Iran vẫn giữ "chìa khóa" hạt nhân sau 5 tuần bị oanh tạc dữ dội

Theo các quan chức và chuyên gia, việc ngăn chặn tham vọng hạt nhân của Iran là một trong những lý do hàng đầu khiến Washington phát động chiến dịch quân sự. Tuy nhiên, các cuộc tấn công của Mỹ và Israel, dù phá hủy nhiều phòng thí nghiệm và cơ sở nghiên cứu liên quan đến vũ khí hạt nhân, vẫn chưa thể vô hiệu hóa hoàn toàn chương trình hạt nhân của Tehran.

Mặc dù một địa điểm sản xuất yellowcake (nguyên liệu thô để làm giàu uranium) đã bị phá hủy, Iran được cho là vẫn còn các máy ly tâm và một địa điểm sâu dưới lòng đất để làm giàu uranium. Đặc biệt, kho dự trữ gần 450kg uranium gần cấp độ vũ khí, với một nửa được chôn sâu dưới khu phức hợp hạt nhân Isfahan, vẫn nằm trong tay Iran.

Eric Brewer, cựu quan chức Nhà Trắng, nhận định: "Iran sẽ không dễ dàng trao đổi số uranium đó. Yêu cầu của họ hiện nay chắc chắn sẽ cao hơn so với các cuộc đàm phán hồi tháng 2 về việc giao nộp vật liệu này".

Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt ngày 8/4 khẳng định việc chấm dứt làm giàu uranium ở Iran là "lằn ranh đỏ" mà Tổng thống Trump sẽ không lùi bước, đồng thời cho biết thuyết phục Tehran giao nộp uranium làm giàu là ưu tiên hàng đầu của Mỹ.

Thiệt hại và những ẩn số

Phần lớn thiệt hại đối với chương trình hạt nhân của Iran xảy ra trong cuộc chiến 12 ngày hồi năm 2025, khi Mỹ sử dụng bom Massive Ordnance Penetrator để phá hủy các địa điểm làm giàu uranium Fordow và Natanz, cùng với các tòa nhà hạt nhân ở Isfahan bằng tên lửa Tomahawk.

Trong 5 tuần giao tranh gần đây, Mỹ tập trung tấn công kho tên lửa và các tài sản quân sự thông thường của Iran, trong khi Israel nhắm vào chương trình hạt nhân. Các quan chức Israel tuyên bố đã tấn công nhiều địa điểm nghi ngờ liên quan đến chế tạo vũ khí hạt nhân, bao gồm các phòng thí nghiệm, một trường đại học, một cơ sở bên ngoài Tehran và một tòa nhà tại khu quân sự Parchin.

Tuy nhiên, Iran vẫn có thể còn hầu hết các điều kiện cần thiết để chế tạo bom, bao gồm máy ly tâm và kho dự trữ uranium làm giàu. Các đường hầm ở Isfahan - nơi bị nghi là một cơ sở làm giàu uranium - chưa được kiểm tra, và một hệ thống đường hầm được phòng thủ kiên cố ở núi Pickaxe, gần Natanz, có thể là nơi Iran tiến hành các hoạt động hạt nhân mà ngay cả vũ khí mạnh nhất của Mỹ cũng không thể tiếp cận.

Báo Wall Street Journal tiết lộ Tổng thống Mỹ Donald Trump từng cân nhắc một chiến dịch quân sự để tịch thu kho dự trữ uranium làm giàu của Iran, nhưng chiến dịch này được đánh giá là phức tạp và nguy hiểm, có khả năng kéo dài xung đột.

Đàm phán bế tắc, căng thẳng leo thang

Iran luôn khẳng định các hoạt động hạt nhân của họ là vì mục đích hòa bình và từ chối chấm dứt chương trình làm giàu uranium. Đặc phái viên Nhà Trắng Steve Witkoff cho rằng Tehran có thể chứng minh điều đó bằng cách dừng làm giàu uranium trong nước và chấp nhận nguồn cung từ nước ngoài. Tổng thống Trump cũng đã nhiều lần yêu cầu Iran chấp nhận mức độ làm giàu bằng không.

Điều không chắc chắn lớn nhất về các cuộc tấn công vào chương trình hạt nhân Iran là mức độ thiệt hại đối với khả năng chế tạo đầu đạn hạt nhân của nước này. Các chuyên gia gần như chắc chắn rằng Iran chưa bao giờ chế tạo được đầu đạn hạt nhân, và việc làm điều đó mà không bị phát hiện là rất khó khăn.

David Albright, cựu thanh tra vũ khí, nhận định: "Thiệt hại đối với khả năng vũ khí hóa có vẻ giống như việc tạo ra những lỗ hổng, gây tắc nghẽn trong quá trình chế tạo vũ khí hạt nhân nhiều tầng, kéo dài". Nếu đúng như vậy, điều đó sẽ làm suy yếu đòn bẩy của Iran.

Các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran hồi tháng 2 đã không đạt được thỏa thuận về việc làm giàu uranium. Tehran đề nghị pha loãng lượng uranium được làm giàu cao 60% xuống mức tối đa 20%, nhưng theo thỏa thuận hạt nhân năm 2015, lượng uranium làm giàu dự trữ của Iran được giới hạn ở mức 3,67% trong 15 năm.

Các cuộc đàm phán Mỹ - Iran tại Pakistan gần đây đã đổ vỡ sau 21 giờ căng thẳng, giáng một đòn mạnh vào những hy vọng mong manh về việc tìm ra lối thoát cho cuộc xung đột Trung Đông. Lập trường quá khác biệt giữa Mỹ và Iran, cùng với cách tiếp cận đàm phán khác nhau, đã khiến các cuộc thảo luận đi vào ngõ cụt.