Vụ đánh chết nam sinh lớp 9: Bị can dưới 18 tuổi, biện pháp xử lý ra sao?

Liên quan vụ nam sinh lớp 9 bị đánh tử vong tại địa bàn phường Pleiku (Gia Lai), Công an tỉnh Gia Lai đã tống đạt quyết định khởi tố bị can đối với P.H.M.L. (SN 2011), T.T.N. (SN 2011) và L.Q.V. (SN 2009, cùng trú phường Diên Hồng, tỉnh Gia Lai) về tội Cố ý gây thương tích. Trong đó, L. là người khởi xướng, trực tiếp hành hung khiến nam sinh N.Q.H. (SN 2011, học sinh trường THCS Phạm Hồng Thái, phường Pleiku) tử vong còn N. và V. là đồng phạm. 

Với việc người phạm tội đều ở độ tuổi chưa thành niên, những chế tài xử lý nào có thể được áp dụng theo quy định pháp luật là thắc mắc của nhiều bạn đọc. 

Luật sư Hoàng Trọng Giáp (Giám đốc Công ty Luật Hoàng Sa, Đoàn Luật sư TP Hà Nội) cho biết theo Điều 9 và Điều 12 Bộ luật Hình sự 2015, người từ đủ 16 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm về mọi loại tội phạm trong khi người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi phải chịu trách nhiệm về một số tội phạm rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng theo quy định tại Bộ luật này như Giết người (Điều 123), Cố ý gây thương tích (Điều 134) hay Cướp tài sản (Điều 168)... 

Đối với tội Cố ý gây thương tích dẫn tới hậu quả chết người, theo khoản 4 Điều 134 Bộ luật Hình sự 2015, khung hình phạt cao nhất đối với tội danh này lên tới 14 năm tù. Đây là tội danh được xếp vào nhóm tội phạm rất nghiêm trọng, người từ đủ 14 tuổi trở lên sẽ phải chịu trách nhiệm pháp lý nếu phạm tội này. 

Về chế tài xử lý, khung hình phạt có thể áp dụng đối với tội danh này là phạt tù 7-14 năm. Ngoài ra, trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử, cơ quan tiến hành tố tụng sẽ xem xét, đánh giá đầy đủ các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự để xem xét có đề xuất khung hình phạt nhẹ hơn đối với người phạm tội hay không. 

Bên cạnh những mức phạt "truyền thống" như phạt tù giam, tù treo hay cải tạo không giam giữ, việc xử lý người chưa thành niên phạm tội còn được hướng dẫn bởi Luật Tư pháp người chưa thành niên 2024 (có hiệu lực từ ngày 1/1/2026).

Cụ thể, theo tinh thần tại Điều 11 và 12 Luật này, người chưa thành niên phạm tội được ưu tiên áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng trong tất cả các giai đoạn điều tra, truy tố, xét xử. Các biện pháp xử lý chuyển hướng có thể được áp dụng bao gồm Khiển trách; Bồi thường thiệt hại; Giáo dục tại xã, phường, thị trấn; Quản thúc tại gia đình; Hạn chế khung giờ đi lại; Cấm tiếp xúc với người có nguy cơ dẫn đến người chưa thành niên phạm tội mới; Thực hiện công việc phục vụ cộng đồng hay Giáo dục tại trường giáo dưỡng.

Tòa án chỉ áp dụng hình phạt đối với người chưa thành niên phạm tội nếu xét thấy việc áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng không bảo đảm hiệu quả giáo dục, phòng ngừa. Trường hợp phải áp dụng hình phạt thì ưu tiên áp dụng hình phạt cảnh cáo, phạt tiền, cải tạo không giam giữ, hình phạt tù nhưng cho hưởng án treo.

Ngoài ra, pháp luật quy định không xử phạt tù chung thân, tử hình đối với người chưa thành niên phạm tội. Đối với mức án tù có thời hạn, tòa án chỉ áp dụng khi xét thấy các hình phạt, biện pháp khác không có tác dụng răn đe, phòng ngừa và cho người phạm tội hưởng mức án nhẹ hơn mức án áp dụng đối với người thành niên phạm tội tương ứng và với thời hạn thích hợp ngắn nhất.

Về việc áp dụng các biện pháp xử lý chuyển hướng, Điều 38 Luật này quy định những trường hợp không được áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng gồm người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi phạm tội rất nghiêm trọng thuộc các tội Giết người, Hiếp dâm, Hiếp dâm người dưới 16 tuổi, Cưỡng dâm người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi, Sản xuất trái phép chất ma túy; phạm tội rất nghiêm trọng từ 2 lần trở lên; phạm nhiều tội rất nghiêm trọng hoặc phạm tội đặc biệt nghiêm trọng. 

Đối với người từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi, biện pháp xử lý chuyển hướng không được áp dụng nếu phạm tội nghiêm trọng về các tội như Hiếp dâm, Sản xuất trái phép chất ma túy, Mua bán trái phép chất ma túy...; tái phạm, tái phạm nguy hiểm; phạm tội rất nghiêm trọng do cố ý hay phạm tội đặc biệt nghiêm trọng... 

Đối chiếu với trường hợp trên, do đây là tội phạm rất nghiêm trọng nên trong số 3 nghi phạm, V. (SN 2009) không được áp dụng các biện pháp xử lý chuyển hướng. Trong quá trình điều tra tiếp theo, nếu cơ quan điều tra có cơ sở chuyển tội danh sang tội phạm đặc biệt nghiêm trọng là Giết người, 2 nghi phạm còn lại cũng sẽ không được áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng. 

Về điều kiện áp dụng, các biện pháp xử lý chuyển hướng chỉ được áp dụng nếu đảm bảo đồng thời 3 yếu tố, đó là: (i) Có chứng cứ xác định người chưa thành niên đã thực hiện hành vi phạm tội; (ii) Người chưa thành niên thừa nhận hành vi phạm tội và (iii) Người chưa thành niên đồng ý bằng văn bản về việc xử lý chuyển hướng.