Nhiều người góp sức giải mã ảnh chụp nơi chôn cất liệt sĩ năm 1968 ở TPHCM

Ngày 29/5, trao đổi với phóng viên Dân trí, Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung, Chính ủy Bộ Tư lệnh TPHCM, cho biết, lực lượng vũ trang thành phố đang dồn sức thực hiện Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.

"Qua rà soát các trận đánh trên địa bàn TPHCM, chúng tôi nhận được một số manh mối về nơi chôn cất các liệt sĩ trong trận đánh ngày 12/2/1968. Vị trí được xác định là tại nghĩa địa Chí Hòa, còn gọi là nghĩa địa Đô Thành, nay là công viên Lê Thị Riêng", Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung chia sẻ.

Qua rà soát, Bộ Tư lệnh TPHCM tìm ra một số bức ảnh được chụp tại nghĩa địa Đô Thành vào thời điểm chôn cất các liệt sĩ. Trong ảnh có 2 em nhỏ khoảng 10-14 tuổi (đến nay khoảng 68-72 tuổi). Đơn vị hy vọng việc tìm được các nhân chứng này sẽ là cơ sở xác định chính xác vị trí hố chôn, từ đó tổ chức hội thảo đánh giá và tiến hành khai quật.

Nhân chứng lên tiếng

Ngay sau khi thông tin được đăng tải, nhiều người đã liên hệ Bộ Tư lệnh TPHCM, đóng góp thông tin hoặc lời kể có giá trị về sự kiện xảy ra trong bức ảnh.

Trong số này, ông Nguyễn Thanh Nhã (SN 1956, trú tại phường Tân Tạo, TPHCM) cho biết, ông đã tận mắt chứng kiến thời điểm xe chở thi thể những liệt sĩ hy sinh trong chiến dịch Mậu Thân (1968) đến nghĩa trang Đô Thành (còn gọi là nghĩa trang Chí Hòa), vị trí ngày nay là công viên Lê Thị Riêng, phường Hòa Hưng.

Dù không xuất hiện trong bức ảnh do Bộ Tư lệnh TPHCM cung cấp, ông Nhã khẳng định mình cũng có mặt tại nghĩa trang. Khi đó, ông 12 tuổi, nhà ở cách nghĩa trang Đô Thành khoảng 1km.

Một buổi sáng, ông Nhã nghe súng nổ hướng Bảy Hiền, ngã ba Ông Tạ. Trực thăng bắn rocket xuống các mục tiêu mặt đất (thời điểm diễn ra chiến dịch Mậu Thân). Tính con nít tò mò, ông chạy tới xem, nhưng khi chạy ngang nghĩa trang Đô Thành thì thấy cảnh xe chở xác người đến.

"Họ đưa thi thể xuống ngay trước nhà xác của nghĩa trang. Kế bên nhà xác có nhà quàn. Tôi thấy rất nhiều thi thể mặc quần đùi, áo bà ba đen, ruột tượng cuốn ở bụng. Trong ruột tượng có đạn súng rớt ra chứ không phải đựng gạo. Nhìn qua là biết chiến sĩ biệt động rồi", ông Nhã chia sẻ.

Xem bức ảnh do Bộ Tư lệnh TPHCM cung cấp, ông Nhã không nhận ra những đứa trẻ, nhưng khẳng định người đội mũ bảo hiểm lính cứu hỏa cũng giống những người đã đưa thi thể đến nghĩa trang cách đây 58 năm.

"Tôi nhớ tới bây giờ, thi thoảng vẫn nói với vợ con về hình ảnh đó. Gia tình tôi là gia đình cách mạng, thành ra khi nhìn thấy cảnh đó tôi cũng thấy đau lòng", ông Nhã chia sẻ.

Theo một nguồn tin khác cung cấp cho Bộ Tư lệnh TPHCM, người chụp bức ảnh đứng tại nghĩa trang Đô Thành, quay lưng về phía đường Cách Mạng Tháng Tám ngày nay. Tháp nước (thủy đài) phía xa hiện vẫn tồn tại ở nhà thờ Thánh Tống Viết Bường, đường Nguyễn Giản Thanh.

"Đây là hố chôn tập thể hàng chục người được tạo ra bằng xe ủi của công binh quân đội Việt Nam Cộng Hòa. Hố này dài hàng chục mét. Tôi ước lượng từ đường Cách Mạng Tháng Tám vào đến hố khoảng hơn 150m. Hố này chôn lẫn cả chiến sĩ cách mạng hy sinh và dân thường tử thương từ nhiều nơi trong thành phố đưa về", nguồn tin cho biết.

Suy luận vị trí dựa vào tháp nước

Sau khi đăng tải trên báo Dân trí, bài viết Bộ Tư lệnh TPHCM tìm người trong ảnh chụp năm 1968 nhận được sự quan tâm, chia sẻ của số đông bạn đọc.

Trong đó, ông Nguyễn Trung Chính, một kiến trúc sư làm việc tại TPHCM, đã dành cả đêm để lần manh mối, suy luận các địa hình địa vật xuất hiện trong ảnh. Dựa trên manh mối vị trí tháp nước, áp dụng một số phép tính hình học không gian, ông Chính xác định hố chôn tập thể chính là dải đất nay nằm trong công viên Lê Thị Riêng.

Theo phân tích, thủy đài có cấu trúc 6 chân bệ, tạo thành hình lục giác đều 6 cạnh. Đặc biệt, có một cạnh của lục giác song song với đường Nguyễn Giản Thanh hiện nay. Đối chiếu góc nhìn chân thủy đài với ảnh tư liệu, có thể xác định được hướng vị trí chôn cất liệt sĩ là khu vực công viên Lê Thị Riêng.

"Hy vọng ý tưởng nghiên cứu hình học này có thể đóng góp một phần nhỏ công sức cho việc quy tập, tìm kiếm phần mộ của các anh hùng liệt sĩ đã hy sinh xương máu bảo vệ Tổ quốc", KTS Nguyễn Trung Chính chia sẻ.

Sau khi nhận email đóng góp của ông Nguyễn Trung Chính, báo Dân trí đã chuyển kết quả nghiên cứu này đến Bộ Tư lệnh TPHCM để làm nguồn tham khảo.

Cũng trên cơ sở lấy tháp nước làm điểm mốc quan trọng, ông Phan Thanh Nam, người dân tại phường Tân Sơn Nhất (TPHCM), đã đóng góp cho Bộ Tư lệnh thành phố file bản đồ thành phố Sài Gòn độ phân giải cao được vẽ năm 1968. Ký hiệu thủy đài hình tròn và nghĩa trang Đô Thành nằm gần đó cũng được thể hiện rõ trong bản đồ này.

Hiện, Bộ Tư lệnh TPHCM tổng hợp các thông tin đóng góp từ cộng đồng để chuẩn bị tổ chức hội thảo về việc quy tập hài cốt liệt sĩ trên địa bàn thành phố. Đơn vị vẫn mở kênh tiếp nhận thông tin qua số điện thoại 0986.759.538 (đồng chí Huế - Phòng Chính trị, Bộ Tư lệnh TPHCM).