Dọn dẹp "chợ cóc" ở Hà Nội, hiểu sao cho đúng?

Sau khi UBND TP Hà Nội ban hành Kế hoạch số 373 ngày 26/12/2025 về triển khai các giải pháp xử lý “chợ cóc”, điểm kinh doanh tự phát trên địa bàn, không ít người dân bày tỏ sự tiếc nuối, thậm chí lo ngại khi nhiều khu chợ dân sinh quen thuộc, tồn tại hàng chục năm, mang tới sự tiện lợi cho người dân, đứng trước nguy cơ bị giải tỏa. 

Tuy nhiên, dưới góc độ pháp lý, cần thẳng thắn thừa nhận phần lớn các khu chợ này về bản chất chỉ là điểm kinh doanh tự phát, không đáp ứng các tiêu chí của một “chợ” theo quy định pháp luật hiện hành. Việc sắp xếp, dọn dẹp và quy hoạch lại các khu vực này là yêu cầu tất yếu nhằm bảo đảm trật tự, mỹ quan đô thị và an toàn giao thông.

Cụ thể, theo Điều 3 Nghị định số 60/2024/NĐ-CP của Chính phủ, “chợ” được hiểu là nơi mua bán, trao đổi hàng hóa được tổ chức tại địa điểm phù hợp với quy hoạch, kế hoạch phát triển, nhằm đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của người dân. 

Như vậy, để được coi là "chợ", điểm kinh doanh đó phải đáp ứng 2 điều kiện cơ bản, đó là: (i) Được tổ chức tại một địa điểm theo quy hoạch, kế hoạch phát triển có liên quan và (ii) Nhằm đáp ứng nhu cầu mua bán, trao đổi hàng hóa và nhu cầu tiêu dùng của người dân. Hệ thống chợ được phân thành nhiều loại như chợ đầu mối, chợ dân sinh, chợ tạm, chợ nông thôn, chợ đêm và chợ cộng đồng.

Trong đó, chợ dân sinh là nơi buôn bán các mặt hàng do người dân sản xuất, nuôi trồng và kinh doanh các hàng hóa thông dụng; chợ tạm là chợ đã nằm trong quy hoạch nhưng mới được xây dựng ở dạng tạm thời hoặc bán kiên cố; chợ nông thôn là chợ tại các khu vực không thuộc địa bàn phường của thị xã, quận, thành phố; còn chợ cộng đồng là nơi mua bán các mặt hàng thiết yếu, phục vụ cộng đồng dân cư sở tại và được cơ quan có thẩm quyền cho phép.

Đối với khái niệm “chợ cóc”, các văn bản quy phạm pháp luật hiện nay chưa có định nghĩa chính thức. Tuy vậy, từ thực tiễn hoạt động có thể hiểu đây là loại hình chợ tạm, hình thành tự phát, thường xuất hiện tại các khu dân cư đông đúc, trên lòng đường, vỉa hè hoặc trong các ngõ nhỏ. Hàng hóa chủ yếu là thực phẩm tươi sống, rau củ quả, phục vụ nhu cầu sinh hoạt hằng ngày với quy mô nhỏ lẻ, manh mún.

Xét về chức năng phục vụ đời sống, chợ cóc có nhiều điểm tương đồng với chợ tạm, chợ cộng đồng hay chợ dân sinh nhưng điểm khác biệt căn bản nằm ở yếu tố pháp lý và quy hoạch. Các mô hình chợ được pháp luật công nhận đều được tổ chức tại địa điểm cụ thể, phù hợp quy hoạch, có sự quản lý của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền. Trong khi đó, chợ cóc hoàn toàn mang tính tự phát, không nằm trong quy hoạch, không được cấp phép và cũng không được công nhận về mặt pháp lý.

Việc họp chợ tại các khu vực này không chỉ sai mục đích sử dụng đất công cộng mà còn gây ảnh hưởng tiêu cực đến mỹ quan đô thị, trật tự an toàn giao thông và đời sống sinh hoạt chung. Bởi vậy, không thể đánh đồng giữa "chợ cóc" với những khái niệm chợ còn lại đã được pháp luật quy định và được các cơ quan có thẩm quyền công nhận.

Việc dọn dẹp, xử lý các chợ cóc để tổ chức, quy hoạch lại theo đúng quy định pháp luật là cần thiết và có cơ sở pháp lý rõ ràng, dù không tránh khỏi những xáo trộn nhất định trong đời sống người dân.