5 cách Iran sử dụng để trả đũa làn sóng tấn công của Mỹ - Israel

Ngày 28/2, Israel phối hợp với Mỹ phát động chiến dịch quân sự quy mô lớn mang tên “Sư tử gầm”. Các cuộc không kích nhắm vào Tehran và nhiều mục tiêu quân sự, hạt nhân, tên lửa tại Iran, dẫn đến sự ra đi của Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei cùng hàng chục quan chức cấp cao Lực lượng Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC). Tổng thống Donald Trump tuyên bố đây là hành động “tiêu diệt mối đe dọa tồn vong” từ chương trình tên lửa và hạt nhân Iran.

Iran phản ứng ngay lập tức bằng hàng loạt biện pháp quân sự, bất đối xứng. Đến ngày 4/3 - ngày thứ năm của xung đột, Iran đã triển khai ít nhất 5 phương án chính: tấn công tên lửa đạn đạo trực tiếp vào Israel, sử dụng UAV tầm xa, kích hoạt lực lượng ủy nhiệm đa hướng, nhắm vào mục tiêu Mỹ và đồng minh ở Vùng Vịnh, cùng các hoạt động mạng và chiến tranh thông tin.

Các phương án này được thực hiện theo giai đoạn, kết hợp linh hoạt, nhằm gây tổn thất, phân tán lực lượng đối phương và tạo áp lực chính trị - kinh tế. Tuy nhiên, hiệu quả bị hạn chế bởi hệ thống phòng không tiên tiến của Israel và Mỹ, cũng như các đòn phản công liên tục từ liên minh Mỹ - Israel.

Phương án 1: Tấn công tên lửa đạn đạo trực tiếp vào Israel

Iran sở hữu kho tên lửa đạn đạo lớn nhất Trung Đông, với hàng nghìn quả, chủ yếu là các loại Sejil (tầm bắn 2.000-2.500 km, tốc độ Mach 17+), Emad, Ghadr, Shahab-3 và Kheibar. Theo Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược - Quốc tế (CSIS), phần lớn được lưu trữ trong hang động hoặc bệ phóng di động để tăng khả năng sống sót.

Ngay sau cuộc không kích ngày 28/2, Iran phóng hàng loạt tên lửa đạn đạo vào miền bắc và trung Israel. Đến ngày 4/3, theo Bộ Quốc phòng Israel và các báo cáo của IDF, Iran đã thực hiện hơn 270 quả tên lửa đạn đạo nhắm vào Israel, kết hợp với nhiều đợt phóng nhỏ lẻ (9-30 quả mỗi đợt). Một số nguồn tin từ Al Jazeera và Reuters cho biết tổng số có thể vượt 500 quả nếu tính cả các đợt nhắm vào các mục tiêu khác.

Hầu hết tên lửa của Iran bị hệ thống phòng không đa tầng Israel (Iron Dome, David’s Sling, Arrow) đánh chặn thành công, nhưng một số quả đã xuyên thủng, gây thiệt hại đáng kể. Đáng chú ý, ngày 1/3, tên lửa Iran trúng khu dân cư Beit Shemesh (gần Jerusalem), khiến 9 người thiệt mạng và hơn 20 bị thương. Đến nay, tổng số nạn nhân tại Israel là 11-12 người chết và hàng trăm bị thương, theo Jerusalem Post.

Ưu điểm của phương án này là tốc độ triển khai nhanh (chỉ vài giờ sau tấn công), gây áp lực tinh thần và buộc Israel phải phân tán nguồn lực phòng thủ. Theo phân tích của Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW), Iran đã chuyển từ học thuyết “phòng thủ” sang “tấn công nhanh, quyết liệt” sau các xung đột 2024-2025. Tuy nhiên, nhược điểm rõ rệt là tỷ lệ bị chặn cao (90-95%, theo IDF), do Israel đã phá hủy khoảng một nửa bệ phóng tên lửa Iran trong những ngày đầu. Các chuyên gia từ CSIS lưu ý rằng việc kết hợp tên lửa đạn đạo với tên lửa hành trình hoặc UAV trong tương lai có thể tăng hiệu quả, nhưng Iran đang gặp khó khăn do bị suy giảm khả năng chỉ huy, kiểm soát.

Iran tuyên bố qua Press TV và IRGC rằng các cuộc tấn công nhằm vào “căn cứ không quân và hạ tầng chiến lược Tel Aviv”, phù hợp với lập trường “đáp trả nghiền nát” mà Lãnh tụ tối cao Khamenei (trước khi “tử vì đạo”) và các quan chức tạm quyền khẳng định. Đến nay, phương án này vẫn tiếp tục được thực hiện theo từng đợt nhỏ, nhưng quy mô giảm dần do tổn thất từ các cuộc không kích quy mô của Mỹ và Israel.

Phương án 2: Phóng UAV tấn công chiến tuyến Israel và khu vực

Những năm gần đây, Iran đầu tư mạnh vào dòng UAV Shahed (và các biến thể tầm xa), có khả năng bay lượn hàng nghìn km, khó phát hiện bởi radar. Theo ISW và các nguồn tình báo Mỹ, UAV được sử dụng như “vũ khí bất đối xứng” để làm mồi nhử hoặc tấn công trực tiếp radar, kho đạn và gây nhiễu phòng không.

Trong cuộc xung đột hiện tại, Iran đã phóng hơn 2.000 UAV (theo thống kê của Chuẩn đô đốc Mỹ Brad Cooper). Tuy nhiên, khác với tên lửa đạn đạo tập trung vào Israel, UAV chủ yếu nhắm vào các mục tiêu ở Vùng Vịnh (UAE, Bahrain, Qatar, Kuwait, Ả rập Xê út). Một số UAV Shahed được xác nhận “xuyên thủng” một phần hệ thống phòng thủ, gây hỏa hoạn tại cảng Jebel Ali (Dubai) và các cơ sở Mỹ.

Tại Israel, UAV ít được sử dụng trực tiếp hơn tên lửa đạn đạo, nhưng góp phần trong các đợt phối hợp, buộc Israel huy động toàn bộ lực lượng phòng không. Al Jazeera dẫn nguồn tình báo khu vực cho biết chiến thuật này lặp lại mô hình tháng 10/2024, khi hàng trăm UAV buộc Israel phân tán nguồn lực. Chưa có báo cáo UAV gây thương vong lớn tại Israel, nhưng chúng được đánh giá là “mối đe dọa nguy hiểm nhất” đối với các mục tiêu Mỹ ở Vùng Vịnh, theo ISW.

Lợi thế lớn nhất là chi phí thấp, khả năng bay thấp và linh hoạt phóng từ lãnh thổ Iran, Iraq hoặc Syria. Nhược điểm là tốc độ chậm, dễ bị bắn hạ nếu đối phương duy trì cảnh giới cao. Iran dường như dùng UAV để làm “mồi nhử” cho tên lửa đạn đạo, như phân tích của chuyên gia trang Reuters. Phương án này vẫn đang được Iran duy trì, góp phần làm gián đoạn hàng không và thương mại khu vực.

Phương án 3: Sử dụng lực lượng ủy nhiệm để mở mặt trận đa hướng

Đây là chiến lược “gián tiếp” quen thuộc của Iran, giúp giảm rủi ro cho lãnh thổ chính. Iran trong những năm qua đã hỗ trợ lực lượng Hezbollah (Li Băng), Houthi (Yemen), các nhóm dân quân Iraq-Syria và tàn dư Hamas. Theo Viện Washington, Hezbollah vẫn sở hữu hàng chục nghìn rocket dù đã suy yếu sau năm 2024.

Trong cuộc xung đột này, Hezbollah đã phóng rocket vào miền bắc Israel ngay sau ngày 28/2, buộc Israel phải mở mặt trận thứ hai tại Liban. IDF đã không kích mạnh mẽ Beirut và miền nam Liban, đến nay đã khiến khoảng 52 người chết và 153 bị thương tại Li Băng, theo Al Jazeera. Các nhóm dân quân Iraq (PMF) cũng đe dọa và thực hiện một số vụ tấn công nhỏ vào căn cứ Mỹ, dù quy mô hạn chế. Lực lượng Houthi ở Yemen tuyên bố nối lại các cuộc tấn công trên Biển Đỏ.

Lợi ích rõ rệt của phương án này là làm phân tán lực lượng Israel-Mỹ, tạo áp lực chính trị nội bộ Israel. Tuy nhiên, Hezbollah đang suy yếu nghiêm trọng sau mất lãnh đạo chủ chốt, và hành động này có nguy cơ kéo Liban vào chiến tranh toàn diện. Đến ngày 4/3, phương án ủy nhiệm chủ yếu ở mức “hỗ trợ”, chưa đạt quy mô “mặt trận thứ hai” đầy đủ như Iran từng dự tính.

Phương án 4: Tấn công mục tiêu Mỹ và đồng minh trong khu vực

Iran cảnh báo sẽ nhắm vào lực lượng Mỹ tại Qatar, Bahrain, Iraq, Kuwait và các cơ sở dầu mỏ Ả rập Xê út, UAE. Theo CBS, Iran sử dụng tên lửa chống hạm, UAV và tên lửa đạn đạo nhắm vào các đại sứ quán và căn cứ Mỹ.

Cụ thể: UAV Iran đã tấn công Đại sứ quán Mỹ tại Riyadh (Ả rập Xê út) gây cháy nhỏ, Đại sứ quán Kuwait bị hư hại, Lãnh sự quán Dubai bị trúng (gây cháy). Các căn cứ Mỹ tại Kuwait, Bahrain, Qatar và UAE chịu hàng trăm tên lửa/UAV. Kết quả là 6 lính Mỹ thiệt mạng, nhiều cơ sở bị hư hại. Iran cũng nhắm vào tàu bè, hạ tầng năng lượng Vùng Vịnh để trả đũa.

Một yếu tố then chốt là đe dọa phong tỏa eo biển Hormuz - tuyến đường vận chuyển 20% dầu thế giới. Theo các nguồn tin Iran, eo biển đang “dưới kiểm soát hoàn toàn” của Iran; thực tế, không có tàu chở dầu nào đi qua từ ngày 2/3, dẫn đến giá dầu Brent tăng lên 83-84 USD/thùng. Hãng tin Reuters và Al Jazeera cảnh báo nếu chiến tranh kéo dài, giá dầu có thể vượt ngưỡng 100 USD, gây lạm phát toàn cầu. Phương án này của Iran mang rủi ro cao (kéo Mỹ vào chiến tranh trực tiếp) nhưng hiệu quả kinh tế rõ rệt, buộc Mỹ phải sơ tán nhân viên ngoại giao khỏi nhiều nước Vùng Vịnh.

Phương án 5: Tấn công mạng và chiến tranh thông tin

Lực lượng an ninh mạng của IRGC được đánh giá mạnh mẽ, từng tấn công Aramco (Ả rập Thống nhất) và các ngân hàng phương Tây. Trong cuộc xung đột, họ thực hiện  tấn công từ chối dịch vụ phân tán (DdoS), tấn công giả mạo và các chiến dịch gián điệp nhắm vào hạ tầng của Mỹ, Israel và Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC). Đồng thời, Iran lan truyền hình ảnh thiệt hại dân sự qua Al Jazeera để gây áp lực quốc tế, cáo buộc Mỹ - Israel về “tội ác chiến tranh”. Ngược lại, Mỹ - Israel thực hiện tấn công mạng vào trang tin Iran và ứng dụng lịch tôn giáo để kêu gọi binh lính Iran đầu hàng.

Iran đang triển khai đồng bộ 5 phương án trên, trọng tâm là sử dụng tên lửa đạn đạo kết hợp UAV cảm tử tấn công Israel, các căn cứ Mỹ tại Vùng Vịnh và lực lượng ủy nhiệm. Dù gây thiệt hại hạn chế về người nhưng tạo gián đoạn lớn về kinh tế (giá dầu tăng, hàng không, vận tải biển tê liệt). Thiệt hại của Iran nặng nề hơn: hơn 1.000 người chết, hàng trăm mục tiêu quân sự bị phá hủy, nhiều lãnh đạo cấp cao hy sinh.

Các chuyên gia từ ISW nhận định Iran đang chọn đáp trả “tỷ lệ thuận”, tránh chiến tranh toàn diện để giữ “cửa ngoại giao”. Tuy nhiên, nếu Mỹ và Israel tiếp tục không kích (đã thực hiện hơn 2.000 đợt), Iran có thể kích hoạt phong tỏa hoàn toàn eo biển Hormuz hoặc leo thang chiến tranh ủy nhiệm. Nguy cơ “vòng xoáy chiến tranh” khu vực vẫn cao, đe dọa an ninh năng lượng toàn cầu và ổn định Trung Đông.

Cộng đồng quốc tế đang kêu gọi các bên kiềm chế và nhanh chóng chấm dứt xung đột. Chỉ có giải pháp đối thoại mới có thể chấm dứt vòng luân hồi bạo lực - những bài học lịch sử Trung Đông đã chứng minh rõ ràng.