Vì sao đàm phán Mỹ - Iran đổ vỡ sau 21 giờ căng thẳng?

21 giờ đàm phán căng thẳng

Việc phái đoàn Mỹ và Iran không đạt được thỏa thuận sau 21 giờ đàm phán căng thẳng tại Pakistan được xem là đòn giáng mạnh vào những hy vọng mong manh về việc tìm ra lối thoát cho cuộc xung đột rung chuyển Trung Đông.

Đây là cuộc gặp lịch sử, có tầm quan trọng rất lớn và là cuộc đàm phán cấp cao nhất giữa các quan chức Mỹ và Iran trong nhiều thập niên.

Ngoài các nội dung được thảo luận trong phòng họp, các văn kiện kỹ thuật đã được các bên trao đổi và xem xét nhiều lần. Tuy vậy, lập trường của  Mỹ và Iran được cho là quá khác biệt.

Các phái đoàn đã bước vào cuộc đàm phán này với những cách tiếp cận rất khác nhau: Phó Tổng thống Mỹ JD Vance dường như muốn một giải pháp tương đối nhanh chóng sau khi Washington công bố lệnh ngừng bắn 2 tuần, nhưng Tehran thường hành động chậm hơn nhiều và sẵn sàng đàm phán trong thời gian dài.

Trong cuộc họp báo ngắn gọn sau cuộc đàm phán, Phó Tổng thống Vance tuyên bố Mỹ đã đưa ra đề nghị “tốt nhất và cuối cùng” của mình, do vậy quyền quyết định bây giờ dường như nằm trong tay Iran. Nếu muốn có thêm các cuộc đàm phán, Iran sẽ phải thay đổi lập trường của mình bằng cách nào đó.

Truyền thông Iran đưa tin các cuộc đàm phán thất bại do những yêu cầu “quá mức” và “vô lý” của Mỹ.

“Phái đoàn Iran đã đàm phán liên tục và tích cực trong 21 giờ để bảo vệ lợi ích quốc gia của người dân Iran. Bất chấp nhiều sáng kiến ​​từ phía phái đoàn Iran, những yêu cầu vô lý của phía Mỹ đã cản trở tiến trình đàm phán. Do vậy, các cuộc đàm phán đã kết thúc”, đài truyền hình nhà nước Iran IRIB đưa tin.

Cả Mỹ và Iran dường như đều cho rằng vấn đề làm giàu uranium là điểm mấu chốt gây bất đồng.

Tehran đã khẳng định trong nhiều năm rằng họ sẽ không chế tạo vũ khí hạt nhân và chỉ muốn theo đuổi chương trình điện hạt nhân vì mục đích hòa bình. Tuy vậy, các hành động đẩy mạnh làm giàu uranium của Iran trong những năm gần đây đã gây ra mối lo ngại lớn ở phương Tây và là “chất xúc tác” cho cuộc xung đột kéo dài 12 ngày với Israel năm ngoái.

Iran dường như vẫn không muốn từ bỏ chương trình làm giàu uranium. Trong khi đó, Nhà Trắng muốn có một cam kết chắc chắn rằng Iran sẽ không chế tạo vũ khí hạt nhân và dừng làm giàu uranium.

Khó kỳ vọng đạt thỏa thuận trong một cuộc gặp

Trả lời phỏng vấn truyền thông Iran sau phát biểu của Phó Tổng thống Mỹ về cuộc đàm phán mới nhất, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei cho biết “không ai kỳ vọng” về việc Mỹ và Iran sẽ đạt được thỏa thuận chỉ trong một cuộc gặp.

Ông Baghaei cho biết Iran và Mỹ đã “đạt được sự hiểu biết chung về một số vấn đề”, nhưng vẫn còn “sự khác biệt về quan điểm ở 2-3 vấn đề quan trọng”.

“Các cuộc đàm phán này được tổ chức sau 40 ngày chiến tranh, và diễn ra trong bầu không khí thiếu tin tưởng và hoài nghi. Đương nhiên không nên kỳ vọng ngay từ đầu rằng sẽ đạt được thỏa thuận trong một cuộc gặp. Không ai kỳ vọng như vậy”, quan chức Iran cho biết thêm.

Ông cũng cho biết vòng đàm phán này đã mở rộng ra ngoài chương trình nghị sự thông thường, trong đó vấn đề eo biển Hormuz và các vấn đề khu vực rộng lớn hơn được đưa vào thảo luận. Ông khẳng định Iran sẽ tiếp tục tham vấn với Pakistan và các đồng minh khu vực khác sau các cuộc đàm phán.

Trước đó, ông Baghaei nói rằng thành công của các cuộc đàm phán phụ thuộc vào “sự nghiêm túc và thiện chí của phía đối phương”, cũng như việc chấp nhận các quyền và lợi ích hợp pháp của Iran.

“Trong 24 giờ qua, các khía cạnh khác nhau của các chủ đề chính trong cuộc đàm phán đã được thảo luận, bao gồm eo biển Hormuz, vấn đề hạt nhân, bồi thường chiến tranh, giảm nhẹ trừng phạt và chấm dứt hoàn toàn cuộc chiến chống lại Iran và trong khu vực”, nhà ngoại giao Iran nói thêm.

Một nguồn tin thân cận với phái đoàn Iran nói với hãng tin Fars rằng Washington đang “tìm cớ” để rút lui và đòi hỏi “mọi thứ họ không thể đạt được trong chiến tranh thông qua đàm phán”.

Nguồn tin cho biết Tehran từ chối các điều kiện của Mỹ về eo biển Hormuz, năng lượng hạt nhân hòa bình và các vấn đề cốt lõi khác.

Theo nguồn tin, Iran “không có kế hoạch” cho vòng đàm phán tiếp theo với Mỹ.

Thỏa thuận ngừng bắn kéo dài 2 tuần được đưa ra sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump cảnh báo về việc “xóa sổ” một nền văn minh và phá hủy các nhà máy điện cũng như cơ sở hạ tầng quan trọng của Iran. Sau cuộc đàm phán thất bại, liệu mối đe dọa đó có tái diễn hay không cho đến nay vẫn là một câu hỏi để ngỏ.