Triều cường, sụt lún và thách thức của siêu đô thị TPHCM

Viện An ninh phi truyền thống, Đại học Quốc gia Hà Nội phối hợp Ban Chuyên đề Công an TPHCM và Viện Nghiên cứu Phát triển TPHCM tổ chức tọa đàm “An ninh phi truyền thống trong quản trị đô thị TPHCM: Thực trạng - Thách thức - Giải pháp bền vững” vào ngày 26/12.

Tọa đàm tập trung thảo luận các nội dung liên quan đến quy hoạch đô thị TPHCM sau sáp nhập; tác động của biến đổi khí hậu, tình trạng ngập úng, triều cường tại khu vực đô thị và vùng ven sông; ô nhiễm môi trường, ô nhiễm nguồn nước; giao thông đô thị và ùn tắc.

Thiếu trạm quan trắc lún

Phát biểu tại tọa đàm, PGS.TS Nguyễn Phú Quỳnh, Phó Viện trưởng Viện Khoa học Thủy lợi Miền Nam, cho rằng, ngập úng tại TPHCM là vấn đề phức tạp, tác động trực tiếp đến đời sống người dân và có xu hướng ngày càng nghiêm trọng.

Theo ông Quỳnh, tình trạng ngập xuất phát từ nhiều nguyên nhân, trong đó có tác động của nước biển dâng. Số liệu tại Trạm Thủy văn Vũng Tàu cho thấy, trong 40 năm qua, mực nước biển tăng khoảng 7cm. Trong khi đó, tại Trạm Phú An (cầu Sài Gòn), mực nước triều giai đoạn 1990-2025 đã tăng tới 40cm.

PGS.TS Nguyễn Phú Quỳnh phân tích, mực nước triều dâng cao bất thường một phần do các bãi chững triều tự nhiên bị thu hẹp. Trước đây, triều từ biển vào được tiêu tán qua hệ thống rừng, kênh, rạch và vùng trũng. Hiện nay, nhiều không gian tiêu thoát triều không còn, khiến dòng triều dâng nhanh và xâm nhập sâu vào bên trong thành phố, tương tự hiện tượng lũ ống.

Bên cạnh đó, lún đất được xác định là một trong những nguyên nhân. Tuy nhiên, đến nay, các cơ quan vẫn chưa có nghiên cứu, định lượng đầy đủ để làm rõ tỷ lệ tác động giữa nước biển dâng, mất bãi chững triều và sụt lún nền đất.

“Chính câu chuyện này dẫn đến việc chúng ta rất lúng túng trong đưa ra các giải pháp. Tôi đề nghị ban tổ chức có tiếng nói để phân tích rốt ráo được các nguyên nhân này một cách định lượng, cụ thể”, ông Quỳnh nói và đề xuất xây dựng các trạm quan trắc lún.

Theo chuyên gia, hiện nay, các trạm quan trắc mưa tương đối dày, trạm quan trắc mực nước trên các sông cũng có số lượng tương đối, nhưng trạm quan trắc lún rất ít. Đây là yếu tố quan trọng để có cơ sở dữ liệu đúng và đưa ra giải pháp toàn diện.

Liên quan đến giải pháp trước mắt, Phó Viện trưởng Viện Khoa học Thủy lợi Miền Nam cho biết, đơn vị đang đề xuất xây dựng cống chống ngập trên sông Sài Gòn. Nếu triển khai cống ngăn triều tại khu vực thượng lưu cầu Phú Mỹ, mực nước có thể được kiểm soát, góp phần giảm ngập trên diện rộng, thay vì tiếp tục nâng đường theo mực nước dâng.

Yêu cầu cấp thiết về an ninh sinh thái

Trao đổi về công tác quy hoạch, PGS.TS Phạm Văn Phước, Phó Viện trưởng Viện Quy hoạch Xây dựng TPHCM, nhận định, an ninh phi truyền thống đặt ra nhiều thách thức mới, với tính liên ngành, liên vùng cao, vượt ra ngoài phạm vi quản lý hành chính truyền thống. Các rủi ro có khả năng lan tỏa nhanh, khó kiểm soát và gắn chặt với quy hoạch không gian, hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp, ông Phước cho rằng, bảo đảm an ninh môi trường, an ninh sinh thái cho người dân đô thị là yêu cầu cấp thiết, cần được tích hợp xuyên suốt trong công tác quy hoạch và quản trị đô thị.

Trên cơ sở đó, lãnh đạo Viện Quy hoạch Xây dựng TPHCM đề xuất lồng ghép nội dung an ninh phi truyền thống ngay từ khâu lập, điều chỉnh quy hoạch tổng thể đô thị, quy hoạch vùng và quy hoạch chuyên ngành, thay vì chỉ xử lý tình huống khi sự cố phát sinh.

Bên cạnh đó, TPHCM và các địa phương trong vùng cần xây dựng mô hình quản trị đô thị đa trung tâm, có cơ chế điều phối thống nhất giữa nhằm giải quyết hiệu quả các vấn đề liên vùng như giao thông, môi trường, tài nguyên nước, chất thải và an sinh xã hội.

PGS.TS Phạm Văn Phước cũng nhấn mạnh vai trò của khoa học - công nghệ, chuyển đổi số và dữ liệu lớn trong dự báo, cảnh báo sớm và quản lý rủi ro. Chuyên gia cũng đề nghị nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ quản lý đô thị theo hướng đa ngành, linh hoạt thích ứng.

Việc tăng cường sự tham gia của cộng đồng, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội được xem là nguồn lực quan trọng trong phòng ngừa, ứng phó với các nguy cơ an ninh phi truyền thống.

Đại diện Viện Quy hoạch Xây dựng TPHCM cho rằng, bảo đảm an ninh phi truyền thống không chỉ là nhiệm vụ của riêng lực lượng an ninh, mà là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị, của công tác quy hoạch, quản lý và phát triển đô thị.