3 lựa chọn của châu Âu để giữ Greenland

“Không dễ để nghĩ ra giải pháp khi mỗi sáng thức dậy bạn lại đối mặt với những mối đe dọa mới”, Ngoại trưởng Đan Mạch Lars Lokke Rasmussen, ngày 14/1 bình luận sau cuộc họp căng thẳng với Phó Tổng thống Mỹ JD Vance và Ngoại trưởng Marco Rubio tại Washington.

Sau khi Mỹ hoàn tất chiến dịch bắt giữ vợ chồng Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro hôm 3/1, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã khơi lại mối quan tâm của mình đối với Greenland.

Nhà lãnh đạo Mỹ tuyên bố trước cuộc họp hôm qua rằng, bất cứ phương án nào không đưa hòn đảo này “vào sự kiểm soát của Mỹ” đều “không thể chấp nhận được”. Ông Trump khẳng định Mỹ cần Greenland “vì mục đích an ninh quốc gia”.

Theo lời ông Rasmussen, 2 bên đã “đồng ý rằng vẫn còn bất đồng”, và ông không đưa ra bất kỳ dấu hiệu nào cho thấy chính phủ Đan Mạch sẵn sàng thỏa hiệp về tương lai của Greenland, một vùng lãnh thổ tự trị thuộc Đan Mạch.

Dù chưa thấy một cuộc khủng hoảng cận kề, nhưng việc Tổng thống Mỹ công khai tuyên bố muốn kiểm soát một đồng minh NATO đã làm dấy lên lo ngại tại các thủ đô châu Âu. Các chính trị gia châu Âu đang vội vã tìm kiếm chiến lược. Những lựa chọn của họ chia thành 3 nhóm: xoa dịu, răn đe và đánh lạc hướng.

Phương án xoa dịu

Trước mắt, ưu tiên của châu Âu là xoa dịu các mối lo ngại của Tổng thống Trump bằng cách chứng minh rằng những nỗi lo mà ông nêu ra có thể được giải quyết trong khuôn khổ pháp lý hiện hành. Ngoại trưởng Rasmussen cho biết các quan ngại của Mỹ sẽ được xem xét trong một “nhóm công tác cấp cao”.

Trong NATO, Anh và Đức đã thúc đẩy các cuộc thảo luận về một nhiệm vụ giám sát hải quân mang tên “Arctic Sentry”. Một số nhân vật tại Anh đề xuất triển khai lực lượng dưới danh nghĩa Lực lượng Viễn chinh Liên hợp, liên minh gồm 10 quốc gia Bắc Âu.

Những đề xuất này đồng thời cũng thể hiện sự ủng hộ vững chắc dành cho Đan Mạch và Greenland. Ngày 6/1, 8 nhà lãnh đạo châu Âu ra tuyên bố khẳng định quyền của Đan Mạch và Greenland trong việc tự quản lý công việc của mình.

Một khó khăn là các mối lo mà Tổng thống Mỹ nêu ra là thiếu cơ sở. Theo thỏa thuận không thời hạn ký với Đan Mạch năm 1951, và được cập nhật năm 2004 để bao gồm cả Greenland, Mỹ trên thực tế có thể triển khai bao nhiêu quân tùy thích trên đảo. Thậm chí, Đan Mạch có lẽ còn hoan nghênh sự hiện diện quân sự lớn hơn của Mỹ.

Sau Chiến tranh Lạnh, Mỹ đã thu hẹp lực lượng từng khá lớn xuống còn chưa đầy 200 binh sĩ tại một căn cứ duy nhất ở tây bắc hòn đảo, hiện dùng cho giám sát không gian và radar cảnh báo sớm. Việc tiếp tế hàng năm cho căn cứ này cần tới một tàu phá băng của Canada. Greenland cũng nằm dưới ô an ninh của NATO.

Những lo ngại an ninh rộng hơn cũng bị cho là phóng đại. “Thực sự không có cơ sở an ninh cho một nhiệm vụ NATO ở vùng biển Greenland”, Andreas Osthagen, chuyên gia Bắc Cực tại Viện Fridtjof Nansen ở Oslo, nhận định.

Bằng chứng cho tuyên bố của Tổng thống Mỹ rằng vùng biển quanh đảo “đầy rẫy tàu Nga và Trung Quốc” là rất ít ỏi. Các chuyên gia cho rằng những vấn đề Bắc Cực cấp bách hơn nằm ở nơi khác, bao gồm cả sườn tây bắc của chính nước Mỹ quanh Alaska.

Còn về các khoáng sản đất hiếm và tài nguyên khác, phần lớn chúng nằm sâu dưới lớp băng Greenland và việc khai thác sẽ cực kỳ tốn kém. Các công ty Mỹ không cần chuyển giao chủ quyền để xin giấy phép khai thác, nhưng rất ít doanh nghiệp tỏ ra quan tâm.

Lựa chọn răn đe

Dù vậy, Tổng thống Trump nhấn mạnh “quyền sở hữu là rất quan trọng”. Điều đó có nghĩa là châu Âu cần cân nhắc nhóm lựa chọn thứ hai, nhằm răn đe khả năng Mỹ thâu tóm hòn đảo.

Tại Brussels và nhiều nơi khác đã xuất hiện những phát biểu cứng rắn về việc đình chỉ một số điều khoản trong thỏa thuận thương mại mới đạt được giữa Liên minh châu Âu và Mỹ, hoặc siết chặt quy định đối với các tập đoàn công nghệ Mỹ. Những ý tưởng táo bạo hơn bao gồm đóng cửa các căn cứ quân sự Mỹ ở châu Âu hoặc bán tháo trái phiếu kho bạc Mỹ mà châu Âu đang nắm giữ.

Tuy nhiên, theo ông theo Jeremy Shapiro, Giám đốc nghiên cứu tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại châu Âu có trụ sở ở Washington, việc tập hợp đa số ủng hộ cho các đề xuất này sẽ rất khó khăn. Hơn nữa, phần lớn các biện pháp đó mang tính trả đũa hơn là răn đe.

Ông Shapiro cho rằng, tốt hơn, châu Âu nên cân nhắc những hành động có thể thay đổi phép tính ra quyết định trong Nhà Trắng. Những biện pháp đó có thể bao gồm thiết lập sự hiện diện luân phiên của quân đội châu Âu tại Greenland, cam kết trước các lệnh trừng phạt đối với các công ty Mỹ khai thác khoáng sản Greenland mà không có sự đồng thuận của người dân địa phương, âm thầm vận động các nghị sĩ Cộng hòa cùng những quan chức thân thiện trong chính quyền Mỹ.

Khi cuộc họp ở Washington bắt đầu, Đan Mạch thông báo tăng cường hiện diện hải quân, không quân và lục quân tại Greenland, với sự hỗ trợ từ các đồng minh như Anh, Pháp, Đức và Thụy Điển. Xét về mặt biểu tượng, đây là một động thái đáng chú ý. Tuy nhiên, liệu châu Âu có sẵn sàng leo thang hơn nữa hay không? Quan điểm rất khác nhau.

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron ngày 14/1 nói với nội các rằng Mỹ có nguy cơ kích hoạt “một chuỗi hệ quả chưa từng có”. Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen cũng cảnh báo một cuộc tấn công vào Greenland sẽ đồng nghĩa với sự kết thúc của NATO.

Ông Robert Habeck, cựu Phó thủ tướng Đức hiện làm việc tại Viện Nghiên cứu Quốc tế Đan Mạch, cho rằng một động thái của Mỹ nhằm vào Greenland có thể khuyến khích Nga lấn từng bước vào khu vực Bắc Âu. “Vì vậy mọi biện pháp đều phải được xét đến”, ông nói.

Trong khi đó, những người khác lo ngại rằng leo thang căng thẳng có thể khiến khả năng Mỹ thâu tóm Greenland cao hơn chứ không thấp hơn.

Ukraine là một mối lo khác. Châu Âu đang cung cấp phần lớn hỗ trợ quân sự cho Kiev, nhưng việc đối đầu với Nhà Trắng có nguy cơ đánh mất đề nghị còn mong manh của Mỹ trong việc cùng châu Âu cung cấp bảo đảm an ninh cho Ukraine nếu đạt được một lệnh ngừng bắn.

“Đánh lạc hướng”

Niềm hy vọng cuối cùng của châu Âu là Mỹ có thể bị xao nhãng khỏi vấn đề Greenland. Họ có thể tìm cách hướng sự quan tâm của chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump sang những điểm nóng khác như vấn đề Ukraine.

Tổng thống  Trump đang phải xử lý nhiều vấn đề, như cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 11, và ông dường như có xu hướng ưu tiên những chiến thắng dễ đạt được hơn.

Theo một số nhà phân tích, những lời lẽ cứng rắn hiện nay có thể chỉ là đòn mặc cả nhằm ép Đan Mạch nhượng bộ về an ninh hoặc khai khoáng, hoặc ít nhất, đó là hy vọng của châu Âu.

Ông Daniel Fried, cựu Đại sứ Mỹ tại Ba Lan, nhận định trong bất kỳ trường hợp nào, Mỹ cũng khó có khả năng phát động một cuộc xung đột với các đồng minh và bạn bè của mình. Điều này là bởi nó có thể khiến liên minh NATO tan vỡ và Mỹ bị cô lập khỏi các đối tác thân cận. Hơn nữa, khi tái đắc cử, ông Trump đã cam kết chấm dứt các cuộc chiến, chứ không phải khơi mào những cuộc chiến mới.