Lời hẹn phát triển TOD nhìn từ những ga metro thiếu cầu bộ hành ở TPHCM

Hơn một năm từ khi tuyến Metro số 1 TPHCM đoạn Bến Thành - Suối Tiên được đưa vào khai thác, người dân dọc xa lộ Hà Nội phải quen với thiết kế bất cân xứng ở 2 phía của các nhà ga. 

Ở một bên đường, hành khách sẽ phải đi bộ khá xa do cầu bộ hành được kéo dài để vượt qua xa lộ Hà Nội. Phía đường còn lại nằm gần nhà ga, nhưng đang thiếu nhiều cầu bộ hành, người dân phải băng qua đường.

Lãnh đạo Ban Quản lý đường sắt đô thị (MAUR) cho biết, các nhà ga trên cao đi qua nhiều khu đất dự kiến phát triển đô thị nén (TOD), dẫn tới việc trì hoãn xây dựng cầu bộ hành để chờ dự án.

Thay cầu bộ hành bằng vạch kẻ sang đường

Tại ga Khu Công nghệ cao, cầu bộ hành chỉ được lắp ở phía lề đường thuộc phường Tăng Nhơn Phú, trong khi phía bên kia đường (thuộc phường Linh Xuân) không được lắp đặt. Tại ga Rạch Chiếc, cầu bộ hành cũng chỉ có ở một bên ga. 

Việc thiếu cầu bộ hành tồn tại ở 5/11 ga trên cao, gồm: Rạch Chiếc, Phước Long, Bình Thái, Khu Công nghệ cao và Bến xe Suối Tiên. Điều này khiến người đi bộ phải băng qua đường song hành xa lộ Hà Nội để tiếp cận nhà ga. Tuyến đường rộng khoảng 10m này tấp nập xe cộ giờ cao điểm.

Tại các nhà ga thiếu cầu bộ hành, nhà chức trách có giải pháp thay thế là lắp đèn giao thông và vạch kẻ sang đường. Giải pháp này đảm bảo an toàn cho hành khách tiếp cận nhà ga, tuy nhiên cũng gây phiền toái cho dòng phương tiện lưu thông trên đường song hành xa lộ Hà Nội.

Khi được hỏi, người dân sống quanh nhà ga cho biết, đơn vị thi công đã tạo sẵn lối mở để khớp nối cầu bộ hành. Tuy nhiên, sau khi xác nhận hạng mục cầu chưa thể thi công, họ đã xây bít lối mở đó lại.

Ông Nguyễn Văn Chính (56 tuổi), chủ một quầy tạp hóa ở đối diện ga Khu Công nghệ cao, cho biết, lý do nhà ga thiếu cầu bộ hành là vì khoảng vỉa hè trước nhà mình không còn đủ diện tích để thi công cầu thang đấu nối.

"Bên ban quản lý cũng họp dân, bàn phương án thi công, nhưng cả xóm phản đối vì cầu đi bộ sẽ bít hết cửa nhà. Sau cùng, họ hoãn không xây nữa", ông Chính kể lại.

Theo ông Chính, việc chủ đầu tư trì hoãn xây cầu bộ hành còn vì khu đất quanh nhà ông đã được quy hoạch để xây dựng chung cư cao tầng. Nhà cửa có thể phải di dời nên hạng mục cầu bộ hành được tạm gác lại để chờ khớp nối chuẩn với khu đất trong tương lai.

Bà Võ Thị Yến Nga, hàng xóm của ông Chính, cũng phàn nàn về cách làm của đơn vị thi công. Bà cho biết, cả dãy phố nhà mình từng phải lùi sâu cả chục mét để nhường đất cho dự án.

"Lẽ ra ở lần giải phóng mặt bằng đó, họ phải tính luôn diện tích cho cầu bộ hành. Đến nay cả xóm đã xây sửa lại nhà mới rồi mới đề xuất giải phóng mặt bằng tiếp thì không hợp lý", bà Nga chia sẻ.

Chưa xây cầu vì chờ quy hoạch TOD

Trao đổi với phóng viên Dân trí, lãnh đạo Ban Quản lý đường sắt đô thị TPHCM khẳng định hạng mục cầu bộ hành của các ga trên cao được thiết kế đầy đủ để kết nối với 2 bên đường. "Tinh thần là chưa xây chứ không phải không xây", vị này cho biết.

Lý giải thêm, lãnh đạo MAUR thông tin, các nhà ga trên cao đi qua nhiều khu đất dự kiến phát triển đô thị nén (TOD). Khi thành phố có quy hoạch cụ thể, cầu bộ hành sẽ được xây bổ sung với thiết kế dài, rộng hơn. 

Trao đổi với phóng viên Dân trí, TS Nguyễn Ngọc Hiếu, thành viên nhóm nghiên cứu TOD đường sắt đô thị cho TPHCM, đánh giá cơ chế phát triển TOD trong Nghị quyết 260 (sửa đổi, bổ sung Nghị quyết 98) không chỉ để áp dụng cho các tuyến metro trong tương lai, mà có thể áp dụng cho chính tuyến metro Bến Thành - Suối Tiên đang khai thác.

Theo chuyên gia, Metro Bến Thành - Suối Tiên có dư địa phát triển TOD lớn hơn nhiều so với tuyến Bến Thành - Tham Lương do hướng tuyến đi ra vùng ngoại ô TPHCM.

"Phạm vi Metro Bến Thành - Tham Lương cũng ít vị trí có thể tạo ra nguồn việc làm mới cho nền kinh tế. Phải đi về hướng Khu Công nghệ cao, Rạch Chiếc, Suối Tiên... mới nhiều cơ hội việc làm và nhà ở mới", TS Nguyễn Ngọc Hiếu phân tích.

Tại Metro Bến Thành - Suối Tiên, phạm vi từ ga Bến Thành ra đến ga An Phú cũng đã được khai thác, không còn nhiều dư địa phát triển TOD. Từ ga Rạch Chiếc đến Suối Tiên, dư địa phát triển TOD vẫn còn nhiều.

Theo TS Hiếu, dọc tuyến có nhiều quỹ đất của cơ quan, tổ chức, dễ dàng chuyển đổi, thu hồi để tạo lập quỹ đất TOD. Trong đó, vị trí lớn nhất là quỹ đất tại cảng cạn (ICD) Trường Thọ (phường Thủ Đức) gắn với ga Phước Long.

Ngoài ra, xung quanh các ga Rạch Chiếc, Khu Công nghệ cao, Bến xe Suối Tiên... cũng còn nhiều dư địa để quy hoạch TOD. Theo cơ chế Quốc hội mới thông qua, TPHCM có thể bỏ ngân sách để giải tỏa các khu vực này, sau đó được nhận 100% nguồn thu từ khai thác quỹ đất gắn với nhà ga metro.

"Metro Bến Thành - Suối Tiên đã xây xong rồi, vận hành hiệu quả rồi. Trên thực tế, đơn vị vận hành còn phải chuẩn bị mua thêm đoàn tàu, bổ sung năng lực vận tải. Trong vài năm nữa, khi TOD được khai thác, lượng khách càng tăng cao, tuyến sẽ quá tải nếu không tăng tần suất", TS Nguyễn Ngọc Hiếu phân tích.

Theo chuyên gia, mô hình TOD giúp giãn dân khỏi nội đô. Do đó, các quỹ đất TOD cần được ưu tiên thiết lập ở xa trung tâm thành phố, ưu tiên đất nông nghiệp, ít phải đền bù, cưỡng chế.

"Việc xây một tuyến metro nối ra ngoại ô rồi thiết lập vùng dân cư tập trung ở đó mới là lợi ích lâu dài của mô hình TOD, phát huy được lợi thế "đi xa, đi nhanh, đi rẻ" của đường sắt đô thị", TS Nguyễn Ngọc Hiếu phân tích.