Hàng hóa xuất nhập khẩu mắc kẹt do chiến sự Trung Đông

Chuỗi cung ứng toàn cầu đang trong tình trạng căng thẳng sau khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc không kích nhằm vào Iran, gây ra sự gián đoạn trên diện rộng tại một trong những hành lang thương mại quan trọng nhất thế giới.

Tác động không chỉ dừng lại ở các tàu chở dầu đi qua Eo biển Hormuz. Các tàu container chở hàng tiêu dùng, linh kiện ô tô, thiết bị điện tử và thực phẩm đang bị chuyển hướng hoặc trì hoãn, trong khi mạng lưới vận tải hàng không bị xáo trộn do nhiều không phận đột ngột đóng cửa.

Peter Sand, trưởng bộ phận phân tích của nền tảng phân tích cước vận tải Xeneta, cho biết: “Các dịch vụ container đường biển tại Vịnh Ba Tư vẫn chưa bị ảnh hưởng bởi việc tăng cường hiện diện quân sự gần đây trong khu vực, nhưng sự leo thang xung đột thông qua các cuộc không kích đồng nghĩa với việc tàu thuyền hiện sẽ tránh khu vực này, dù chỉ trong thời gian ngắn nhất có thể”.

Theo nhà phân tích J. Bruce Chan của Stifel, các cuộc không kích vào Iran khiến các hãng vận tải biển có khả năng sẽ chuyển thêm hàng hóa đi vòng qua mũi phía nam châu Phi, hành trình này làm tăng thêm trung bình từ 10 đến 15 ngày đối với các chuyến hàng giữa châu Âu và châu Á.

Ông Chan cho biết thời gian kéo dài này có thể “hấp thụ đáng kể công suất của đội tàu toàn cầu”.

Hôm 1/3, MSC - hãng vận tải container lớn nhất thế giới về công suất - thông báo đã đình chỉ toàn bộ đơn đặt chỗ vận chuyển hàng hóa đến Trung Đông cho đến khi có thông báo mới.

Tập đoàn vận tải biển Maersk của Đan Mạch đã tạm dừng các chuyến đi qua Biển Đỏ và Kênh đào Suez do lo ngại xung đột với Iran có thể lan sang các tuyến hàng hải trọng yếu. Công ty đang chuyển hướng tàu đi vòng qua Mũi Hảo Vọng ở Nam Phi.

Tập đoàn vận tải biển CMA CGM của Pháp hôm 2/3 thông báo sẽ áp dụng “phụ phí xung đột khẩn cấp” có hiệu lực ngay trong ngày, viện dẫn rủi ro an ninh gia tăng. Phụ phí này sẽ làm tăng thêm từ 2.000 đến 4.000USD cho mỗi container đối với các chuyến hàng đến và đi từ các quốc gia vùng Vịnh và Biển Đỏ.

Hôm thứ 28/2, CMA CGM đã yêu cầu các tàu đang ở trong hoặc trên đường tới vùng Vịnh “di chuyển tới nơi trú ẩn”. Công ty cũng đình chỉ các chuyến đi qua Kênh đào Suez và chuyển hướng tàu đến Mũi Hảo Vọng.

Tập đoàn vận tải biển Hapag-Lloyd của Đức áp dụng phụ phí rủi ro chiến tranh 1.500USD cho mỗi container tiêu chuẩn và đình chỉ việc tàu quá cảnh qua Eo biển Hormuz.

Tập đoàn vận tải biển Cosco Shipping Lines của Trung Quốc hôm 1/3 cho biết các tàu đã có mặt tại vùng Vịnh được chỉ thị “di chuyển đến vùng biển an toàn để chờ hoặc neo đậu”.

Công ty cho hay: “Chúng tôi đang đánh giá các phương án dự phòng cho toàn bộ hàng hóa trên các tàu bị ảnh hưởng, bao gồm các cảng dỡ hàng thay thế tiềm năng”.

Hãng vận tải container Nhật Bản Ocean Network Express thông báo sẽ tạm thời đình chỉ các đơn đặt chỗ mới đối với hàng hóa vận chuyển đến và đi từ Vịnh Ba Tư cho đến khi có thông báo mới.

Theo ông Sand của Xeneta, việc đi vòng qua châu Phi thay vì đi qua Kênh đào Suez sẽ “hấp thụ” khoảng 2,5 triệu đơn vị container 20 feet công suất vận tải toàn cầu.

Một số công ty bảo hiểm hàng hải, bao gồm London P&I Club và American Club, cho biết sẽ hủy bảo hiểm rủi ro chiến tranh đối với các tàu hoạt động tại vùng biển Iran, vùng Vịnh và các khu vực lân cận kể từ ngày 5/3.

Vận tải hàng không cũng chịu áp lực

Không chỉ các hãng vận tải biển, mà vận tải hàng không và ngành bảo hiểm cũng bị ảnh hưởng do chiến sự Trung Đông.

Một số không phận tại Trung Đông đã bị đóng cửa hoặc hạn chế, làm gián đoạn các chuyến bay chở khách và hàng hóa.

Tập đoàn chuyển phát FedEx đã đình chỉ các chuyến bay đến và đi từ các thị trường bao gồm Bahrain, Israel, Qatar, Ả rập Xê út, Kuwait và Các Tiểu vương quốc Ả rập Thống nhất (UAE), đồng thời ngừng dịch vụ nhận và giao hàng tại một số quốc gia vùng Vịnh.

Qatar Airways Cargo tạm thời đình chỉ hoạt động do không phận Qatar đóng cửa.

Công ty logistics Đan Mạch DSV cho biết trong một thông báo rằng các hạn chế không phận đang buộc các hãng vận tải phải đình chỉ dịch vụ hoặc chuyển hướng chuyến bay, kéo dài hành trình.

Theo DSV, với việc không gian chở hàng giảm trên các tuyến chủ chốt giữa châu Á - châu Âu và Trung Đông, giá cước hàng không có khả năng tăng, nguồn cung chỗ chở hàng sẽ thắt chặt và các hãng hàng không có thể thay đổi lịch trình và giá vé trong thời gian ngắn.

Ryan Petersen, Giám đốc điều hành của Flexport, viết trên mạng xã hội X rằng xung đột ở Trung Đông đã làm giảm 18% công suất vận tải hàng không toàn cầu khỏi thị trường.

Ông Sand của Xeneta cho biết nếu các hãng vận tải bắt đầu bỏ qua các cảng tại vùng Vịnh, container có thể được dỡ tại các trung tâm thay thế và vận chuyển tiếp bằng đường bộ.

Tuy nhiên, mối lo ngại lớn hơn là việc leo thang xung đột sẽ ảnh hưởng thế nào đến dòng chảy thương mại toàn cầu qua Biển Đỏ trong năm nay. Cuộc xung đột diễn ra sau hơn 2 năm gián đoạn do các cuộc tấn công của lực lượng Houthi được Iran hậu thuẫn nhằm vào tàu thương mại.

“Những hệ lụy từ chiến dịch quân sự phối hợp của Mỹ và Israel chống lại Iran và các hành động đáp trả sau đó sẽ khiến thương mại tiếp tục bị vũ khí hóa và phá tan hy vọng về sự trở lại quy mô lớn của vận tải container tại Biển Đỏ trong năm nay”, ông Sand viết.