Dấu hiệu hình sự vụ dọa giết mèo để đòi 7,5 triệu đồng tiền chuộc

Phản ánh sự việc trên mạng xã hội, chị Đ. (26 tuổi, ở Hà Nội) cho biết rạng sáng 3/2, chú mèo của gia đình nhảy qua cửa sổ, nằm trước cửa nhà rồi bị 2 người ngồi trên xe máy bắt trộm, đưa đi trong đêm tối. Qua tìm hiểu, chị T. được kết nối với người đàn ông tên T., chủ một cơ sở bán chó mèo trên địa bàn phường Yên Nghĩa. 

Ông T. cho biết mua lại con mèo của chị Đ. từ một lò mổ ở Sơn Tây, yêu cầu chuyển trước "phí xăng xe" là 500.000 đồng rồi đòi tiền chuộc mèo là 7,5 triệu đồng. Sau đó, người này đe dọa nếu không chuộc sẽ xẻ thịt mèo và gửi clip cho chị Đ. 

Chị Đ. sau đó phải nhờ bạn đóng vai khách hàng, liên hệ trực tiếp để mua lại mèo với giá 6 triệu đồng. Sau khi đăng tải lên mạng xã hội, cô gái cho biết đang cân nhắc trình báo sự việc tới cơ quan công an. 

Vậy trong trường hợp công an xác minh vụ việc, người đàn ông trong sự việc trên có thể phải chịu trách nhiệm pháp lý ra sao là thắc mắc của nhiều độc giả Dân trí.

Bình luận dưới góc độ pháp lý, luật sư Trần Hoàng Linh (Đoàn Luật sư TP Hà Nội) cho biết theo Điều 170 Bộ luật Hình sự 2015, người nào đe dọa dùng vũ lực hoặc dùng thủ đoạn khác uy hiếp tinh thần người khác nhằm chiếm đoạt tài sản sẽ bị xử lý về tội Cưỡng đoạt tài sản. Khung hình phạt cơ bản của tội danh này là phạt tù 1-5 năm. 

Về mặt cấu thành tội phạm, hành vi nêu trên được thực hiện bởi chủ thể có đầy đủ năng lực trách nhiệm hình sự, với mục đích xuyên suốt là chiếm đoạt tài sản. Hành vi phạm tội được thể hiện thông qua việc trực tiếp hoặc gián tiếp đe dọa sử dụng vũ lực, áp dụng sức mạnh vật chất, lợi dụng sai sót, điểm yếu tâm lý hoặc đe dọa gây tổn hại đến các mối quan hệ xã hội của bị hại. Tất cả nhằm tạo ra trạng thái hoang mang, sợ hãi, buộc bị hại phải giao tài sản trái với ý chí tự nguyện của mình.

"Trước hết, chị Đ. cần chứng minh quyền sở hữu hợp pháp đối với con vật. Khi có đầy đủ căn cứ xác lập quyền sở hữu, việc ông T. cố tình chiếm giữ con vật, đưa ra các lời đe dọa sẽ hãm hại nếu không nhận được khoản tiền 7,5 triệu đồng là dấu hiệu của hành vi sử dụng “thủ đoạn khác” nhằm gây sức ép tinh thần. Đây là hành vi lợi dụng tâm lý lo lắng, hoảng sợ của bị hại để ép buộc giao tiền ngoài ý muốn, có dấu hiệu khách quan của tội Cưỡng đoạt tài sản.

Cần lưu ý rằng theo khoản 1, Điều 170 Bộ luật Hình sự 2015, tội Cưỡng đoạt tài sản mang tính định tính, tức chỉ cần xác định hành vi cưỡng ép nhằm chiếm đoạt tài sản, không phụ thuộc vào giá trị tài sản. Do đó, hành vi phạm tội có thể được xem là hoàn thành ngay từ thời điểm đối tượng chiếm giữ con vật và gửi các tin nhắn mang tính đe dọa, cưỡng ép. Do đó, chị Đ. hoàn toàn có quyền làm đơn tố giác đến cơ quan công an để yêu cầu xác minh, điều tra và xử lý hành vi có dấu hiệu của tội Cưỡng đoạt tài sản", luật sư phân tích. 

Về việc giao dịch để chuộc lại mèo được thực hiện giữa ông T. và bạn chị Đ., cần nhấn mạnh rằng mục đích hành vi của ông T. là nhắm vào chủ con vật, không phải nhắm vào bạn của người này.

Việc xác lập giao dịch giữa chủ lò mổ với người này bản chất không phải dựa trên ý chí tự nguyện mà dựa trên hành vi chiếm hữu trái pháp luật của người bán và ý chí bị cưỡng ép, ép buộc của chị Đ. Bởi vậy, giao dịch này hoàn toàn có thể được xác định là giao dịch vô hiệu do vi phạm điều cấm của pháp luật và phải bị vô hiệu. 

Dưới góc độ tố tụng hình sự, nguồn tin về tội phạm có thể là tin báo từ người trực tiếp có quyền lợi bị xâm phạm hoặc cũng có thể là các tin tức, thông tin trên mạng xã hội hay những phương tiện báo chí, truyền thông. Ngoài ra, theo Điều 155 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, tội Cưỡng đoạt tài sản không nằm trong nhóm tội danh chỉ được khởi tố theo yêu cầu của bị hại. 

Bởi vậy, dù bị hại có đơn hay không, cơ quan điều tra vẫn có thể tiến hành xác minh tin báo thông qua các tin tức, thông tin trên các phương tiện thông tin đại chúng mà không phụ thuộc vào ý chí của người có quyền lợi bị xâm phạm. 

Cũng theo dõi sự việc, luật sư Trần Minh Hùng (Trưởng Văn phòng luật sư Gia Đình, Đoàn Luật sư TPHCM) có chung quan điểm về việc đây là vụ việc có dấu hiệu của hành vi Cưỡng đoạt tài sản theo Điều 170 Bộ luật Hình sự 2015. Với tính chất hành vi và giá trị tài sản chiếm đoạt, trong trường hợp bị quy kết trách nhiệm hình sự, người vi phạm có thể bị xem xét áp dụng chế tài là 1-5 năm tù. 

Ngoài ra, trong quá trình mở rộng điều tra, lực lượng chức năng sẽ làm rõ việc chủ lò mổ có biết rõ tài sản mình chiếm giữ là tài sản có được từ hành vi vi phạm pháp luật hay không. Nếu có cơ sở chứng minh người này biết rõ tài sản này do phạm tội mà có nhưng vẫn cố ý nhận giữ, mua bán, tiêu thụ thì có thể bị xem xét thêm trách nhiệm về tội Chứa chấp hoặc tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có theo Điều 323 Bộ luật Hình sự 2015. 

Trong đó, việc "biết rõ" có thể được xác định thông qua những vấn đề như giá mua bất thường; Giao dịch lén lút; Không có giấy tờ, nguồn gốc hợp pháp hay tin nhắn, lời khai thể hiện sự nhận thức về nguồn gốc bất hợp pháp. Trường hợp không đủ căn cứ chứng minh yếu tố “biết rõ” trách nhiệm hình sự về tội danh trên có thể được miễn trừ.

Ngoài ra, nếu cơ quan chức năng xác định được nguồn gốc tài sản là do trộm cắp mà có và có dấu hiệu của sự bàn bạc, thỏa thuận từ trước, thống nhất về việc giữ, tiêu thụ hoặc khai thác con mèo và có phân công vai trò cụ thể, người tiêu thụ có thể bị xác định là đồng phạm tội Trộm cắp tài sản và có thể bị xử lý về tội danh này vì hành vi tiêu thụ đã là một phần của kế hoạch phạm tội ngay từ đầu.