã hội hôm 25/5, ông Trump cho biết, uranium làm giàu (bụi hạt nhân) sẽ ngay lập tức được chuyển giao cho Mỹ để mang về và tiêu hủy hoặc, tốt hơn hết là phối hợp với Iran, tiêu hủy tại chỗ hoặc tại một địa điểm chấp nhận được khác, với sự chứng kiến ​​của Ủy ban Năng lượng Nguyên tử, hoặc cơ quan tương đương.

Trong chuyến công du New Delhi hôm 25/5, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio mô tả khuôn khổ đang nổi lên như một thỏa thuận ban đầu để mở lại eo biển Hormuz, có thể dẫn đến một cuộc đàm phán hạt nhân riêng biệt. “Hiện đang có một điều khá chắc chắn trên bàn đàm phán về khả năng mở cửa eo biển và tham gia vào một cuộc đàm phán thực sự, trong đó điều quan trọng là có thời hạn về vấn đề hạt nhân và hy vọng chúng ta có thể thực hiện được điều đó", ông Rubio nhấn mạnh.

Một quan chức cấp cao của chính quyền Mỹ trước đó đã nêu chi tiết một khuôn khổ gồm 3 phần, trong đó gồm việc Iran mở lại eo biển Hormuz và xử lý lượng uranium làm giàu của mình trong khi Mỹ dỡ bỏ lệnh phong tỏa tại các cảng của Iran.

Sau đó, Washington và Tehran sẽ xác định các điều khoản cho các cuộc đàm phán tiếp theo để chấm dứt chiến tranh trước khi hướng tới việc chấm dứt vĩnh viễn chương trình hạt nhân của Iran.

Ông Trump dường như đang mắc kẹt giữa việc tìm kiếm một giải pháp ngoại giao cho cuộc chiến tranh không được lòng dân đã kéo dài gần 3 tháng hoặc tấn công Iran - lựa chọn được những nhân vật cứng rắn trong đảng Cộng hòa ủng hộ - và gây áp lực buộc họ từ bỏ kho dự trữ uranium làm giàu cao.

Một số đảng viên Cộng hòa theo đường lối cứng rắn đã chỉ trích mạnh mẽ những nội dung của thỏa thuận vừa được công bố cuối tuần qua, cho rằng đó là một sai lầm vì có thể trao quyền cho Tehran và quá giống với thỏa thuận hạt nhân mà cựu Tổng thống Barack Obama đã đạt được - thỏa thuận mà ông Trump đã chấm dứt trong nhiệm kỳ đầu.

Có những dấu hiệu cho thấy ông Trump đang xem xét kỹ các chỉ trích và tìm cách cải thiện các điều khoản của bất kỳ thỏa thuận nào.

Trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump bày tỏ mong muốn Ả rập Xê út, Qatar, Pakistan, Thổ Nhĩ Kỳ, Ai Cập và Jordan ký kết Hiệp định Abraham, thiết lập hoặc mở rộng quan hệ ngoại giao với Israel. Ông gợi ý rằng, Iran cũng có thể tham gia sau khi ký kết một thỏa thuận hòa bình.

Nhưng các quốc gia mà ông Trump muốn ký kết Hiệp định Abraham, đặc biệt là Ả rập Xê út, khó có thể làm như vậy.

Riyadh từ lâu tuyên bố sẽ chỉ nhất trí với hiệp định nếu có một lộ trình rõ ràng hướng tới một nhà nước Palestine. Quan hệ của các nước trong khu vực với Israel đã xấu đi kể từ khi nước này san bằng Gaza sau các cuộc tấn công của Hamas vào tháng 10/2023 và tham gia vào hai cuộc chiến với Iran dẫn đến việc Tehran trả đũa các nước Trung Đông.

Các quan chức Qatar cũng cho biết, Doha hiện không có kế hoạch tham gia Hiệp định Abraham. Bất kỳ sự hợp tác nào giữa Qatar và Israel sẽ tập trung vào việc giải quyết vấn đề Palestine, các quan chức nhấn mạnh.

“Đó là một hy vọng hão huyền, xa vời thay vì thực tế mới ở Vùng Vịnh”, ông Aaron David Miller, một nhà đàm phán Trung Đông và hiện làm việc tại Quỹ Carnegie vì Hòa bình Quốc tế, cho biết. Ông nói rằng các quốc gia Vùng Vịnh nếu xích lại gần Israel hơn sau các hành động của nước này ở Bờ Tây, Gaza và Li Băng sẽ phải hứng chịu phản ứng dữ dội từ công chúng.