Cho nghỉ việc công chức yếu kém như lệnh "chặt bỏ cành sâu" của Chính phủ

Đó là nhấn mạnh của chuyên gia tư vấn quản trị doanh nghiệp và nhân sự Đinh Thị Hồng Duyên (tác giả của cuốn sách "Quản trị nhân sự thời GenZ") khi trao đổi với phóng viên báo Dân trí về việc cơ cấu lại và nâng cao hiệu quả nguồn nhân lực cấp xã khi vận hành bộ máy chính quyền địa phương 2 cấp.

Mới đây, Chính phủ trực tiếp giao Bộ Nội vụ chủ trì, phối hợp để hướng dẫn các địa phương tổng rà soát, đánh giá, phân loại gắn với cơ cấu lại bộ máy và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã sau sắp xếp.

Qua đó, Chính phủ yêu cầu cho nghỉ theo chế độ những cán bộ, công chức không đáp ứng được nhiệm vụ, làm cơ sở cho việc tuyển dụng, bố trí, đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức cấp xã.

Cuộc trao đổi của phóng viên với TS Đinh Thị Hồng Duyên tập trung vào hướng kiến giải góp phần thực hiện hiệu quả việc cơ cấu lại đội ngũ khu vực công.

Tổng kiểm kê nguồn nhân lực

Bộ máy chính quyền địa phương 2 cấp vận hành bước đầu đã mang lại những hiệu quả tích cực đến doanh nghiệp, người dân. Dù vậy, xã, phường mới - cấp chính quyền gần dân nhất -  đang đối diện thách thức lớn khi quá tải công việc, thiếu cán bộ có chuyên môn sâu. Bà đánh giá gì về những tín hiệu từ thực tế?

- Theo tôi, tình trạng công chức xã quá tải không phải là dấu hiệu của sự yếu kém, mà là một tín hiệu rất rõ cho thấy bộ máy đang thực sự chuyển mình.

Chúng ta có thể hiểu là mô hình chính quyền mới đòi hỏi mỗi công chức phải như một chuyên gia chuyên nghiệp, có đủ năng lực chuyên sâu để xử lý ngay các vấn đề phức tạp tại chỗ.

Trong khi đó, đội ngũ hiện tại giống những chuyên viên tổng hợp, quen làm nhiều việc nhưng chưa thực sự sâu ở lĩnh vực nào. Sự chênh lệch này tất yếu tạo ra cảm giác loay hoay, dù mọi người đều đang nỗ lực hết sức. Vì vậy, tôi xem đây là một tín hiệu chẩn đoán quý giá, chỉ ra chính xác việc cần nâng cấp ở đâu để bộ máy vận hành hiệu quả hơn.

Từ tín hiệu thực tế tích cực đó, bà nhận định sao về sự bức thiết của việc rà soát, đánh giá, phân loại gắn với yêu cầu cơ cấu lại cán bộ, công chức cấp xã như theo chỉ đạo của Chính phủ?

- Đây là một yêu cầu không chỉ cấp bách mà còn vô cùng khoa học. Yêu cầu này thực chất là một cuộc "tổng kiểm kê" nguồn nhân lực - tài sản quý nhất của bất kỳ tổ chức nào.

Chúng ta cần một "tấm bản đồ" rõ ràng để biết mình đang có ai, họ mạnh ở đâu và đang thiếu hụt những gì. Không có "tấm bản đồ" này, mọi sự đầu tư cho đào tạo hay tuyển dụng sau này đều khó mà trúng đích.

Hơn nữa, khi được làm một cách minh bạch, phép sàng lọc sẽ tạo ra môi trường công bằng, cạnh tranh lành mạnh, nơi những người có năng lực thực sự được ghi nhận và có cơ hội phát triển.

Chính phủ đã tuyên bố cứng rắn sẽ cho nghỉ những cán bộ, công chức không đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ. Hiện nay các quy định về phân loại, đánh giá cán bộ, công chức đều đã có. So sánh giữa công cụ và yêu cầu sàng lọc, bà thấy sao?

 - Tôi nghĩ rằng chúng ta cần nhìn nhận tuyên bố cứng rắn của Chính phủ như một bước đi cần thiết để thiết lập sự công bằng và xây dựng một nền công vụ hiệu suất cao.

Thẳng thắn mà nói, cách đánh giá "ai cũng hoàn thành nhiệm vụ" vì tâm lý nể nang trước đây đã vô tình làm giảm động lực của những cán bộ, công chức tốt, giỏi.

Giải pháp đưa ra là thay đổi cách đo lường. Công việc có "thước đo" rõ ràng, dựa trên kết quả và con số cụ thể như KPI (chỉ số đánh giá hiệu quả công việc). Tôi tin khi đó việc đánh giá sẽ khách quan, vừa là cơ sở để sàng lọc những người không đáp ứng yêu cầu vừa bảo vệ và tôn vinh những người thực sự cống hiến.

Áp công cụ quản trị nhân sự hiện đại với công chức

Cùng với việc cho nghỉ những người không đáp ứng nhiệm vụ, Chính phủ cũng yêu cầu tăng cường tuyển dụng, đào tạo bồi dưỡng cán bộ, giải quyết nơi thừa, thiếu để sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực. Là chuyên gia trong lĩnh vực quản trị nhân lực, bà có gợi mở gì về các giải pháp để sử dụng hiệu quả nhân lực công?

- Tôi đánh giá rất cao chiến lược tổng thể của Chính phủ, bởi nó không chỉ là việc "chặt đi cành sâu" mà còn tập trung "bón phân, tưới nước cho cây khỏe". Đây là một cách tiếp cận toàn diện, bài bản theo đúng khoa học quản trị nhân sự hiện đại. Để chiến lược này hiệu quả hơn nữa, tôi xin gợi mở bốn giải pháp trọng tâm:

Trước hết là xây dựng "khung năng lực vị trí việc làm" cho cấp phường, xã. Đây là giải pháp gốc rễ nhất. Phải định nghĩa rõ từng vị trí ở xã, phường cần kiến thức, kỹ năng, tinh thần, thái độ gì. Đây là "xương sống" cho công tác nhân sự.

Tại các doanh nghiệp, chúng tôi nhận thấy những thành công nổi bật khi xây dựng khung năng lực, đánh giá năng lực và ứng dụng trong mọi hoạt động của quản trị nhân sự.

Việc thành lập "biệt đội chuyên gia", tức cần hình thành một đội ngũ chuyên gia giỏi ở cấp trên, sẵn sàng "chi viện" cho cơ sở khi có việc khó, đồng thời kèm cặp, hướng dẫn tại chỗ.

Ở các tập đoàn, chúng tôi gọi nhóm này là "đội phản ứng nhanh". Họ vẫn làm các công việc chuyên môn của mình, nhưng khi cần sẽ sẵn sàng tiếp nhận các yêu cầu khó tại mọi vùng miền, khu vực. Họ sẽ giúp giải quyết nhanh gọn trong thời gian ngắn vấn đề do thấu hiểu về quy định, chính sách, vận hành chung của doanh nghiệp cũng như có chuyên môn sâu ở từng mảng công việc.

Dùng công nghệ để quản lý: Hãy mạnh dạn áp dụng phần mềm để theo dõi hiệu suất công việc một cách minh bạch, ra quyết định dựa trên dữ liệu thay vì cảm tính.

Năng lực data-driven (định hướng dữ liệu) không chỉ quan trọng đối với những người làm doanh nghiệp mà giá trị với cả nhóm công chức, đội ngũ luôn phải tiếp cận và xử lý hàng “núi” dữ liệu đa dạng và phức tạp. 

Xây dựng văn hóa trao quyền và ghi nhận: Song song với sàng lọc, cần tạo một môi trường làm việc mà ở đó người có năng lực được tin tưởng, trao quyền và được khen thưởng xứng đáng. Đây là cách tốt nhất để giữ chân nhân tài và tạo động lực cống hiến.

Tôi tin tưởng rằng, với một chiến lược tổng thể và những bước đi khoa học, quyết liệt, chúng ta hoàn toàn có thể xây dựng được một đội ngũ công chức cấp cơ sở thực sự "tinh, gọn, mạnh, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả" và gần dân.

Những giải pháp này sẽ góp phần làm cho cải cách không chỉ thành công mà còn bền vững, mang lại lợi ích lớn cho người dân.

Xin trân trọng cảm ơn bà!