Từ “thử cho biết” đến thói quen đi metro ở TPHCM

Sáng đầu tuần, tại nhà ga Đại học Quốc gia (Metro Bến Thành - Suối Tiên), dòng người xếp hàng gửi xe, quét vé và di chuyển đến sảnh chờ mỗi lúc một đông.

Không còn là hình ảnh tò mò của những ngày đầu mới đưa vào vận hành, metro giờ đây dần trở thành lựa chọn quen thuộc của nhiều người dân tại TPHCM và Đồng Nai trong hành trình đi làm mỗi ngày.

Từ trải nghiệm đến thói quen hàng ngày

Anh Vũ Thanh (31 tuổi, nhân viên văn phòng tại phường Sài Gòn) cho biết, trước đây, anh mất khoảng một giờ để chạy xe máy từ nhà ở phường Đông Hòa đến công ty trong giờ cao điểm. Những ngày kẹt xe, thời gian có thể tăng lên 1,5 giờ khiến anh bị chấm công trễ.

“Từ khi có metro, tôi gửi xe ở ga Đại học Quốc gia, đi tàu khoảng 25 phút là tới ga Nhà hát thành phố, cách công ty chỉ vài chục mét. Ban đầu tôi đi thử cho biết, nhưng giờ thì thành thói quen”, anh Thanh nói.

Nếu như trước đây, người dân phụ thuộc vào xe cá nhân, thì giờ họ đã chuyển dần sang metro hoặc kết hợp giữa xe máy, xe buýt với metro.

Việc Metro số 1 đi vào vận hành đã giúp nhiều người thoát được cảnh chen chúc, kẹt xe hay phơi nắng dầm mưa trên đường. Không chỉ vậy, metro tạo cảm giác ổn định, mát mẻ và dễ dự đoán thời gian di chuyển. Đi kèm với đó là sự văn minh, hiện đại của một thành phố lớn.

Chị Hồ Thị Thanh Trúc (27 tuổi, ngụ tỉnh Đồng Nai), nhân viên truyền thông của một trường đại học nằm trên đường Điện Biên Phủ (phường Gia Định), kể, trước đây, chị mất 1,5 giờ mỗi ngày để đi xe máy từ nhà đến trường.

Tuy nhiên, điều khiến chị Trúc ái ngại không phải quãng đường xa mà là sự mệt mỏi khi phải chen chúc với các dòng xe cộ trong khung giờ cao điểm trên tuyến xa lộ Hà Nội, hoặc thời tiết nắng mưa thất thường. Quá mệt với hành trình đi làm hàng ngày, chị Trúc chuyển đến thuê phòng trọ ở gần trường.

Kể từ khi có metro, chị Trúc về lại nhà ở Đồng Nai. Tuyến tàu điện đã giúp thời gian từ nhà đến nơi làm việc của chị rút ngắn còn 35 phút/lượt, đồng thời tiết kiệm công sức chạy xe.

“Buổi sáng tôi đi xe máy từ nhà đến ga Bến xe Suối Tiên, gửi xe rồi đón metro đến ga Tân Cảng. Tôi tiếp tục đón xe buýt đi thêm 1km là đến trường”, chị Trúc kể.

Từ tâm lý “đi thử cho biết”, nhiều người đã chuyển sang “đi thường xuyên”. Đây được xem là bước chuyển quan trọng trong hành vi, khi metro không còn là phương tiện mới lạ mà dần trở thành một phần trong đời sống đô thị.

Mặc dù có những thời điểm các toa tàu rơi vào tình trạng quá tải, với nhiều người, việc đứng chen chúc vài phút trên metro vẫn thoải mái hơn đi xe máy. Đặc biệt, khi đi metro, người dân có thể sử dụng thiết bị di động để xử lý công việc, sinh viên có thể ôn bài... Metro giúp họ luôn đến công ty, đến lớp đúng giờ.

Cú hích thay đổi nhận thức về giao thông công cộng

Để “kích cầu”, TPHCM đã đưa vào sử dụng nhiều tuyến xe buýt điện kết nối với các nhà ga metro, qua đó giúp người dân gạt bỏ được xe cá nhân, chuyển hẳn qua phương tiện công cộng. Bên cạnh đó, vào các dịp lễ, Tết, thành phố cũng triển khai các chương trình miễn, giảm giá vé; tăng số chuyến để phục vụ người dân. Đây cũng là cách để thu hút sự "tò mò", trải nghiệm của những người chưa thật sự tin tưởng vào metro.

Ngoài ra, thành phố còn xây dựng thêm các điểm giữ xe quanh các nhà ga metro để "níu chân" hành khách.

Đánh giá về tác động của metro, ông Nguyễn Quốc Hiển, Phó Trưởng Ban Quản lý Đường sắt đô thị TPHCM, cho rằng, việc tuyến Metro số 1 đi vào vận hành từ cuối năm 2024 đã tạo ra một bước ngoặt quan trọng.

Theo ông Hiển, lần đầu tiên người dân TPHCM được trực tiếp trải nghiệm một loại hình giao thông công cộng hiện đại, qua đó hình dung rõ hơn vai trò của metro trong đời sống đô thị. Không chỉ dừng lại ở yếu tố vận chuyển, metro còn góp phần thay đổi nhận thức của người dân về giao thông công cộng, từ chỗ ít được ưu tiên trở thành một lựa chọn đáng cân nhắc.

Dù mang lại nhiều tín hiệu tích cực, thực tế cho thấy quy mô của hệ thống metro hiện tại vẫn còn rất khiêm tốn so với nhu cầu của một siêu đô thị như TPHCM.

Theo ông Nguyễn Quốc Hiển, trung bình mỗi ngày, tuyến Metro số 1 vận chuyển khoảng 60.000 lượt khách, tương đương 0,5% nhu cầu đi lại. Con số này cho thấy metro mới chỉ đóng vai trò bước đầu, chưa thể tạo ra sự thay đổi mang tính toàn diện trong bức tranh giao thông đô thị.

Điều này cũng phản ánh thực tế dù người dân đã bắt đầu thay đổi thói quen, mức độ chuyển dịch vẫn còn hạn chế. Xe máy vẫn là phương tiện chủ đạo, metro hiện mới chỉ phục vụ hiệu quả cho một số khu vực nhất định dọc tuyến.

Để giải quyết bài toán này, TPHCM đặt mục tiêu đến năm 2030 sẽ có thêm 6 tuyến metro để tăng quy mô, độ bao phủ của giao thông công cộng.

Dù còn một số hạn chế, loại hình metro vẫn đang dần tác động đến hành vi đi lại của người dân. Sự thay đổi có thể chưa lớn về mặt tỷ lệ, nhưng lại mang ý nghĩa quan trọng về mặt xu hướng.

Từ việc e dè với một phương tiện mới, người dân đã bắt đầu chấp nhận, trải nghiệm và từng bước hình thành thói quen sử dụng metro. Việc đưa vào vận hành tuyến Metro Bến Thành - Suối Tiên không đơn thuần là hoàn thành một dự án hạ tầng, mà còn mở ra một chương mới cho giao thông đô thị TPHCM.

Quan trọng hơn, sự xuất hiện của metro đã chứng minh rằng người dân sẵn sàng thay đổi nếu có một lựa chọn đủ tốt. Từ những thay đổi nhỏ hôm nay, một bức tranh giao thông đô thị hiện đại, hiệu quả hơn có thể dần được hình thành trong những năm tới.