Điều kỳ lạ trong cuộc xung đột Mỹ - Iran

Những ngày qua, Tổng thống Mỹ Donald Trump không ngừng nói về việc chính quyền của ông đang đàm phán nhiều như thế nào với Iran để kết thúc cuộc chiến đã kéo dài gần một tháng. Trong khi đó, Iran không ngừng phủ nhận rằng các cuộc đàm phán đó đang diễn ra.

Đây là một động lực bất thường. Thông thường, khi các quốc gia đang thảo luận để chấm dứt xung đột, cả 2 bên đều thừa nhận điều đó. Ví dụ, kể từ khi Nga mở chiến dịch quân sự nhằm vào Ukraine, 2 bên thường xuyên thừa nhận rằng họ đang trong các cuộc đàm phán ngừng bắn, ngay cả khi họ bất đồng về các điều khoản của một thỏa thuận đình chiến.

Tuy nhiên, cuộc chiến Iran là một xung đột bất thường, và đối với cả Tehran lẫn ông Trump, các chiến lược này đều có lý.

New York Times dẫn nhận định của các nhà phân tích cho biết, Tổng thống Trump có những động cơ chính trị trong nước và quốc tế để phô trương các cuộc đàm phán nhằm kết thúc xung đột, trong Iran cũng có những động cơ tương tự để phủ nhận các cuộc thảo luận đó.

Chiến lược của Tổng thống Trump: Nói, nói và nói về đàm phán

Loạt trận tấn công của Mỹ và Israel nhằm vào Iran đã loại bỏ nhiều lãnh đạo cấp cao và phá hủy cơ sở hạ tầng quân sự, cùng các mục tiêu khác của nước này. Chiến dịch tấn công không được công chúng Mỹ ủng hộ, một phần vì nó tạo ra một điểm nghẽn đối với nguồn cung năng lượng toàn cầu, đẩy giá xăng nói riêng và chi phí sinh hoạt lên cao.

Tất nhiên, trong bối cảnh đó, ông Trump bắt đầu nhen nhóm hy vọng rằng cuộc chiến có thể sớm kết thúc.

Hôm 23/3, ông Trump cho biết Mỹ hoãn tấn công hạ tầng điện Iran, cho biết 2 bên đang có “những cuộc thảo luận thực sự tốt” để giải quyết xung đột.

Một ngày sau, ông tiếp tục đăng lên mạng xã hội về các cuộc đàm phán hiệu quả với Iran. Ông nói với các phóng viên rằng Phó Tổng thống JD Vance và Ngoại trưởng Marco Rubio cũng tham gia vào tiến trình đàm phán.

Những tuyên bố này ngay lập tức đã giúp hạ nhiệt thị trường dầu mỏ. Giá dầu đã giảm hơn 10% trên toàn cầu kể từ khi ông bắt đầu nói nhiều về việc đàm phán. Giá cổ phiếu, sau một chút biến động, đã tăng lên.

Ít nhất, ông Trump có thể đang “câu giờ” về mặt chính trị và các mặt khác, trong khi quân đội Mỹ tiếp tục điều thêm nhiều khí tài đến khu vực Trung Đông.

Chiến lược của Tehran: Đừng nói về “Câu lạc bộ đàm phán”

Mỗi khi ông Trump nói về việc 2 bên đang đàm phán, các nhà lãnh đạo Iran lại phản bác. Họ phủ nhận các cuộc thảo luận mà ông Trump công bố. Một quan chức Iran thậm chí nói rằng Mỹ về cơ bản là đang “tự đàm phán với chính mình”.

Theo nhiều nguồn tin, thực tế là có một số cấp độ đàm phán đang diễn ra, ít nhất là các cuộc thảo luận qua kênh trung gian. Vậy tại sao Iran không muốn thừa nhận?

Bởi vì các nhà lãnh đạo Iran có lẽ có những cân nhắc chính trị rất khác so với ông Trump. Thực tế, họ muốn giữ giá dầu ở mức cao, việc kích động sự giận dữ của các tài xế phương Tây có lẽ là một trong những vũ khí tốt nhất còn lại của họ để kết thúc cuộc chiến với các điều khoản có lợi hơn.

Họ cũng muốn duy trì quyền lực, và việc thách thức ông Trump, ngay cả bằng lời nói, có thể giúp họ làm điều đó.

Tổng thống Trump hôm qua thông báo Mỹ sẽ tiếp tục hoãn các cuộc tấn công vào hạ tầng năng lượng của Iran thêm 10 ngày nữa.

 “Theo yêu cầu của chính phủ Iran, thông báo này thay cho lời tuyên bố rằng tôi đang tạm dừng giai đoạn phá hủy các nhà máy năng lượng thêm 10 ngày, cho đến 20h ngày 6/4. Các cuộc đàm phán đang diễn ra và bất chấp những tuyên bố sai sự thật trái ngược từ truyền thông tin giả và những kẻ khác”, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết trên mạng xã hội Truth Social ngày 26/3.

“Họ đã nói với tôi rất tử tế, thông qua những người của tôi rằng: “Liệu chúng tôi có thể có thêm thời gian không?”. Bởi vì chúng ta đang nói về tối mai, thời hạn đó là khá gấp, và nếu họ không làm những gì họ phải làm, tôi sẽ đánh sập các nhà máy điện của họ”, ông Trump nói.

"Họ (Iran) đề nghị gia hạn 7 ngày, nhưng tôi nói sẽ cho họ 10 ngày", ông cho biết thêm, và nói rằng cử chỉ thiện chí này nhằm đáp lại món quà Iran đã tặng là cho phép tàu dầu qua eo biển Hormuz.

Các nguồn tin Iran sau đó tiếp tục phủ nhận việc đề nghị này.

Bất chấp những tuyên bố trái chiều, những động cơ cạnh tranh này có lẽ đang thúc đẩy cả 2 bên tiến tới các cuộc đàm phán nghiêm túc hơn. Các quan chức Mỹ và Iran đều có động lực lớn để đàm phán chấm dứt xung đột với thiệt hại tối thiểu về tính mạng, tài sản và uy tín chính trị.

Sẽ không ngạc nhiên nếu thấy các cuộc đàm phán tăng cường trong những ngày tới, dù chúng có được thừa nhận công khai hay không.