Cây đa 13 gốc hơn 300 năm tuổi giữa lòng Hải Phòng
(Dân trí) - Cây đa 13 gốc hơn 300 năm tuổi tại Gia Viên, Hải Phòng được công nhận Cây di sản Việt Nam, nổi bật với cấu trúc 13 gốc hiếm gặp, tán rộng hàng chục mét và giá trị văn hóa, tâm linh lâu đời.
Với tuổi đời hơn 300 năm, cây đa 13 gốc ở phường Gia Viên (Hải Phòng) được xem là một trong những cây đa lớn và đặc biệt nhất nước ta. Cây nằm tại khu vực xóm Trại, nổi bật giữa không gian đô thị bởi kích thước đồ sộ cùng hình dáng hiếm gặp.
Theo đánh giá chuyên môn, cây chỉ cao khoảng 10m nhưng sở hữu tán rộng tới 40m, với hàng chục cành lớn nhỏ tỏa ra bốn phía. Cấu trúc đặc biệt của cây gồm 13 gốc thẳng đứng, trong đó có một gốc chính và 12 gốc phụ mọc xung quanh, tạo nên tổng thể vững chắc.
Gốc chính có chu vi khoảng 8,2m, còn các gốc phụ dao động từ 2 đến 5m. Tổng chu vi của toàn bộ 13 gốc đạt gần 30m. Những cành lớn có đường kính gần 1m đan xen, liên kết các gốc thành một khối thống nhất, được nâng đỡ bởi hệ rễ phụ như những cột chống tự nhiên.
Không gian rợp bóng dưới tán cây từ lâu trở thành nơi nghỉ chân quen thuộc của người dân sau giờ lao động. Đây cũng là nơi chim chóc tụ về làm tổ, tạo nên âm thanh rộn ràng suốt bốn mùa, góp phần giữ lại vẻ thanh bình hiếm có giữa phố phường.
Sự phát triển theo chiều ngang thay vì chiều cao của cây được lý giải qua nhiều truyền thuyết dân gian. Một câu chuyện kể rằng xưa kia có vị tướng đi đánh giặc dừng chân buộc ngựa vào gốc đa, làm gãy ngọn cây. Từ đó, cây chỉ phát triển tán rộng sang các phía.
Một truyền thuyết khác gắn với hình ảnh Hai Bà Trưng trong trận đánh quân Nam Hán. Khi dừng chân nghỉ dưới bóng đa, con voi đã bẻ ngọn cây để ăn, khiến cây mất đỉnh và phát triển thấp, lan rộng như ngày nay.
Dù là truyền thuyết, những câu chuyện này vẫn được người dân truyền lại qua nhiều thế hệ, góp phần tạo nên giá trị văn hóa đặc biệt cho cây đa cổ thụ. Hình ảnh “cây đa, giếng nước, sân đình” của làng quê Bắc Bộ vẫn được lưu giữ phần nào tại khu vực này, dù đình làng đã không còn.
Năm 2014, cây đa 13 gốc được Hội Bảo vệ thiên nhiên và Môi trường Việt Nam công nhận là Cây di sản Việt Nam. Danh hiệu này khẳng định giá trị lịch sử, văn hóa và sinh thái của một biểu tượng gắn bó lâu đời với cộng đồng cư dân địa phương.
Dưới tán cây hiện có một miếu thờ cổ với bia đá khắc chữ Hán Nôm. Nơi đây thờ Đức Thổ Vượng - người có công khai hoang, lập ấp - cùng các vị thần linh và những vong hồn không nơi nương tựa theo tín ngưỡng dân gian.
Khu thờ tự còn được gọi là phủ chúa Bà, nơi thờ chúa Năm Phương - vị chúa Bà được người dân tôn kính. Không gian linh thiêng này khiến cây đa 13 gốc trở thành điểm đến tâm linh quen thuộc của nhiều người dân và du khách.
Một câu chuyện nhuốm màu huyền bí được truyền lại từ thời Pháp thuộc càng làm tăng sự linh thiêng của địa điểm. Người dân kể về một ca nương nổi tiếng yểu mệnh, sau đó hiển linh quanh khu vực cây đa, khiến người dân lập nơi thờ phụng và hương khói quanh năm.
Những câu chuyện tâm linh, dù không thể kiểm chứng, vẫn góp phần tạo nên sức hút đặc biệt cho cây đa cổ thụ. Nhiều người tìm đến đây để tham quan, vãn cảnh và cầu mong bình an trong cuộc sống.
Ngày 6/6 âm lịch hằng năm được xem là ngày tiệc chúa Bà Năm Phương. Vào dịp này cùng các ngày lễ, Tết, rằm, người dân địa phương thường đến dâng hương, cầu mong điều tốt lành. Việc dâng lễ diễn ra tự nhiên, tùy tâm mỗi người.
Giữa nhịp sống đô thị ngày càng sôi động, cây đa 13 gốc vẫn lặng lẽ tỏa bóng, lưu giữ ký ức làng quê và trở thành điểm tựa tinh thần cho nhiều thế hệ cư dân. Không gian yên tĩnh dưới tán cây mang lại cảm giác thư thái hiếm có giữa phố xá nhộn nhịp.
Với du khách phương xa, cây đa không chỉ là một cổ thụ kỳ lạ mà còn là nơi gợi mở câu chuyện lịch sử, văn hóa và tín ngưỡng dân gian đặc trưng của vùng đất cảng. Còn với người con xa quê, hình ảnh tán cây xanh rộng vẫn là dấu hiệu thân thuộc báo hiệu ngày trở về.
