Bác sĩ có thể nhắn nhủ tới quý vị khán giả liên quan đến việc làm sao để phòng ngừa được bệnh mạch vành?

Như chúng ta đã biết, bệnh mạch vành là một bệnh lý rất nguy hiểm. Sự nguy hiểm này nhiều khi đến từ chính sự chủ quan, khi người bệnh không được tầm soát, không được chẩn đoán và điều trị kịp thời. Nếu được khám, tầm soát, kiểm tra và đánh giá sớm, thì bệnh mạch vành hoàn toàn có thể được điều trị hiệu quả. Khi đó, người bệnh vẫn có thể sinh hoạt, làm việc và sống gần như một người bình thường. Chúng ta cũng không cần quá lo ngại về những hậu quả do các thủ thuật can thiệp gây ra, kể cả can thiệp mạch vành hay phẫu thuật bắc cầu nối chủ vành, bởi nếu được chỉ định đúng và thực hiện kịp thời, những phương pháp này mang lại lợi ích rất lớn cho người bệnh.

Tôi 39 tuổi, làm việc căng thẳng, hút thuốc đã từng bị nhồi máu cơ tim. Người trẻ có nguy cơ cao không và cần thay đổi gì để tránh tái phát?

Vâng, một người mới 39 tuổi mà đã bị nhồi máu cơ tim thì rõ ràng đó là một cú sốc rất lớn đối với bệnh nhân. Hầu hết họ không nghĩ rằng ở độ tuổi như vậy mình lại mắc bệnh này. Đặc biệt, nhồi máu cơ tim ở người trẻ thường diễn biến rất dữ dội, có trường hợp rơi vào sốc tim, có người cảm giác như đang bị đe dọa trực tiếp đến tính mạng, giống như sắp chết thật sự. Chính điều đó khiến nhiều bệnh nhân rơi vào một cuộc khủng hoảng tâm lý nặng nề. Vì vậy, sau khi đã được cấp cứu, cứu được mạch vành và cứu được quả tim, không ít bệnh nhân còn gặp thêm các rối loạn tâm lý, như tôi đã chia sẻ ở trên. Tuy nhiên, để quý vị khán giả yên tâm hơn, sau khi chúng ta đã tái thông được mạch vành, phần lớn chức năng tim sẽ hồi phục rất tốt, tưới máu cơ tim tốt và người bệnh hoàn toàn có thể sinh hoạt, làm việc như một người bình thường. Điều quan trọng là người bệnh cần điều chỉnh lại lối sống và kiểm soát tốt hơn các yếu tố nguy cơ tim mạch, đặc biệt là ở người trẻ. Ví dụ như tránh hút thuốc lá, thuốc lào, hạn chế ăn nhiều đồ ngọt, đồ ăn nhanh. Ở Việt Nam, thói quen ăn mặn cũng cần được điều chỉnh. Bên cạnh đó là tăng cường luyện tập và vận động, nhưng phải theo đúng mức độ và khuyến cáo của bác sĩ, phù hợp với tình trạng sức khỏe của quả tim. Chúng ta cần tránh gắng sức quá mức, nhưng cũng không nên quá sợ hãi mà né tránh hoàn toàn việc vận động. Có những bệnh nhân sau khi đặt stent thường lo lắng và hỏi rằng vận động nhiều thì stent có bị xê dịch hay không. Chúng tôi xin khẳng định là không có chuyện đó. Stent là dụng cụ có khả năng nhớ hình rất tốt, và sau khi được đặt vào mạch vành, nó gần như trở thành một phần của thành mạch. Sẽ không có chuyện stent bị rơi, bị di chuyển hay chạy sang vị trí khác khi người bệnh vận động.

Mẹ tôi 82 tuổi, nhiều bệnh nền được chỉ định là can thiệp mạch vành với người cao tuổi, nhiều bệnh như vậy thì có phác đồ an toàn hơn không?

Câu hỏi của bạn cũng chính là câu hỏi mà bản thân các bác sĩ tim mạch chúng tôi luôn tự đặt ra cho mình, đặc biệt khi đứng trước những bệnh nhân cao tuổi. Với người cao tuổi, lại có nhiều bệnh lý nền kèm theo, thì rõ ràng nguy cơ khi can thiệp sẽ cao hơn so với những nhóm bệnh nhân khác. Vì vậy, vấn đề quan trọng nhất là làm sao để can thiệp một cách an toàn và hợp lý. Trước hết, chúng ta phải khẳng định rất rõ ràng với nhau rằng bệnh nhân có thực sự có chỉ định can thiệp hay không. Điều này phụ thuộc vào nhiều yếu tố, như vị trí hẹp của tổn thương mạch vành đó chi phối bao nhiêu phần trăm tưới máu cho cơ tim, vùng cơ tim bị ảnh hưởng là rộng hay hẹp, bệnh nhân đáp ứng với điều trị nội khoa đến đâu, mức độ hẹp cụ thể như thế nào, và liệu điều trị nội khoa đã được tối ưu hay chưa. Trong nhiều trường hợp, việc đánh giá sinh lý dòng chảy của mạch vành, như tôi đã đề cập, cũng đóng vai trò rất quan trọng. Chỉ khi khẳng định chắc chắn rằng bệnh nhân có chỉ định can thiệp thì chúng ta mới tiến hành. Trước can thiệp, bác sĩ sẽ phải đánh giá kỹ các yếu tố nguy cơ có thể xảy ra, ví dụ như nguy cơ liên quan đến việc sử dụng thuốc chống đông hay các nguy cơ trong quá trình can thiệp. Nguyên tắc chung là cố gắng chỉ can thiệp vào động mạch “thủ phạm”, với mức độ can thiệp tối thiểu nhưng hiệu quả tối đa. Chúng tôi luôn tránh việc can thiệp tràn lan, đồng thời rút ngắn thời gian can thiệp ở mức thấp nhất có thể, nhằm hạn chế lượng thuốc cản quang sử dụng, vì điều này có thể ảnh hưởng xấu đến chức năng thận, đặc biệt ở người cao tuổi. Sau can thiệp, bệnh nhân cần được theo dõi rất sát, nhất là liên quan đến việc sử dụng thuốc chống đông và kháng kết tập tiểu cầu, bởi nguy cơ chảy máu ở người cao tuổi là không nhỏ. Chính vì vậy, lời khuyên của tôi là gia đình và bệnh nhân nên đưa người bệnh đến các bác sĩ, các trung tâm tim mạch có kinh nghiệm để được đánh giá đầy đủ xem có chỉ định can thiệp hay không. Nếu có chỉ định, thì việc chuẩn bị kỹ trước can thiệp, thực hiện đúng trong can thiệp và theo dõi chặt chẽ sau can thiệp sẽ mang lại lợi ích cho bệnh nhân lớn hơn rất nhiều so với việc trì hoãn, để bệnh nhân tiếp tục đối mặt với nguy cơ biến cố tim mạch, thậm chí là đột tử. Với sự phát triển của khoa học và y học hiện nay, như tôi đã chia sẻ, can thiệp mạch vành ở những bệnh nhân rất cao tuổi, kể cả trên 80 tuổi, hoàn toàn có thể thực hiện an toàn. Thậm chí tại trung tâm của chúng tôi, đã có những bệnh nhân 91 tuổi được can thiệp mạch vành thành công và sau đó ra viện trong tình trạng sức khỏe ổn định.

Tôi bị hẹp mạch vành 30% đang uống thuốc nhưng mà vẫn mệt. Vậy tôi có cần điều chỉnh thuốc hay là can thiệp không?

Với mức độ hẹp khoảng 30% thì như tôi đã trình bày ở trên, hẹp dưới 50% hoàn toàn có thể yên tâm vì mức độ hẹp này không ảnh hưởng đến tưới máu cơ tim. Vì vậy, nếu đặt câu hỏi hẹp 30% có gây mệt hay không thì câu trả lời chắc chắn là không. Tuy nhiên, tôi hiểu băn khoăn ở đây là có những bệnh nhân dù mức độ hẹp mạch vành không đáng kể nhưng vẫn còn cảm giác mệt, thậm chí có đau ngực. Trong những trường hợp đó, nguyên nhân gây mệt hoặc đau ngực không chỉ nằm ở hẹp mạch vành. Có rất nhiều yếu tố khác cần được xem xét, ví dụ như bệnh lý vi mạch vành, cầu cơ, hay những bất thường về đường đi của mạch vành, khi dòng máu bị “đi chệch hướng”, không nuôi cơ tim mà sang tổ chức khác, hiện tượng này còn được gọi là “ăn cắp máu”. Ngoài ra, rối loạn nhịp tim, kiểm soát huyết áp chưa tối ưu, thậm chí tác dụng phụ của các thuốc điều trị tim mạch cũng có thể gây cảm giác mệt. Chính vì vậy, trước hết bệnh nhân cần yên tâm rằng mức độ hẹp 30% không phải là vấn đề nguy hiểm. Chúng ta sẽ tiếp tục theo dõi. Còn với triệu chứng mệt, người bệnh nên quay lại tái khám để bác sĩ tìm nguyên nhân cụ thể hơn, không chỉ giới hạn trong tim mạch mà còn có thể là các nguyên nhân khác như trào ngược dạ dày thực quản, đau cơ xương khớp, đau thần kinh, hoặc các bệnh lý liên quan đến phổi và màng phổi. Về câu hỏi tiếp theo liên quan đến yếu tố tâm lý, đây thực sự là một vấn đề rất đáng lưu ý trong điều trị bệnh mạch vành. Trên thực tế, chúng tôi thường gặp hai nhóm bệnh nhân. Một nhóm khi nghe bác sĩ giải thích về bệnh mạch vành thì rất bất ngờ, thậm chí không tin mình mắc bệnh. Ngược lại, có một nhóm bệnh nhân tìm hiểu quá nhiều thông tin, đọc sách, tìm kiếm trên mạng, thậm chí tham khảo các nguồn không chính thống, dẫn đến lo lắng quá mức và bị ám thị về bệnh tật. Tâm lý vì thế đóng vai trò rất quan trọng. Lo lắng, sợ hãi có thể làm nhịp tim tăng, huyết áp tăng, đồng thời khiến cảm giác đau ngực trở nên nhạy cảm hơn. Do đó, trong điều trị bệnh mạch vành, việc giải thích kỹ, đầy đủ và đúng mức cho bệnh nhân là rất cần thiết, nhằm giúp người bệnh hiểu rõ tình trạng của mình, giảm lo âu không cần thiết và tránh những rối loạn lo âu có thể ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình điều trị.

Bố tôi đã đặt stent cách đây bốn năm nhưng mà nay tái hẹp trong lòng stent. Vì sao đã đặt stent rồi mà mạch vành vẫn hẹp lại và nên điều trị như thế nào?

Chúng ta cần hiểu rằng, đặt stent xong không phải là kết thúc, và cũng không có nghĩa là chấm dứt quá trình điều trị bệnh mạch vành. Sau can thiệp, nguy cơ tái hẹp stent vẫn có thể xảy ra, và điều này phụ thuộc rất nhiều vào từng nhóm đối tượng bệnh nhân. Với những người sau đặt stent nhưng không có nhiều bệnh lý nền, không có nhiều yếu tố nguy cơ tim mạch, thì tỷ lệ tái hẹp thường rơi vào khoảng 5–10%. Tuy nhiên, ở những bệnh nhân có nhiều yếu tố nguy cơ tim mạch như đái tháo đường, rối loạn chuyển hóa lipid, béo phì, đặc biệt là vẫn tiếp tục hút thuốc lá, thuốc lào sau khi đặt stent, thì nguy cơ tái hẹp sẽ cao hơn rất nhiều, có thể lên tới 15–20%. Nguyên nhân gây tái hẹp stent có thể tóm gọn lại ở ba nhóm chính. Thứ nhất là bệnh nhân chưa thay đổi tích cực lối sống, đặc biệt là vẫn duy trì các thói quen xấu như hút thuốc lá, thuốc lào. Thứ hai là việc kiểm soát các yếu tố nguy cơ tim mạch chưa đạt mục tiêu. Có những bệnh nhân vẫn uống thuốc đều, nhưng các chỉ số như mỡ máu, đường huyết, huyết áp vẫn chưa được kiểm soát ở mức tối ưu. Thứ ba là nhóm nguyên nhân chuyên sâu hơn, liên quan đến kỹ thuật can thiệp. Trong một số trường hợp, do tổn thương mạch vành quá phức tạp, vôi hóa nhiều, hoặc bệnh nhân đang trong bối cảnh nhồi máu cơ tim cấp rất nặng, nên việc đặt stent chưa thể tối ưu hoàn toàn. Ngoài ra, trong một số ca, do hạn chế về phương tiện chẩn đoán hình ảnh trong can thiệp, ví dụ như không có siêu âm trong lòng mạch hoặc các công cụ đánh giá chuyên sâu, nên khó xác định chính xác stent đã nở hết chưa, đã áp sát thành mạch tốt chưa. Đây là những yếu tố thuộc về kỹ thuật thủ thuật, cũng có thể góp phần làm tăng nguy cơ tái hẹp. Chính vì vậy, tái hẹp stent sau can thiệp là điều hoàn toàn có thể xảy ra. Do đó, người bệnh cần tái khám định kỳ, theo dõi sát sau can thiệp, để kịp thời phát hiện tình trạng tái hẹp. Nếu không theo dõi thường xuyên, có những trường hợp stent đã bị tái hẹp, thậm chí tắc lại, nhưng bệnh nhân không nhận biết được cho đến khi xuất hiện triệu chứng nặng.

Gần đây có rất nhiều giải chạy và các hoạt động thể thao, chăm sóc sức khỏe được tổ chức. Nhiều vận động viên tập luyện với cường độ rất cao, theo dõi sức khỏe khá đều đặn, thậm chí còn tham gia các giải đấu quốc tế, tức là việc kiểm soát sức khỏe được thực hiện rất chặt chẽ. Tuy nhiên, vẫn có những trường hợp đáng tiếc xảy ra đột tử. Vậy thưa bác sĩ, vì sao những trường hợp như vậy vẫn có thể xảy ra, và liệu những tình huống này có liên quan đến các bệnh lý tim mạch hay không ạ?

Ngay cả ở những nhóm đối tượng có lối sống rất tích cực, tập luyện thường xuyên và bài bản, chúng ta vẫn có thể gặp những trường hợp đáng tiếc, đó là đột tử ở các vận động viên thể thao chuyên nghiệp hoặc bán chuyên nghiệp. Trước khi trả lời trực tiếp câu hỏi của MC, tôi xin chia sẻ một trường hợp thực tế mà tôi từng điều trị. Đó là một bệnh nhân nam, 47 tuổi, leo núi nhiều năm. Với một người leo núi lâu năm thì cường độ gắng sức và thể lực phải nói là rất tốt. Cho đến một ngày, anh ấy cảm thấy mệt và đến phòng khám của chúng tôi. Qua thăm khám, chúng tôi phát hiện anh bị nhồi máu cơ tim. Khi được thông báo chẩn đoán, anh ấy thực sự rất sốc và không tin. Thậm chí ban đầu còn phản ứng khá gay gắt, vì anh cho rằng mình tập luyện đều đặn, không có yếu tố nguy cơ tim mạch rõ ràng thì không thể mắc bệnh này. Chúng tôi phải từng bước giải thích, thuyết phục, và để bệnh nhân thực sự tin tưởng, chúng tôi đã chỉ định chụp cắt lớp vi tính mạch vành. Khi anh ấy trực tiếp nhìn thấy hình ảnh mạch vành của mình bị tắc, lúc đó anh mới chấp nhận chẩn đoán và đồng ý để bác sĩ tiến hành can thiệp, cứu lại mạch vành và cơ tim. Sau can thiệp, bệnh nhân dần thay đổi cách nhìn về sức khỏe của bản thân và hồi phục tốt. Trường hợp này cho thấy, dù bệnh nhân gần như không có yếu tố nguy cơ tim mạch điển hình, thì vẫn có thể tồn tại những yếu tố cơ địa hoặc những nguy cơ tiềm ẩn mà chúng ta không dễ nhận ra. Quay lại câu chuyện đột tử ở các vận động viên, chúng ta đều biết rằng họ trải qua quá trình tập luyện rất khắc nghiệt và thường được kiểm tra y tế, thể thao khá chặt chẽ. Tuy nhiên, đột tử vẫn có thể xảy ra và nguyên nhân chủ yếu thường liên quan đến tim mạch. Về cơ bản, đột tử ở vận động viên có thể chia thành hai nhóm nguyên nhân chính. Thứ nhất là bệnh lý động mạch vành. Dù đã khám sức khỏe, nhưng nếu chưa chụp mạch vành thì chúng ta không thể khẳng định chắc chắn rằng mạch vành hoàn toàn không bị hẹp, giống như trường hợp tôi vừa chia sẻ. Thứ hai, và cũng là nguyên nhân rất thường gặp trong khi vận động cường độ cao, đó là các rối loạn nhịp tim ác tính. Những rối loạn nhịp này có thể xảy ra đột ngột và dẫn đến đột tử rất nhanh nếu không được can thiệp kịp thời.

Sau khi đã điều trị các vấn đề liên quan đến bệnh mạch vành, người bệnh cần thay đổi lối sống và sinh hoạt như thế nào, chế độ ăn uống ra sao, để hạn chế nguy cơ tái hẹp và phòng tránh bệnh tái phát, thưa bác sĩ?

Việc thay đổi lối sống là một vấn đề rất quan trọng trong điều trị bệnh mạch vành. Thực tế hiện nay, nhóm bệnh nhân mạch vành của chúng tôi đang có xu hướng trẻ hóa, nên cách tiếp cận và giải thích cho nhóm bệnh nhân trẻ cũng cần linh hoạt hơn. Rất nhiều người bị bệnh mạch vành mà không hề biết, cho đến khi xuất hiện triệu chứng nặng hoặc đi khám sức khỏe định kỳ và tình cờ phát hiện ra bệnh. Khi đó, dù có can thiệp hay không can thiệp, thì một khi đã mắc bệnh mạch vành rồi, người bệnh bắt buộc phải thay đổi lối sống. Ở đây, tôi muốn nhấn mạnh đặc biệt đến lối sống tĩnh tại. Đó là việc chúng ta ngồi quá nhiều ở văn phòng, làm việc cố định tại một chỗ, rất ít vận động. Ngay tại bệnh viện của chúng tôi, có những nhân viên làm văn phòng dù không có nhiều thời gian tập luyện vẫn chủ động thay đổi thói quen sinh hoạt, ví dụ như đi bộ cầu thang từ chỗ để xe lên phòng làm việc thay vì đi thang máy. Tôi cho rằng đây là những thói quen rất tốt và hoàn toàn có thể áp dụng trong cuộc sống hằng ngày. Trong quá trình làm việc, chúng ta cũng không nên ngồi quá lâu một chỗ. Dù bận rộn đến đâu thì cũng nên chủ động đứng dậy, đi lại, vận động nhẹ nhàng. Và điều quan trọng nhất vẫn là tập thể dục đều đặn, cố gắng duy trì ít nhất 30 phút mỗi ngày. Đây là một trong những yếu tố nền tảng giúp kiểm soát bệnh mạch vành và hạn chế nguy cơ tái hẹp về lâu dài.

Nhiều người thì thắc mắc là liệu nong bóng phủ thuốc có thay thế hoàn toàn đặt stent hay không?

Khi sử dụng nong bóng phủ thuốc, bản thân nhiều bệnh nhân nghe đến là rất thích. Lý do rất đơn giản, là vì hầu hết mọi người đều không muốn trong cơ thể mình, đặc biệt là trong quả tim, phải để lại một vật thể lạ. Trên thực tế, chúng tôi cũng thường phải thuyết phục khá nhiều bệnh nhân trong những trường hợp cần đặt stent, dù stent hiện nay đã rất tốt và an toàn. Tuy nhiên, tâm lý “không muốn có vật lạ trong người” là điều hoàn toàn dễ hiểu. Xét trên cơ sở khoa học, đặt stent cũng không phải lúc nào cũng là phương án tối ưu tuyệt đối. Đặc biệt trong những trường hợp phải đặt stent quá dài, đặt nhiều stent liên tiếp, đặt stent ở các mạch máu nhỏ, hoặc phải chồng nhiều stent do tái hẹp, thì mạch máu có thể mất đi tính sinh lý tự nhiên. Sau khi đặt stent, thành mạch có thể trở nên cứng hơn, hoặc xảy ra phản ứng viêm tại chỗ quá mức, từ đó lại kích thích quá trình tái hẹp. Chính vì vậy, nong bóng phủ thuốc được xem như một giải pháp và cũng là một niềm hy vọng cho tương lai. Câu hỏi được đặt ra là liệu bóng phủ thuốc có thể thay thế hoàn toàn stent hay không. Tuy nhiên, với các nghiên cứu lớn hiện nay trên thế giới, câu trả lời là chưa thể. Nong bóng phủ thuốc hiện tại không thể thay thế hoàn toàn việc đặt stent trong tất cả các trường hợp. Như tôi đã chia sẻ, chỉ định của bóng phủ thuốc hiện nay vẫn khá giới hạn và đã được các tổ chức chuyên môn lớn trên thế giới cũng như tại Việt Nam đưa ra khuyến cáo rất rõ ràng. Tóm lại, bóng phủ thuốc không phải là phương pháp thay thế hoàn toàn cho đặt stent, mà là một lựa chọn bổ sung trong những tình huống phù hợp. Tôi cũng muốn nói thêm rằng trong thực hành lâm sàng hiện nay, các bác sĩ can thiệp thường phối hợp cả hai phương pháp, hay còn gọi là chiến lược “lai”. Tức là có thể vừa đặt stent, vừa nong bóng phủ thuốc trên cùng một mạch máu, hoặc đặt stent ở nhánh chính và nong bóng phủ thuốc ở nhánh phụ. Cách làm này giúp giảm gánh nặng phải đặt quá nhiều stent cho bệnh nhân, và đây là xu hướng đang được áp dụng ngày càng rộng rãi trên thế giới. Về phía người bệnh, rõ ràng chiến lược kết hợp này mang lại nhiều lợi ích hơn so với việc phải đặt quá nhiều stent. Tuy nhiên, bệnh nhân cũng cần hiểu rằng chỉ khi nào đảm bảo an toàn thì bác sĩ mới áp dụng chiến lược này. Đây không phải là sự “thỏa thuận” đơn thuần giữa bác sĩ và bệnh nhân, mà là quyết định chuyên môn dựa trên đánh giá rất kỹ trong quá trình can thiệp, xem phương pháp đó có thực sự phù hợp với từng bệnh nhân hay không. Nếu phù hợp, thì hiệu quả sẽ tốt hơn rất nhiều so với việc đặt stent chồng stent, nối đuôi stent, vốn có nguy cơ tái hẹp cao hơn.

Vậy những trường hợp nào chúng ta ưu tiên chỉ định cho bệnh nhân nong bóng phủ thuốc?

Nong bóng phủ thuốc về bản chất là chúng ta sẽ nong cho mạch vành rộng ra trước, bước này được gọi là chuẩn bị tổn thương. Sau khi chuẩn bị tổn thương tốt, bác sĩ sẽ đánh giá lại xem mạch vành có đáp ứng đủ điều kiện để áp dụng nong bóng phủ thuốc hay không. Thứ nhất, mức độ hẹp tồn dư sau khi nong phải dưới 30%. Tức là sau khi nong, lòng mạch phải được mở đủ rộng, không còn hẹp nhiều. Thứ hai, khi nong mạch ra, thành mạch có thể bị bóc tách. Nếu tình trạng bóc tách nặng thì không thể tiếp tục nong bóng phủ thuốc được. Và điều kiện thứ ba, rất quan trọng, là dòng chảy trong mạch vành sau khi chuẩn bị tổn thương phải tốt. Nếu dòng chảy bị chậm thì cũng không thể tiến hành nong bóng phủ thuốc. Như vậy, về chỉ định kinh điển, nong bóng phủ thuốc thường được áp dụng trong hai trường hợp chính là tái hẹp trong stent và tổn thương ở các mạch vành nhỏ. Tuy nhiên, dù thuộc nhóm chỉ định này, thì khi chuẩn bị tổn thương, mạch vành vẫn phải đáp ứng đầy đủ ba điều kiện vừa nêu. Nếu không đạt được các tiêu chí đó, chúng ta vẫn phải quay lại phương án điều trị truyền thống, tức là đặt stent cho bệnh nhân.

Gần đây, nhiều độc giả cũng rất quan tâm đến phương pháp nong bóng phủ thuốc trong điều trị bệnh mạch vành. Như phần đầu chương trình đã đề cập và bác sĩ cũng vừa nhắc tới, vậy xin bác sĩ cho biết nong bóng phủ thuốc là gì, và phương pháp này khác gì so với việc đặt stent truyền thống ạ?

Thực ra, nong bóng phủ thuốc trong những năm gần đây đang quay trở lại như một xu hướng khá rõ rệt trong lĩnh vực tim mạch can thiệp. Nguyên nhân là vì qua thực tế lâm sàng, người ta nhận thấy rằng stent, dù mang lại rất nhiều lợi ích, nhưng trong một số trường hợp cũng có thể gây ra những vấn đề không mong muốn cho bệnh nhân. Nong bóng phủ thuốc đã được triển khai trên thế giới từ những năm 2000. Tuy nhiên, do hạn chế về công nghệ cũng như kỹ thuật can thiệp thời kỳ đó, phương pháp này từng bị “lãng quên” trong một thời gian khá dài. Những năm gần đây, nhờ sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ và kỹ thuật can thiệp tim mạch, nong bóng phủ thuốc đã quay trở lại và được ứng dụng ngày càng nhiều. Tuy vậy, đây là phương pháp có chỉ định khá chặt chẽ. Về mặt kinh điển, nong bóng phủ thuốc thường được áp dụng trong trường hợp tái hẹp trong stent, tức là bệnh nhân đã từng đặt stent trước đó nhưng sau một thời gian stent bị tái hẹp. Trường hợp thứ hai là các mạch vành nhỏ. Với những mạch nhỏ, nếu đặt stent thì nguy cơ tái hẹp về sau là khá cao, nên nong bóng phủ thuốc có thể là một lựa chọn phù hợp hơn. Ngoài ra, trong một số trường hợp khác, bác sĩ sẽ phải cá thể hóa chỉ định. Ví dụ như tổn thương ngắn, bệnh nhân đái tháo đường, hoặc những bệnh nhân có nguy cơ chảy máu cao, thì nong bóng phủ thuốc cũng có thể được cân nhắc sử dụng. Một ưu điểm đáng kể của phương pháp này là thời gian sử dụng thuốc kháng kết tập tiểu cầu kép sau can thiệp có thể ngắn hơn, thường chỉ khoảng ba tháng.

Vậy trong những trường hợp nào người bệnh cần phải điều trị kéo dài, và trong những trường hợp nào thời gian điều trị có thể ngắn hơn, chỉ khoảng từ một tháng đến vài tháng như bác sĩ vừa chia sẻ? Ngoài ra, quá trình điều trị sau đặt stent hoặc các phương pháp điều trị khác thường kéo dài bao lâu và người bệnh cần lưu ý những gì trong giai đoạn này, thưa bác sĩ?

Tôi hay nói vui với bệnh nhân rằng, việc mắc bệnh mạn tính cũng giống như các cháu bị cận thị vậy. Muốn nhìn rõ thì phải đeo kính, còn với bệnh mạch vành thì muốn bệnh ổn định, các bác phải uống thuốc đều đặn. Đây là câu chuyện điều trị lâu dài. Tôi hiểu câu hỏi của MC ở đây đang tập trung vào vấn đề thuốc kháng kết tập tiểu cầu. Mục đích của nhóm thuốc này là để ngăn ngừa hình thành cục máu đông trong mạch vành, đặc biệt là sau khi can thiệp đặt stent. Tuy nhiên, mặt trái của thuốc là làm tăng nguy cơ chảy máu cho bệnh nhân. Vì vậy, trong điều trị, chúng ta luôn phải cân bằng giữa hai nguy cơ: một bên là nguy cơ hình thành huyết khối, một bên là nguy cơ chảy máu. Nếu chống đông quá mạnh, bệnh nhân có thể đối mặt với các biến chứng chảy máu nguy hiểm như xuất huyết não hay chảy máu đường tiêu hóa. Chính vì vậy, ở những bệnh nhân có nguy cơ chảy máu cao, ví dụ như người cao tuổi, người có rối loạn đông máu, hoặc đang phải dùng kèm các thuốc chống đông khác, thì ngay từ thời điểm can thiệp, bác sĩ đã phải xây dựng chiến lược điều trị phù hợp. Trong những trường hợp này, thời gian dùng kháng kết tập tiểu cầu kép có thể được rút ngắn, chỉ khoảng một tháng hoặc ba tháng. Còn với đa số các trường hợp thông thường, thuốc kháng kết tập tiểu cầu kép sẽ được sử dụng trong khoảng một năm. Sau khi qua giai đoạn cấp, bệnh mạch vành chuyển sang giai đoạn ổn định, chúng tôi sẽ giảm xuống còn dùng một thuốc kháng kết tập tiểu cầu đơn. Thuốc này thường sẽ được duy trì lâu dài, thậm chí là suốt đời, nhằm giúp kiểm soát bệnh và phòng ngừa các biến cố tim mạch về sau.

Sau khi đã can thiệp hoặc hoàn tất quá trình điều trị, người bệnh cần sử dụng thuốc như thế nào và theo dõi ra sao để hạn chế tối đa các biến chứng, đồng thời phòng tránh nguy cơ bệnh mạch vành tái phát, thưa bác sĩ?

Can thiệp mạch vành thực chất chỉ là một khâu tương đối nhỏ trong toàn bộ quá trình điều trị bệnh mạch vành. Việc đặt stent vào mạch vành chủ yếu nhằm mục đích làm rộng lòng mạch, giúp dòng máu lưu thông tốt hơn. Trên stent có phủ thuốc để ngấm vào thành mạch, giúp hạn chế nguy cơ tái hẹp ngay tại vị trí đã can thiệp. Tuy nhiên, bản thân các yếu tố nguy cơ gây ra bệnh mạch vành thì vẫn còn đó và vẫn có thể tiếp tục tiến triển. Chính vì vậy, sau can thiệp, việc kiểm soát và điều trị nội khoa đóng vai trò hết sức quan trọng. Một điểm cần nhấn mạnh là khi chúng ta can thiệp và đặt stent vào mạch vành, kể cả trong bối cảnh bệnh mạch vành ổn định, thì bản thân thủ thuật này cũng được xem như một yếu tố kích hoạt, làm mạch vành rơi vào trạng thái tương tự một biến cố cấp. Do đó, vấn đề sử dụng thuốc kháng kết tập tiểu cầu cần được đặc biệt quan tâm. Sau khi đặt stent, người bệnh sẽ được chỉ định dùng thuốc kháng kết tập tiểu cầu kép nhằm ngăn ngừa hình thành cục máu đông trong stent. Thời gian sử dụng kháng kết tập tiểu cầu kép sẽ được cá thể hóa cho từng bệnh nhân. Thông thường là khoảng một năm, nhưng trong một số trường hợp nguy cơ chảy máu cao hoặc đặc thù về lâm sàng, thời gian này có thể rút ngắn hơn, có thể chỉ một tháng hoặc ba tháng, tùy theo đánh giá và chỉ định cụ thể của bác sĩ điều trị.

Nhiều người khi nghe đến chụp mạch vành hoặc đặt stent thường rất lo lắng, sợ rủi ro và biến chứng. Vậy can thiệp mạch vành có thực sự nguy hiểm không, và trong quá trình điều trị, bác sĩ thường làm gì để giảm thiểu tối đa các rủi ro cho người bệnh ạ?

Ngày xưa khi chúng tôi còn đi học, các thầy vẫn thường nói rằng bất kỳ thủ thuật nào cũng tiềm ẩn nguy cơ xảy ra biến chứng cho người bệnh. Vì vậy, khi đã làm thủ thuật thì nguyên tắc quan trọng nhất là không được làm cho tình trạng của bệnh nhân tệ hơn, tức là không để người đang ốm lại trở nên nặng hơn. Trước khi được phép thực hiện một thủ thuật, bác sĩ phải được đào tạo để hiểu rất rõ những biến chứng có thể xảy ra, phải lường trước được các nguy cơ đó và thậm chí phải biết cách xử trí biến chứng thì các thầy mới cho thực hiện. Can thiệp mạch vành là một thủ thuật xâm lấn, lại can thiệp trực tiếp vào hệ mạch máu của tim, nên đương nhiên vẫn tiềm ẩn những rủi ro nhất định. Tuy nhiên, chúng ta cũng cần hiểu rằng hiện nay khoa học và công nghệ trong lĩnh vực tim mạch đã phát triển rất mạnh, các trung tâm tim mạch được xây dựng và vận hành ngày càng chuyên nghiệp. Chính vì vậy, nguy cơ biến chứng của thủ thuật không còn lớn như nhiều người vẫn lo ngại. Quan trọng hơn, ở những bệnh nhân đã có hẹp mạch vành mà không được can thiệp, thì rủi ro lại chuyển thành các biến cố tim mạch nguy hiểm, và những rủi ro đó thường lớn hơn rất nhiều so với nguy cơ của chính thủ thuật. Để giảm thiểu tối đa các biến cố có thể xảy ra do can thiệp, bác sĩ can thiệp phải được đào tạo bài bản, làm việc theo ê-kíp phối hợp nhuần nhuyễn, đồng thời đánh giá người bệnh rất kỹ trước can thiệp, trong quá trình can thiệp và cả sau can thiệp. Việc cá thể hóa từng ca bệnh chính là yếu tố quan trọng giúp giảm thấp nhất các rủi ro và đảm bảo an toàn cho người bệnh.

Trong trường hợp nào chúng ta chỉ cần điều trị nội khoa không thôi mà không cần can thiệp không ạ?

Khi điều trị cho bệnh nhân, chúng tôi luôn nhấn mạnh rằng điều trị nội khoa là nền tảng. Dù người bệnh có can thiệp hay không thì vẫn phải điều trị nội khoa thật tốt. Không phải trường hợp nào cũng cần mổ hay cần can thiệp. Với những trường hợp hẹp mạch vành dưới 50%, thì gần như chắc chắn mức độ hẹp này chưa ảnh hưởng đến tưới máu cơ tim, vì vậy không cần phải can thiệp. Ngược lại, những trường hợp hẹp trên 90% thì thường sẽ gây giảm rõ rệt lưu lượng máu nuôi cơ tim, đặc biệt là khi bệnh nhân gắng sức, và khi đó chúng ta bắt buộc phải can thiệp. Ngoài ra, có những vị trí hẹp đặc biệt, dù mức độ hẹp chỉ khoảng 50% nhưng vẫn cần cân nhắc can thiệp. Đó là các vị trí đầu nguồn của mạch máu, điển hình là thân chung động mạch vành trái. Với những trường hợp hẹp thân chung từ 50% trở lên, các khuyến cáo hiện nay đều cho rằng cần xem xét can thiệp. Còn với những trường hợp hẹp từ 70 đến 90%, việc có can thiệp hay không sẽ phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Ví dụ như triệu chứng lâm sàng của bệnh nhân, vùng cơ tim được tưới máu bởi nhánh mạch đó có rộng hay không, bệnh nhân có kèm suy tim hay không. Một công cụ rất quan trọng mà chúng tôi thường sử dụng trong những tình huống này là đo phân suất dự trữ động mạch vành, để xem mức độ hẹp từ 70 đến 90% đó có thực sự ảnh hưởng đến tưới máu ở vùng hạ lưu hay không. Nếu mức độ hẹp đó gây ảnh hưởng đến tưới máu cơ tim thì bắt buộc phải can thiệp. Ngược lại, nếu không ảnh hưởng, bệnh nhân đáp ứng tốt với điều trị nội khoa, thì thậm chí ngay cả khi hẹp trên 70% chúng ta vẫn có thể lựa chọn điều trị bảo tồn, tức là tiếp tục theo dõi và dùng thuốc. Tuy nhiên, với những bệnh nhân được điều trị bảo tồn như vậy, việc theo dõi phải rất sát. Chúng tôi cần đánh giá thường xuyên đáp ứng điều trị cũng như phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường, để nếu cần thiết thì có thể can thiệp kịp thời, thậm chí là can thiệp cấp cứu cho bệnh nhân.

Hiện nay điều trị bệnh mạch vành có những phương pháp nào và mục tiêu điều trị quan trọng nhất là gì?

Tất cả các phương pháp điều trị bệnh mạch vành đều hướng tới hai mục đích chính. Mục đích thứ nhất là cải thiện chất lượng cuộc sống cho người bệnh. Tức là sau khi được bác sĩ tiếp cận và điều trị, bệnh nhân không còn đau ngực, không còn bị ám ảnh bởi những cơn đau ngực, cũng như giảm bớt lo lắng về nguy cơ đột tử. Mục đích thứ hai là giảm nguy cơ các biến cố tim mạch, hay nói cách khác là cải thiện tiên lượng lâu dài cho bệnh nhân. Điều này giúp người bệnh sống lâu hơn, hạn chế nguy cơ phải nhập viện vì suy tim hoặc gặp các biến cố tim mạch nặng khác, trong đó có đột tử. Về các phương pháp điều trị, nền tảng cơ bản và không thể thiếu chính là điều trị nội khoa. Dù chúng ta có can thiệp bằng những phương pháp hiện đại đến đâu, nhưng nếu không điều trị nội khoa tốt thì sớm muộn mạch vành vẫn có thể hẹp lại hoặc tắc lại. Điều trị nội khoa trước hết là thay đổi lối sống. Bệnh nhân cần được hướng dẫn giảm stress, tránh lối sống tĩnh tại, tăng cường vận động thể lực, đồng thời từ bỏ các thói quen xấu như hút thuốc lá, uống rượu bia, đặc biệt ở Việt Nam còn có thói quen hút thuốc lào. Bên cạnh đó là kiểm soát chặt chẽ các yếu tố nguy cơ tim mạch. Rất nhiều bệnh nhân uống thuốc đều, nhưng vấn đề quan trọng là các chỉ số đã đạt mục tiêu điều trị hay chưa, như mỡ máu ở mức bao nhiêu, đường huyết, huyết áp đã được kiểm soát đến đâu. Không phải cứ uống thuốc là mọi thứ đã ổn, mà cần đạt được các mục tiêu cụ thể. Ngoài ra, trong điều trị bệnh mạch vành, chúng tôi thường sử dụng các thuốc kháng kết tập tiểu cầu để hạn chế hình thành cục máu đông. Khi mạch vành không may xảy ra biến cố cấp tính, các thuốc này giúp giảm gánh nặng huyết khối, từ đó hỗ trợ quá trình tái thông mạch vành tốt hơn. Phương pháp điều trị thứ hai đang được sử dụng rất rộng rãi trên thế giới cũng như tại Việt Nam là can thiệp động mạch vành qua da. Bác sĩ sẽ nong rộng mạch vành và đặt stent để cải thiện dòng chảy máu. Ngoài ra còn có những phương pháp mới hơn như nong bóng phủ thuốc, như đã đề cập ở phần đầu chương trình. Phương pháp tiếp theo là phẫu thuật bắc cầu nối chủ vành. Đây là phương pháp không can thiệp nội mạch mà tiến hành phẫu thuật, sử dụng các mạch máu tự thân của bệnh nhân hoặc mạch máu nhân tạo để bắc cầu qua những đoạn mạch vành bị hẹp. Phương pháp này thường được chỉ định trong những trường hợp bệnh nhân có tổn thương nhiều thân, nhiều nhánh mạch vành, hoặc tổn thương phức tạp, vôi hóa nhiều, nguy cơ can thiệp nội mạch cao, ví dụ như tổn thương thân chung động mạch vành. Như vậy, hiện nay có ba phương pháp chính là điều trị nội khoa, can thiệp mạch vành qua da và phẫu thuật bắc cầu nối chủ vành. Các phương pháp này có vai trò bổ trợ cho nhau trong quá trình điều trị, tùy thuộc vào tình trạng cụ thể của từng bệnh nhân.

Bác sĩ có thể chia sẻ thêm một vài trường hợp điển hình trong quá trình thăm khám, bác sĩ nhận thấy người bệnh có rất ít triệu chứng, hoặc triệu chứng không rõ ràng, nhưng thực chất lại đang mắc bệnh mạch vành nguy hiểm và chưa được phát hiện kịp thời. Và rất may là khi họ đến bệnh viện, đến đúng cơ sở đang điều trị, bệnh đã được phát hiện sớm, qua đó kịp thời can thiệp và cứu người bệnh trong những tình huống hết sức nguy cấp không ạ?

Tôi đã từng gặp một bệnh nhân và đến bây giờ vẫn đang theo dõi trường hợp này. Đây là một bệnh nhân nam, khoảng 59 tuổi, mắc đái tháo đường nhiều năm. Chú có thói quen hút thuốc lào rất nhiều. Hằng ngày, chú vẫn đi khám và điều trị tăng huyết áp, đái tháo đường, mỡ máu, uống thuốc khá đều đặn, nhưng không bỏ được thuốc lào. Bệnh nhân đi khám ở rất nhiều nơi, không phải vì đau ngực mà chủ yếu vì cảm giác mệt. Các lần làm điện tim và siêu âm tim đều cho kết quả hoàn toàn bình thường. Tuy nhiên, tình trạng mệt mỏi của bệnh nhân vẫn kéo dài. Khi tiếp cận với chúng tôi, sau khi đã loại trừ tất cả những nguyên nhân khác có thể gây mệt mà không tìm thấy nguyên nhân phù hợp, chúng tôi quyết định cho bệnh nhân chụp cắt lớp vi tính mạch vành. Kết quả chụp cho thấy bệnh nhân có tổn thương rất nặng cả ba thân mạch vành. Sau khi được can thiệp, tình trạng mệt mỏi của bệnh nhân cải thiện hoàn toàn, gần như hết hẳn. Đây là một minh chứng rất rõ cho việc điện tim đồ bình thường không có nghĩa là không có bệnh mạch vành. Nếu chỉ căn cứ vào điện tim mà không đi sâu khảo sát thêm, chúng ta có thể bỏ sót cơ hội phát hiện sớm và cứu chữa kịp thời quả tim cho người bệnh.

Vậy người chưa có triệu chứng có nên tầm soát bệnh mạch vành hay không và đối tượng nào thì nên tầm soát sớm?

Những trường hợp điện tim bình thường nhưng chúng ta vẫn cần tiếp tục khảo sát bệnh lý mạch vành thường rơi vào hai nhóm đối tượng. Thứ nhất là những bệnh nhân có triệu chứng lâm sàng nghi ngờ. Thứ hai là những bệnh nhân có nhiều yếu tố nguy cơ tim mạch, như tăng huyết áp, rối loạn chuyển hóa lipid, hút thuốc lá, thuốc lào trong nhiều năm, thường xuyên stress hoặc có lối sống tĩnh tại. Đây đều là những đối tượng có nguy cơ cao mắc bệnh mạch vành. Ở những bệnh nhân này, dù điện tim đồ bình thường, vẫn có thể tồn tại tình trạng hẹp mạch vành nhưng chưa đến mức gây thiếu máu cơ tim rõ ràng trên điện tim, hoặc cơ thể đã có sự thích nghi nhất định. Thậm chí, có những trường hợp chúng tôi gọi là tắc hoàn toàn mạn tính, tức là mạch vành đã bị tắc hoàn toàn trong thời gian dài, nhưng vùng cơ tim đó lại được nuôi bởi các mạch máu bàng hệ từ nơi khác, nên không biểu hiện thiếu máu cơ tim trên điện tim đồ. Cũng tương tự, những bệnh nhân bị hẹp cả ba thân mạch vành, như tôi đã trình bày ở trên, vẫn có thể có điện tim đồ hoàn toàn bình thường. Chính vì vậy, với tất cả những bệnh nhân có nhiều yếu tố nguy cơ bệnh mạch vành, nếu điện tim đồ bình thường, chúng ta vẫn cần tiếp tục thăm dò, tìm hiểu xem bệnh nhân có thực sự mắc bệnh động mạch vành hay không, bằng các phương pháp chẩn đoán phù hợp hơn.

Điện tâm đồ bình thường thì có loại trừ được bệnh mạch vành hay không?

Tôi cũng đã gặp không ít bệnh nhân mà sau khi được bác sĩ thăm khám và thông báo là bị nhồi máu cơ tim thì lại không tin. Lý do là vì trước đó họ đã làm siêu âm tim, làm điện tim rất nhiều lần và kết quả đều bình thường. Bệnh nhân cho rằng như vậy là không có bệnh tim mạch, vậy tại sao lại bị nhồi máu cơ tim. Xin được trả lời với quý vị rằng, điện tim đồ bình thường hoàn toàn không loại trừ được bệnh mạch vành. Trên thực tế, có khoảng 40 đến 50% những người mắc bệnh mạch vành nhưng điện tim đồ vẫn hoàn toàn bình thường. Thậm chí, chúng tôi đã từng gặp những trường hợp bệnh nhân hẹp cả ba thân động mạch vành, nhưng khi làm điện tim thì kết quả vẫn không ghi nhận bất thường. Như vậy, điện tim là một xét nghiệm có giá trị khi kết quả cho thấy bất thường. Tuy nhiên, với những bệnh nhân có nhiều yếu tố nguy cơ tim mạch, nếu điện tim đồ bình thường thì chúng ta vẫn không được chủ quan. Bệnh nhân vẫn cần được tiếp tục theo dõi và khi cần thiết phải thực hiện các xét nghiệm chuyên sâu hơn để khẳng định có hay không bệnh mạch vành. Ví dụ như điện tim gắng sức. Khi đó, bệnh nhân vẫn được gắn điện tim để theo dõi, nhưng trong điều kiện phải gắng sức. Chính quá trình gắng sức này sẽ giúp bộc lộ rõ hơn tình trạng thiếu máu cơ tim, từ đó giúp bác sĩ đánh giá xem bệnh nhân có mắc bệnh mạch vành hay không.

Chụp CT mạch vành khác gì so với chụp mạch vành qua da và trong trường hợp nào thì chúng ta nên ưu tiên với mỗi phương pháp?

Chụp cắt lớp vi tính mạch vành và chụp động mạch vành qua da đều là những phương pháp nhằm đánh giá tình trạng mạch vành. Tuy nhiên, hai phương pháp này có bản chất và chỉ định khác nhau. Chụp cắt lớp vi tính mạch vành là phương pháp không xâm lấn. Bệnh nhân sẽ được tiêm thuốc cản quang qua đường tĩnh mạch, sau đó khi thuốc ngấm vào hệ mạch vành, chúng tôi sẽ chụp ở thì động mạch vành. Qua đó có thể đánh giá được cả ba nhánh mạch vành nuôi tim xem có bị hẹp hay tắc hay không, cũng như mức độ hẹp ra sao. Phương pháp này chủ yếu cung cấp thông tin về hình ảnh giải phẫu của mạch vành. Trong khi đó, chụp động mạch vành qua da là một thủ thuật xâm lấn. Bác sĩ sẽ đưa ống thông qua da, đi theo đường giải phẫu vào đến gốc động mạch chủ, nơi xuất phát của các động mạch vành. Khi đó, chúng tôi sẽ chụp chọn lọc từng động mạch vành với nhiều góc khác nhau, giúp đánh giá chính xác hơn các tổn thương, đặc biệt là những chỗ hẹp lệch tâm. Không chỉ dừng lại ở hình ảnh, phương pháp này còn cho phép đánh giá xem mức độ hẹp đó ảnh hưởng đến dòng chảy và tưới máu cơ tim như thế nào. Trên nền chụp động mạch vành qua da, bác sĩ còn có thể thực hiện thêm các thăm dò chuyên sâu khác, như siêu âm trong lòng mạch, tức là siêu âm ngay bên trong mạch vành, hay các phương pháp đánh giá sinh lý mạch vành, điển hình là đo phân suất dự trữ động mạch vành, để xem mức độ hẹp đó có thực sự ảnh hưởng đến tưới máu cơ tim hay không. Như vậy, cả hai phương pháp đều nhằm mục đích chẩn đoán bệnh mạch vành, nhưng được áp dụng cho những nhóm bệnh nhân khác nhau. Với những bệnh nhân có nguy cơ không cao, chúng tôi thường sử dụng chụp cắt lớp vi tính mạch vành như một phương pháp sàng lọc ban đầu để xem có hẹp mạch vành hay không. Còn chụp động mạch vành qua da thường được chỉ định cho những bệnh nhân đã được chẩn đoán hẹp mạch vành từ trước, ví dụ qua chụp cắt lớp vi tính, những người đã từng can thiệp mạch vành, hoặc những bệnh nhân đang có diễn biến của hội chứng vành cấp. Ngoài ra, với những trường hợp đau ngực rất điển hình, có biểu hiện rõ trên điện tim hoặc siêu âm tim, thì chụp động mạch vành qua da giúp bệnh nhân tiếp cận trực tiếp và nhanh hơn với hướng xử trí. Một ưu điểm rất quan trọng của phương pháp này là nếu trong quá trình chụp phát hiện tổn thương cần can thiệp, thì bác sĩ có thể tiến hành can thiệp ngay trên cùng đường vào đó cho bệnh nhân.

Có dấu hiệu hay triệu chứng nào có thể cảnh báo là bệnh mạch vành đang ở trong tình trạng nguy hiểm và chúng ta sẽ cần phải cấp cứu ngay không?

Đây là một câu hỏi rất quan trọng, không chỉ đối với bản thân người bệnh mà còn với cả người nhà, đó là khi nào thì cần phải đến bệnh viện ngay, và khi nào thì có thể đến khám theo hướng sàng lọc sau. Với những dấu hiệu kinh điển của bệnh mạch vành cấp, như đau giữa ngực, đau sau xương ức, cơn đau lan lên cổ, lên cằm, có cảm giác như một hòn đá đè nặng ở ngực, và đặc biệt là cơn đau kéo dài trên 15 phút, thì đó đã là biểu hiện của hội chứng vành cấp hay nhồi máu cơ tim. Trong những trường hợp này, bắt buộc người bệnh phải đến bệnh viện càng sớm càng tốt. Khi vào viện sớm, các bác sĩ sẽ có điều kiện tiếp cận và xử trí kịp thời, nhằm cứu được cơ tim sớm nhất có thể. Nhóm biểu hiện thứ hai là những trường hợp không có cơn đau ngực điển hình như vậy, nhưng lại xuất hiện các dấu hiệu nguy hiểm khác, ví dụ như nhịp tim quá nhanh hoặc quá chậm, khó thở, vã mồ hôi, tụt huyết áp, choáng váng hoặc ngất xỉu. Với những tình huống này, người bệnh cũng phải đến bệnh viện ngay lập tức. Ngoài ra, trong bất kỳ trường hợp nào nếu người bệnh có những biểu hiện bất thường như mệt mỏi không rõ nguyên nhân, đặc biệt là trên nền có nhiều yếu tố nguy cơ tim mạch, thì cũng cần đi khám càng sớm càng tốt, kể cả ban đêm hay trong bất kỳ điều kiện nào, và nên đến cơ sở y tế gần nhất. Không nên chờ đến sáng hôm sau, vì đôi khi đã là quá muộn. Có những trường hợp, nếu đến sớm thì bác sĩ vẫn có thể cứu được tính mạng, nhưng do đến muộn nên lượng cơ tim bị hoại tử quá nhiều, dẫn đến hậu quả lâu dài là suy tim về sau.

Khi nghi ngờ bệnh mạch vành bác sĩ sẽ thường chỉ định những xét nghiệm nào?

Khi một bệnh nhân được bác sĩ thăm khám và trao đổi rằng có khả năng mắc bệnh mạch vành, thì chúng tôi sẽ phải tiến hành khá nhiều xét nghiệm khác nhau. Việc làm xét nghiệm gì sẽ phụ thuộc vào phân tầng nguy cơ và biểu hiện lâm sàng cụ thể của từng bệnh nhân. Đơn giản và cơ bản nhất, xét nghiệm đầu tay trong tim mạch mà chúng ta đều biết, đó là điện tim đồ. Khi bác sĩ làm điện tim 12 chuyển đạo, chúng tôi có thể phần nào đánh giá được xem bệnh nhân có dấu hiệu thiếu máu cơ tim hay không, có rối loạn nhịp tim hay không, mà đây có thể là hậu quả gián tiếp của bệnh mạch vành, hoặc phát hiện thêm những vấn đề khác như tăng gánh thất trái chẳng hạn. Xét nghiệm tiếp theo là xét nghiệm máu. Ngoài việc đánh giá men tim, là dấu hiệu phản ánh hậu quả của nhồi máu cơ tim, thì các xét nghiệm máu còn giúp chúng tôi đánh giá tình trạng rối loạn chuyển hóa lipid, chức năng gan, chức năng thận, tình trạng đái tháo đường hoặc tiền đái tháo đường. Những thông tin này rất quan trọng để xây dựng chiến lược điều trị phù hợp cho bệnh nhân. Với những bệnh nhân có nguy cơ chưa cao, một số phương pháp thăm dò khác có thể được sử dụng, như siêu âm tim gắng sức hoặc điện tim gắng sức. Đây là những phương pháp thường được chỉ định khi điện tim lúc nghỉ chưa cung cấp đủ thông tin cần thiết. Bên cạnh đó, các phương pháp chẩn đoán hình ảnh hiện nay cũng được sử dụng rất rộng rãi, đặc biệt là chụp cắt lớp vi tính mạch vành. Phương pháp này giúp đánh giá khá chính xác tổn thương mạch vành cũng như giải phẫu mạch vành, từ đó hỗ trợ đưa ra chẩn đoán cho bệnh nhân. Cuối cùng, phương pháp chẩn đoán xác định là chụp động mạch vành qua da. Khi đó, bác sĩ sẽ luồn dụng cụ từ động mạch ngoại vi đi vào gốc động mạch chủ và bơm thuốc cản quang trực tiếp vào động mạch vành. Nhờ vậy, chúng tôi có thể đánh giá được mức độ hẹp, vị trí hẹp của mạch vành cũng như tốc độ dòng chảy, từ đó đưa ra chẩn đoán chính xác. Tóm lại, quá trình chẩn đoán bệnh mạch vành sẽ đi từ những xét nghiệm cơ bản đến các xét nghiệm chuyên sâu. Tùy thuộc vào tình trạng cụ thể của từng bệnh nhân, bác sĩ sẽ lựa chọn các xét nghiệm phù hợp.

Có những trường hợp không đau ngực, nhưng có thể coi đấy là triệu chứng của bệnh mạch vành hay không, đặc biệt là ở phụ nữ và người cao tuổi và làm sao để chúng ta có thể nhận biết được?

Những trường hợp bệnh mạch vành có biểu hiện không điển hình, như chúng ta đã nói, tức là không đau ngực, thì thường hay gặp ở một số nhóm đối tượng nhất định. Đó là phụ nữ, người cao tuổi và đặc biệt là bệnh nhân đái tháo đường. Ở những đối tượng này, các triệu chứng thường bị lu mờ, không rõ ràng. Trên thực tế, đôi khi bác sĩ phải rất vất vả để giải thích cho bệnh nhân hiểu rằng mình đang mắc bệnh mạch vành. Nhiều bệnh nhân nói rằng họ không hề đau ngực, không thấy có triệu chứng gì của bệnh mạch vành cả. Tuy nhiên, các biểu hiện khác lại rất điển hình cho bệnh lý này, như tôi đã trình bày ở trên. Ví dụ, bệnh nhân chỉ đau vùng thượng vị nhưng thực chất đó vẫn có thể là biểu hiện của bệnh mạch vành. Hoặc bệnh nhân khó thở, đột ngột vã mồ hôi, cảm giác rụng rời tay chân, tim đập mạnh, đập nhanh, thậm chí có những lúc tim lại đập chậm xuống. Có những trường hợp bệnh nhân cảm giác choáng váng, sắp ngất, gần như muốn xỉu đi, thì đó cũng có thể là biểu hiện của bệnh mạch vành. Đặc biệt nguy hiểm là có một thể gọi là đột tử do mạch vành, tức là bệnh chưa kịp biểu hiện rõ trên lâm sàng thì bệnh nhân đã rơi vào hôn mê và tử vong ngay. Đây là những thể lâm sàng rất phức tạp và hết sức nguy hiểm của bệnh mạch vành.

Vậy làm thế nào để chúng ta có thể phân biệt được giữa cơn đau của bệnh mạch vành với các bệnh khác?

Trong thực tế lâm sàng, chúng tôi đã gặp rất nhiều trường hợp như vậy. Có không ít bệnh nhân bị đau do trào ngược dạ dày thực quản nhưng lại được điều trị theo hướng tim mạch, dẫn đến việc điều trị không hiệu quả, bệnh không đỡ mà thậm chí còn nặng hơn. Ngược lại, cũng có rất nhiều bệnh nhân thực sự mắc bệnh mạch vành nhưng lại được phát hiện tại các chuyên khoa tiêu hóa, nhờ sự lưu ý và phát hiện của các đồng nghiệp bên chuyên khoa tiêu hóa, khi bệnh nhân đến khám vì đau vùng thượng vị. Chính vì vậy, câu chuyện phân biệt đau do nguyên nhân tiêu hóa, cụ thể là trào ngược dạ dày thực quản, hay đau do bệnh mạch vành là một vấn đề không hề đơn giản. Trước hết, chúng ta cần đánh giá các yếu tố nguy cơ của từng bệnh nhân. Với những bệnh nhân có các yếu tố nguy cơ tim mạch như chúng tôi vừa đề cập ở trên, thì trước khi tiến hành nội soi tiêu hóa, tại Bệnh viện Hồng Ngọc, việc sàng lọc qua chuyên khoa tim mạch là bắt buộc. Chúng tôi cũng hoàn toàn đồng tình rằng có rất nhiều trường hợp rất khó chẩn đoán trực tiếp trên lâm sàng. Chỉ thông qua thăm khám và hỏi bệnh, đôi khi chúng ta không thể phân biệt rõ ràng được đau do bệnh mạch vành hay đau do trào ngược dạ dày thực quản. Đây chính là lý do vì sao cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các chuyên khoa trong quá trình chẩn đoán và điều trị cho người bệnh.

Triệu chứng điển hình của bệnh mạch vành là gì? Thiếu máu cơ tim là gì và có phải lúc nào cũng là đau ngực dữ dội hay không ạ?

Kinh điển nhất của cơn đau ngực do bệnh mạch vành, khi chúng tôi còn là sinh viên đi học, các thầy thường đưa ra những khái niệm rất điển hình để sinh viên dễ nhớ, dễ học. Đó là cơn đau ở giữa ngực, đau sau xương ức, cơn đau có thể lan lên cằm, lên cổ, cảm giác như có một hòn đá đè nặng ở giữa ngực, và có thể lan ra cánh tay trái. Cơn đau thường kéo dài khoảng 15 đến 20 phút. Đây là những biểu hiện rất điển hình của đau ngực do bệnh mạch vành. Tuy nhiên, trên thực tế thì không phải lúc nào bệnh cũng biểu hiện theo cách điển hình như vậy. Có rất nhiều trường hợp biểu hiện không điển hình, thậm chí là không đau ngực. Có người chỉ thấy khó thở, vã mồ hôi, có người cảm thấy mệt mỏi không tương xứng, tức là không làm gì cũng mệt, hoặc chỉ làm một việc rất nhẹ nhưng cũng thấy rất mệt. Đây đều là những biểu hiện không điển hình của bệnh mạch vành và trong những trường hợp này, người bệnh cần được tư vấn và thăm khám bởi nhân viên y tế.

Bác sĩ có chia sẻ rằng bệnh thường xuất hiện ở nam giới nhiều hơn nữ giới. Lý do vì sao lại như vậy có do lối sống của nam giới có thể sẽ ít điều độ hơn so với phái nữ không?

Đúng là như vậy. Ở nam giới, mức độ stress thường cao hơn, một phần do yếu tố văn hóa khi nam giới thường được xem như trụ cột trong gia đình nên gánh nặng và áp lực cũng nhiều hơn. Bên cạnh đó, nam giới cũng có xu hướng sử dụng thuốc lá và rượu bia nhiều hơn, đây đều là những yếu tố làm tăng nguy cơ tim mạch. Còn về mặt sinh lý, ở phụ nữ có một hormone sinh dục đặc trưng là estrogen. Hormone này có vai trò bảo vệ mạch máu và mạch vành rất tốt. Chính vì vậy, trước độ tuổi mãn kinh, nguy cơ mắc bệnh mạch vành ở phụ nữ thường thấp hơn nam giới. Tuy nhiên, sau khi mãn kinh, khi vai trò bảo vệ của estrogen không còn nữa, nguy cơ tim mạch ở phụ nữ sẽ tăng lên rõ rệt, thậm chí tiệm cận với nam giới.

Xin bác sĩ cho biết thêm những yếu tố nguy cơ nào gây ra bệnh mạch vành thường gặp nhất ở người Việt Nam hiện nay?

Ở Việt Nam cũng như trên thế giới, các yếu tố nguy cơ tim mạch thường được chia thành hai nhóm. Thứ nhất là nhóm nguy cơ tim mạch truyền thống. Như chúng ta đã biết, tuổi càng cao thì nguy cơ càng lớn. Nam giới có nguy cơ mắc bệnh mạch vành cao hơn nữ giới, còn ở phụ nữ, sau độ tuổi mãn kinh thì nguy cơ mắc bệnh mạch vành cũng tăng lên rõ rệt. Bên cạnh đó là yếu tố di truyền, tức là nếu trong gia đình đã có người mắc bệnh mạch vành thì khả năng bản thân mình bị bệnh cũng sẽ cao hơn. Ngoài ra còn có những yếu tố nguy cơ quen thuộc khác như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn chuyển hóa lipid, béo phì. Thứ hai là nhóm các yếu tố nguy cơ hiện đại, hiện nay đang được nhắc đến rất nhiều, như hút thuốc lá, stress trong công việc, lối sống tĩnh tại, ít vận động, thức đêm quá nhiều. Đây là những yếu tố nguy cơ rất hiện hữu ở người Việt Nam, đặc biệt là trong giới trẻ. Chính vì vậy, nhồi máu cơ tim không còn chỉ là câu chuyện của người cao tuổi nữa, mà đang có xu hướng dịch chuyển sang nhóm người trẻ và trung niên.

Xin bác sĩ cho biết bệnh mạch vành là gì và vì sao bệnh này lại đặc biệt nguy hiểm dẫn tới nhồi máu cơ tim đột ngột?

Mạch vành là mạch máu có nhiệm vụ nuôi quả tim. Như chúng ta đều biết, quả tim đóng vai trò như một cái bơm, bơm máu đi nuôi khắp cơ thể. Tuy nhiên, chính cái “quả bơm” đó cũng cần được nuôi dưỡng bằng máu. Và mạch vành chính là hệ thống đảm nhiệm việc cung cấp máu cho quả tim. Khi mạch vành bị tổn thương, thường là do quá trình xơ vữa, xuất phát từ các yếu tố nguy cơ tim mạch như tuổi cao, hút thuốc lá, thuốc lào, lối sống ít vận động, cũng như những yếu tố đã được hiểu rất rõ như tăng huyết áp, đái tháo đường hay rối loạn chuyển hóa lipid. Quá trình xơ vữa này tiến triển dần theo thời gian, khiến mạch vành bị hẹp lại và không còn cung cấp đủ máu cho quả tim. Đặc biệt nguy hiểm là khi dòng máu nuôi tim bị tắc đột ngột, lúc đó sẽ xảy ra nhồi máu cơ tim. Chính vì vậy, bệnh mạch vành là một bệnh lý rất nguy hiểm, có thể gây hậu quả nghiêm trọng nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.

Tọa đàm: Bệnh mạch vành - Gánh nặng và xu hướng điều trị mới

Dân trí

Thứ tư, 31/12/2025 - 09:12

(Dân trí) - Chương trình tọa đàm trực tuyến “Bệnh mạch vành: Gánh nặng & xu hướng điều trị mới" phát sóng lúc 9h30 ngày 31/12 trên báo Dân trí và các nền tảng của báo.

Tọa đàm “Bệnh mạch vành: Gánh nặng & xu hướng điều trị mới"

Bệnh mạch vành là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây nhồi máu cơ tim, suy tim và đột tử.

Điều đáng lo ngại là bệnh không chỉ gặp ở người cao tuổi mà đang ngày càng trẻ hóa, xuất hiện ở cả những người trong độ tuổi lao động.

Nhiều trường hợp có triệu chứng rất nghèo nàn, thậm chí mơ hồ, nhưng hậu quả để lại lại đặc biệt nặng nề, có thể đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời.

Làm thế nào để nhận biết sớm bệnh mạch vành trong đời sống hằng ngày? Khi nào cần đi cấp cứu và đâu là “thời gian vàng” trong nhồi máu cơ tim? Điều trị nội khoa liệu có còn đủ hay đã đến lúc phải can thiệp?

Trong bối cảnh y học hiện đại, các tiến bộ trong chẩn đoán như chụp CT mạch vành, chụp mạch vành qua da được chỉ định ra sao, và những xu hướng điều trị mới như nong bóng phủ thuốc mang lại lợi ích gì cho người bệnh trong từng tình huống cụ thể?...

Tọa đàm: Bệnh mạch vành - Gánh nặng và xu hướng điều trị mới - 1 — Hình minh hoạ hiện tượng mạch vành bị co thắt hoặc bị tắc, làm giảm lưu lượng máu đến các cơ của trái tim (Nguồn: Bệnh viện đa khoa Hồng Ngọc).

Nhằm làm rõ những vấn đề trên, báo Dân trí tổ chức tọa đàm trực tuyến với chủ đề “Bệnh mạch vành: Gánh nặng & xu hướng điều trị mới".

Đồng hành cùng chương trình là ThS.BS Nguyễn Văn Hải, Trưởng khoa Tim mạch - Tim mạch can thiệp, Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc - Phúc Trường Minh, chuyên gia nhiều năm kinh nghiệm trong chẩn đoán và điều trị các bệnh lý mạch vành.

Tọa đàm: Bệnh mạch vành - Gánh nặng và xu hướng điều trị mới - 2 — Tọa đàm trực tuyến với chủ đề “Bệnh mạch vành: Gánh nặng & xu hướng điều trị mới" diễn ra sáng 31/12 (Ảnh: Dân trí).

Tại tọa đàm, ThS.BS Nguyễn Văn Hải sẽ trực tiếp phân tích, lý giải bản chất bệnh mạch vành, những dấu hiệu điển hình và không điển hình dễ bị bỏ sót, đặc biệt ở phụ nữ và người cao tuổi, đồng thời cung cấp cái nhìn toàn diện về các phương án điều trị hiện nay, từ điều trị nội khoa, đặt stent, phẫu thuật bắc cầu đến các kỹ thuật can thiệp mới nhằm hạn chế nguy cơ tái hẹp và biến chứng lâu dài.

Tọa đàm: Bệnh mạch vành - Gánh nặng và xu hướng điều trị mới - 3 — ThS.BS Nguyễn Văn Hải, Trưởng khoa Tim mạch - Tim mạch can thiệp, Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc - Phúc Trường Minh là chuyên gia nhiều năm kinh nghiệm trong chẩn đoán và điều trị các bệnh lý mạch vành (Ảnh: Hải Long).

Bên cạnh đó, chương trình cũng dành thời lượng giải đáp các tình huống thực tế của người bệnh sau can thiệp, cùng những lưu ý quan trọng về dùng thuốc, sinh hoạt và theo dõi lâu dài, giúp người bệnh chủ động hơn trong việc phòng ngừa tái phát và bảo vệ sức khỏe tim mạch.